Γιατί ο Τραμπ "αυτοπαγιδεύεται" με τους δασμούς

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται ότι προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τους δασμούς για δύο διαφορετικούς και εντελώς ασύμβατους σκοπούς: Πρώτον, για να αυξήσει τα έσοδα των ΗΠΑ και δεύτερον, ως "ρόπαλο" για να εξαναγκάσει άλλα κράτη να συνεργαστούν μαζί του και να υιοθετήσουν την ατζέντα της εσωτερικής πολιτικής του, όπως στο μεταναστευτικό.

Ποιο είναι το πρόβλημα του Τραμπ: Αν οι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ αποδεχθούν τις απαιτήσεις του Αμερικανού προέδρου και αυτό τους επιβραβεύσει αποσύροντας τους δασμούς, μεγάλο μέρος των εσόδων που προσδοκά ο Τραμπ  για τα ομοσπονδιακά ταμεία θα εξανεμιστεί. Το ερώτημα είναι τι θέλει ο Τραμπ: τα έσοδα από τους δασμούς ή τις "νίκες" στην παγκόσμια πολιτική σκηνή;

Το Σαββατοκύριακο ο Τραμπ επέβαλε δασμούς 25% στα περισσότερα αγαθά που εισάγονται από το Μεξικό και τον Καναδά και πρόσθετους δασμούς 10% στην Κίνα - τους τρεις μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της χώρας. Μαζί, πωλούν σχεδόν τα μισά από τα αγαθά που εισάγουν οι ΗΠΑ. Τη Δευτέρα, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα αναβάλει τους δασμούς στα μεξικανικά και καναδικά προϊόντα για έναν μήνα. Οι δασμοί στις κινεζικές εισαγωγές φαίνεται πως έχουν τεθεί σε ισχύ.

Το Κέντρο Φορολογικής Πολιτικής εκτιμά ότι οι νέοι δασμοί θα αποφέρουν έσοδα περίπου 1,1 τρισ. δολαρίων κατά την επόμενη δεκαετία: 800 δισ. δολάρια από τις μεξικανικές και καναδικές εισαγωγές και 300 δισ. δολάρια από τα κινεζικά προϊόντα. Οι εκτιμήσεις αυτές αντικατοπτρίζουν τόσο τα έσοδα από τους δασμούς όσο και τις εν μέρει αντισταθμιστικές μειώσεις στη φορολόγηση εταιρειών και ιδιωτών που θα προέκυπταν σε μια οικονομία που επιβραδύνει λόγω των δασμών. Δεν περιλαμβάνουν τον αντίκτυπο των ανταποδοτικών δασμών και άλλων αντίποινων από Καναδά, Μεξικό και Κίνα.

Εάν οι δασμοί του Τραμπ διαρκούσαν για μια δεκαετία, κάτι που φαίνεται εξαιρετικά απίθανο, τα έσοδα από τους δασμούς που θα επιβάλλονταν και στις τρεις χώρες θα κάλυπταν περίπου το 25% του κόστους από την παράταση των επιμέρους διατάξεων του νόμου περί φορολογικών περικοπών και απασχόλησης του 2017 που πρόκειται να λήξουν στο τέλος του 2025. Ο Τραμπ θα χρειαζόταν περίπου άλλα 7 τρισ. δολάρια για να καλύψει το υπόλοιπο ποσό, καθώς και τις φορολογικές περικοπές που πρότεινε κατά την προεκλογική του εκστρατεία, όπως οι φοροαπαλλαγές για φιλοδωρήματα, για υπερωρίες και παροχές κοινωνικής ασφάλισης.

Ο Τραμπ είχε προτείνει βαρύτερους δασμούς - 25% στις εισαγωγές εν γένει και 60% στα κινεζικά προϊόντα. Το Κέντρο Φορολογικής Πολιτικής εκτίμησε ότι αυτοί οι δασμοί θα απέφεραν έσοδα ύψους 4,5 τρισ. δολαρίων σε βάθος 10ετίας, ποσό που θα κάλυπτε τα έξοδα με βάση τον νόμο περί φορολογικών περικοπών,  όχι όμως τις υπόλοιπες φορομειώσεις του Τραμπ.

Μέχρι στιγμής, ο Τραμπ έχει απειλήσει με δασμούς μεμονωμένα κράτη που δεν συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις των ΗΠΑ για τον περιορισμό της μετανάστευσης και του λαθρεμπορίου ναρκωτικών. Ο Χάουαρντ Λούτνικ, ο "εκλεκτός" του Τραμπ για την ηγεσία του Υπουργείου Εμπορίου και κατά συνέπεια αυτός που θα ηγηθεί της εφαρμογής της εμπορικής πολιτικής της Ουάσιγκτον, περιέγραψε τις απειλές του Τραμπ για δασμούς σε βάρος του Μεξικού και του Καναδά ως εξής: "Δεν πρόκειται για δασμούς καθαυτούς. Είναι μια πράξη εσωτερικής πολιτικής". Είναι, είπε, μια προσπάθεια να αναγκάσει αυτά τα έθνη να "μας δείξουν σεβασμό".

Ο Λούτνικ πρόσθεσε ότι αν τα εν λόγω κράτη αποδεχθούν τους όρους του Τραμπ για το μεταναστευτικό και τα ναρκωτικά, "δεν θα υπάρξουν δασμοί".

Και εκεί είναι το πρόβλημα. Εάν ο Τραμπ υποχωρήσει από τις δασμολογικές απειλές του, εφόσον οι εμπορικοί εταίροι συναινέσουν στις πολιτικές του απαιτήσεις, τότε δεν θα υπάρξουν νέοι δασμοί ούτε αυξημένα έσοδα από τους δασμούς. 

Οικονομικοί κίνδυνοι

Ακόμη χειρότερα, οι δασμοί θα μπορούσαν να επιβραδύνουν την οικονομική ανάπτυξη των ΗΠΑ και να μειώσουν τα έσοδα από φορολόγηση εισοδημάτων. Η επιβολή και η άρση επιβολής δασμών εντείνει το κλίμα αβεβαιότητας για τον επιχειρηματικό κόσμο, γεγονός που μπορεί να "φρενάρει" τις επενδύσεις. Επιπλέον οι δασμοί αναμένεται να πλήξουν τις ξένες αγορές για τα αμερικανικά προϊόντα. Για παράδειγμα, οι Καναδοί καλούν ήδη σε μποϊκοτάζ και επιβολή δασμών στα αμερικανικά προϊόντα. Ακόμα και αν ο Καναδάς δεν προχωρήσει σε αντίποινα με δασμούς, εφόσον οι ΗΠΑ δεν τους εφαρμόσουν ποτέ από την πλευρά τους, το μποϊκοτάζ στα αμερικανικά προϊόντα από τους Καναδούς πολίτες μπορεί να συνεχιστεί.

Επιβάλλοντας δασμούς στα καναδικά και μεξικανικά ανταλλακτικά αυτοκινήτων, ο Τραμπ απειλεί να "σπάσει" εφοδιαστικές αλυσίδες που χρειάστηκαν δεκαετίες για να δημιουργηθούν. Οι αμερικανικές αυτοκινητοβιομηχανίες θα βρεθούν αντιμέτωπες με αύξηση του κόστους και περιορισμούς στον εφοδιασμό που δεν ισχύουν για τους Γερμανούς και Ιάπωνες ανταγωνιστές τους, γεγονός που θα πλήξει τα κέρδη τους αλλά και τις θέσεις εργασίας στις ΗΠΑ. 

Επιπλέον, Καναδάς και Μεξικό θα μπορούσαν να απαντήσουν στις απειλές του Τραμπ κατασκευάζοντας και πουλώντας αυτοκίνητα στην εγχώρια αγορά, ασκώντας ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην αμερικανική αυτοκινητοβιομηχανία και αγορά εργασίας.

Από την πλευρά του ο Τραμπ θα μπορούσε να εφαρμόσει την προεκλογική του δέσμευση και να επιβάλει δασμούς... παντού, χωρίς να κάνει διάκριση μεταξύ κρατών. Έτσι θα έχανε, όμως, έναν μοχλό πίεσης, για να εφαρμόσει την ατζέντα του στο εσωτερικό μέσω γεωπολιτικής πίεσης. Γιατί να συμφωνήσει ο Καναδάς με τις μεταναστευτικές απαιτήσεις του Τραμπ, αν οι ΗΠΑ επιβάλλουν δασμούς στη γείτονα χώρα, ακόμα και στο πλαίσιο μιας δασμολογικής παλιτικής που θα εφαρμοστεί αδιακρίτως σε όλο τον κόσμο. 

Η ατζέντα του Τραμπ όσον αφορά τους δασμούς εμπεριέχει αντιφάσεις. Μεταξύ αυτών:

Δεν μπορεί να κρατήσει την προεκλογική του δέσμευση για μείωση του πληθωρισμού, αν αυξηθούν οι τιμές στα εισαγόμενα προϊόντα. 

Ο Τραμπ επιμένει ότι οι δασμοί πληρώνονται από τις χώρες που εξάγουν στις ΗΠΑ και δεν μετακυλούν στις αμερικανικές επιχειρήσεις και τους καταναλωτές. Αυτό δεν ισχύει, αλλά αν ίσχυε και οι τιμές των εισαγόμενων προϊόντων δεν αυξάνονταν, τότε οι Αμερικανοί δεν θα είχαν κίνητρο να αγοράζουν αμερικανικά προϊόντα. 

Οι δασμοί σε Καναδά και Μεξικό θα παραβίαζαν τους όρους της Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου της Βόρειας Αμερικής (NAFTA) που διαπραγματεύτηκε ο Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία. Τότε, ο Τραμπ αποκάλεσε το σύμφωνο ΗΠΑ-Μεξικού-Καναδά "την πιο σύγχρονη, ενημερωμένη και ισορροπημένη εμπορική συμφωνία στην ιστορία της χώρας μας". Τώρα, παραβιάζει τη συμφωνία που ο ίδιος πέτυχε.

Αλλά και μόνο από δημοσιονομική άποψη να δούμε τους δασμούς, ο Τραμπ έχει στήσει μια παγίδα για τον εαυτό του. Μπορεί να χρησιμοποιήσει τους δασμούς για να αυξήσει τα ομοσπονδιακά έσοδα. Ή μπορεί να τους χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης προς τις ξένες κυβερνήσεις για να συμμορφωθούν με την ατζέντα του. Και τα δύο μαζί δεν γίνονται.