Γερμανία: Το μετέωρο μέλλον της πόλης των ανταλλακτικών αυτοκινήτων

Στις όχθες της γραφικής Λίμνης Κωνσταντίας, κοντά στην Αυστρία και την Ελβετία, η γερμανική πόλη Φριντριχσχάφεν αποτελεί εδώ και αιώνες βιομηχανικό κόμβο, με τη ZF Friedrichshafen να συγκαταλέγεται στις εταιρείες που στηρίζουν τον σημαντικό της πλούτο. Για χρόνια, ο τρίτος μεγαλύτερος κατασκευαστής ανταλλακτικών αυτοκινήτων στον κόσμο – και ο μεγαλύτερος εργοδότης της περιοχής – επέτρεπε στους κατοίκους της πόλης να ζουν άνετα. Υπήρχαν καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας, προσιτή παιδική μέριμνα και υποδομές όπως διεθνές αεροδρόμιο και ένα από τα λίγα ιδιωτικά πανεπιστήμια φιλελεύθερων τεχνών της χώρας.

Την τελευταία δεκαετία, ωστόσο, η πόλη των 63.000 κατοίκων είδε την τύχη της να αλλάζει. Ο ανταγωνισμός από την Κίνα και η βραδύτερη του αναμενομένου υιοθέτηση των ηλεκτρικών οχημάτων έπληξαν τον γερμανικό κλάδο αυτοκινήτου και στη Φριντριχσχάφεν η ZF δέχθηκε ισχυρό πλήγμα. Το 2024 η εταιρεία ανακοίνωσε σχέδια περικοπής έως και 14.000 θέσεων εργασίας έως το 2028 – περισσότερων από έναν στους τέσσερις από τους 54.000 εργαζομένους της στη Γερμανία. Καθώς η πόλη είναι ο βασικός μέτοχος της ZF και ο κύριος αποδέκτης των μερισμάτων της, οι οικονομικές δυσκολίες της εταιρείας έγιναν και δυσκολίες της πόλης.

Η Φριντριχσχάφεν βρίσκεται πλέον στην ίδια θέση με πολλές πόλεις και ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας που για δεκαετίες βασίζονταν σε τομεακή ανάπτυξη η οποία πλέον δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Η Στουτγάρδη, έδρα της Bosch και της Mercedes-Benz, κατέγραψε δημοσιονομικό έλλειμμα 785 εκατ. ευρώ πέρυσι λόγω χαμηλότερων εσόδων από φόρους επιχειρήσεων. Το Βόλφσμπουργκ, πατρίδα της Volkswagen, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα φορολογικά της έσοδα, διαθέτει επίσης σημαντικά λιγότερους πόρους, με αναμενόμενο έλλειμμα περίπου 138 εκατ. ευρώ το 2026.

Ο Γκέρχαρντ Λάιπρεχτ, συνταξιούχος μηχανικός της Rolls-Royce Power Systems, παρομοίασε όσα συμβαίνουν σήμερα στη «χώρα του αυτοκινήτου» της Γερμανίας με όσα έγιναν στα τέλη του 20ού αιώνα στην περιοχή του Ρουρ, όταν η παγκοσμιοποίηση και η μείωση της ζήτησης οδήγησαν σε μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας στη χαλυβουργία και σε εκτεταμένη αποβιομηχάνιση.

Παρότι η Φριντριχσχάφεν τα πηγαίνει ακόμη καλύτερα από τις περισσότερες περιοχές της Γερμανίας, αναγκάζεται να λάβει επώδυνα μέτρα. Πέρυσι οι αρχές αύξησαν τα τέλη στάθμευσης, τα δίδακτρα νηπιαγωγείων και τα εισιτήρια της δημοτικής πισίνας για να καλύψουν χρηματοδοτικό κενό 21 εκατ. ευρώ. Το δημοτικό νοσοκομείο υπέβαλε αίτηση πτώχευσης. Σχεδόν όλες οι πολιτιστικές και κοινωνικές δραστηριότητες της πόλης, συμπεριλαμβανομένων του αεροπορικού και του καλλιτεχνικού μουσείου, των εκθεσιακών χώρων και της υπερσύγχρονης βιβλιοθήκης, αναμένεται να επηρεαστούν από τις περικοπές για χρόνια. Αυτό δεν επηρεάζει μόνο την ποιότητα ζωής των κατοίκων – αλλάζει και τον τρόπο που βλέπουν την πόλη τους.

Σε πιο ευημερούσες εποχές, η Φριντριχσχάφεν διοχέτευε μεγάλα μερίσματα στο Ίδρυμα Zeppelin – που πήρε το όνομά του από τη διασημότερη εφεύρεση της πόλης – του οποίου τα περιουσιακά στοιχεία προορίζονται για εκπαιδευτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά έργα. Κορυφαίες χρονιές ήταν το 2017 και το 2018, όταν η πόλη έλαβε 192 εκατ. και 160 εκατ. ευρώ αντίστοιχα σε μερίσματα από τη ZF και τη Zeppelin, επίσης ιδιοκτησίας του ιδρύματος και κατασκευάστρια κυρίως εξοπλισμού κατασκευών.

Ο δήμαρχος Σίμον Μπλύμκε τόνισε ότι η πόλη δεν βασίζεται σε αυτά τα χρήματα για τον τακτικό της προϋπολογισμό, ωστόσο επηρεάζουν βαθιά την καθημερινότητα των κατοίκων. Μετά τις περικοπές της ZF, η Φριντριχσχάφεν αναγκάστηκε να εγκρίνει συμπληρωματικό προϋπολογισμό πέρυσι, καθώς μέχρι τον Σεπτέμβριο είχε λάβει μόλις 67 εκατ. ευρώ σε μερίσματα.

Οι επιπτώσεις αγγίζουν κάθε κοινωνική ομάδα. Το ιδιωτικό πανεπιστήμιο Zeppelin University απέλυσε το 20% του προσωπικού του. Τα δίδακτρα νηπιαγωγείων ενδέχεται να τριπλασιαστούν έως το 2027 λόγω μειωμένων επιδοτήσεων. Το νοσοκομείο της πόλης, μέσω της μητρικής του Medizincampus Bodensee, υπέβαλε αίτηση αφερεγγυότητας και ίσως χρειαστεί να συγχωνεύσει ορισμένες κλινικές με άλλα νοσοκομεία, γεγονός που θα μπορούσε να δυσκολέψει την πρόσβαση των κατοίκων σε ποιοτική ιατρική φροντίδα.

Ορισμένοι επικριτές υποστηρίζουν ότι η πόλη συνέβαλε στη σημερινή της θέση αρνούμενη να ανοίξει τη ZF στις κεφαλαιαγορές για άντληση ρευστότητας. Επιπλέον, καθυστερήσεις στην εξαγορά της Wabco ύψους 7 δισ. δολαρίων το 2019 επιβάρυναν την εταιρεία με σημαντικό χρέος που εξακολουθεί να φέρει.

Κοιτάζοντας μπροστά, ένα πιθανό φωτεινό σημείο είναι ο αμυντικός τομέας. Η περιοχή της λίμνης Κωνσταντίας υπήρξε σημαντικό κέντρο οπλικών συστημάτων κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και παραμένει μία από τις λίγες περιοχές της Γερμανίας με αξιόλογο αμυντικό σύμπλεγμα. Σήμερα η Airbus Defence and Space απασχολεί περισσότερους από 2.000 εργαζομένους στην περιοχή, ενώ η Diehl Defence επεκτείνει την έδρα της στο κοντινό Überlingen. Η ZF παράγει επίσης εξαρτήματα για τεθωρακισμένα οχήματα και συνεργάζεται με τη Rolls-Royce Power Systems, η οποία κατασκευάζει κινητήρες για άρματα μάχης και πλοία.

Ωστόσο, η παραγωγή του αμυντικού κλάδου υπολείπεται σημαντικά εκείνης της αυτοκινητοβιομηχανίας και καμία εταιρεία άμυνας δεν έχει τη σχέση που διατηρεί η ZF με τη Φριντριχσχάφεν. Αυτό σημαίνει ότι η πόλη – όπως και άλλες στη Γερμανία που οικοδομήθηκαν γύρω από το αυτοκίνητο – θα πρέπει να αναμετρηθεί με το γεγονός ότι το οικονομικό της μοντέλο ίσως δεν είναι βιώσιμο στο μέλλον. Και αν δεν επανεφεύρει τον εαυτό της, κινδυνεύει να έχει την τύχη των τεράστιων αερόπλοιων που κάποτε έκαναν διάσημη τη Φριντριχσχάφεν – και τα οποία τελικά ξεπεράστηκαν από τα αεροπλάνα.

Bloomberg