Η Αργεντινή βρίσκεται ξανά στο χείλος της οικονομικής καταστροφής

Περίπου 30 μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων από τη νέα κυβέρνηση, η Αργεντινή βρέθηκε σε απελπιστική οικονομική κατάσταση, με μια ανησυχητική πτώση του πέσο και μια οικονομία που παραπαίει λόγω της έλλειψης αποθεματικών στα ταμεία της Κεντρικής Τράπεζας. Το υποκείμενο πρόβλημα, ως συνήθως, ήταν η παντελής έλλειψη εμπιστοσύνης στην ικανότητα της κυβέρνησης να καταρτίσει και να εκτελέσει ένα αξιόπιστο οικονομικό σχέδιο, ιδίως σε μια στιγμή παγκόσμιας έντασης που αναπόφευκτα επηρέαζε την Αργεντινή.

Μόλις ξεπεράστηκε το σημείο χωρίς επιστροφή, ο τότε πρόεδρος Μαουρίσιο Μάκρι ανακοίνωσε μέσω τηλεοπτικών δηλώσεων ότι είχε δώσει εντολή στον υπουργό Οικονομίας Νικολάς Ντουχόβνε να ζητήσει έκτακτη διάσωση από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο διοικούσε τότε η Κριστίν Λαγκάρντ. Ό,τι απέμεινε από την προεδρία του Μάκρι ήταν ένα έθνος σε κατάσταση συναγερμού, καθώς η αξία του πέσο συνέχισε να βυθίζεται και μια σειρά από εναλλασσόμενους αξιωματούχους που διοικούσαν τους κύριους οικονομικούς θεσμούς έθεσαν σε εφαρμογή έκτακτα μέτρα που επέτρεψαν στην κυβέρνηση να ολοκληρώσει τη συνταγματική της θητεία εν μέσω διαδηλώσεων, η πρώτη μη Περονιστική που το έκανε από την επιστροφή της δημοκρατίας το 1983.

Αυτό ήταν τότε. Συμπτωματικά, ο (τωρινός) πρόεδρος Αλμπέρτο Φερνάντες έχει πληγεί από μια εξουθενωτική πτώση του πέσο που διήρκεσε αρκετές εβδομάδες κατά τη διάρκεια του 30ού μήνα της προεδρίας του, καθώς το εξαντλημένο οικονομικό αργεντίνικο μοντέλο απέτυχε να δημιουργήσει εμπιστοσύνη και αποθέματα στην Κεντρική Τράπεζα. Και έρχεται σε μια στιγμή όπου μια παγκόσμια επανεκτίμηση του κινδύνου απειλεί να ωθήσει τις προηγμένες οικονομίες - και συνεπώς τον υπόλοιπο κόσμο - σε υφεσιακό έδαφος που περιλαμβάνει υψηλό πληθωρισμό και έντονο γεωπολιτικό κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένου ενός συνεχιζόμενου πολέμου που πυροδοτήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Η Αργεντινή έχει μια απίστευτη ευκαιρία να εκμεταλλευτεί τους φυσικούς της πόρους, ωστόσο οι εξαγωγές ρεκόρ στον αγροτικό τομέα δεν έχουν μεταφραστεί σε μια εκρηκτική ανάπτυξη της συνολικής οικονομίας, καθώς η ανάκαμψη στους βιομηχανικούς τομείς καταπνίγεται από την έλλειψη δολαρίων για επενδύσεις και εισαγωγές, ενώ ο καλπάζων πληθωρισμός καταστρέφει την αγοραστική δύναμη των εργαζομένων. Το ερώτημα που θέτουν όλοι αυτές τις ημέρες -συμπεριλαμβανομένης της αντιπροέδρου και επικεφαλής του αντίπαλου στρατοπέδου Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρχνερ- είναι αν ο πρόεδρος Αλμπέρτο Φερνάντες θα τα καταφέρει ή θα προκληθεί κάποιου είδους θεσμική κρίση που θα τον αναγκάσει να προκηρύξει πρόωρες εκλογές ή να παραιτηθεί.

Στην Κεντρική Τράπεζα, ο διοικητής Μιγκέλ Άνχελ Πέσκε φαίνεται να έχει μια πρώτη απάντηση. Λίγο αφότου επέβαλε νέους και αυστηρότερους συναλλαγματικούς περιορισμούς, ο Πέσκε ανέφερε ότι η τρέχουσα πίεση στην αγορά θα πρέπει να επιλυθεί μέχρι τον Οκτώβριο. Μόλις τρεις μήνες από τώρα!

Η εξήγηση του Πέσκε είναι ότι οι εισαγωγές ενέργειας αυξήθηκαν από 200 έως 900 εκατ. δολάρια σε 1,6 δισ. δολάρια τον Μάιο και πάνω από 2 δισ. δολάρια τον Ιούνιο, σε μεγάλο βαθμό λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. "Αν εξαιρέσουμε τις εισαγωγές ενέργειας", δήλωσε, είναι της τάξης των 6 δισ. δολαρίων [ανά μήνα], που σημαίνει 72 δισ. δολάρια σε ετήσια βάση, σε σύγκριση με τις εξαγωγές που είναι πάνω από 80 δισ. δολάρια και θα μπορούσαν να φτάσουν τα 90 δισ. δολάρια, ένα επίπεδο που θα στήριζε τη σταθερότητα στις αγορές συναλλάγματος".

Αναγνώρισε ότι η Κεντρική Τράπεζα έπρεπε να διασώσει τις εγχώριες αγορές ομολόγων και ανέφερε ότι μια πρόσφατη δημοπρασία ομολόγων όπου ο πρώην υπουργός Οικονομίας Μαρτίν Γκουζμάν (πριν παραιτηθεί) μετακύλησε το χρέος και πέτυχε ακόμη και καθαρή χρηματοδότηση σε πέσος ήταν ένα "θετικό αποτέλεσμα". Από την εφαρμογή εκείνου του γύρου νομισματικών περιορισμών, η Κεντρική Τράπεζα είχε συγκεντρώσει περίπου 1 δισ. δολάρια ΗΠΑ σε αποθέματα, πολλά από τα οποία έκτοτε τα έχει "κάψει" εν μέσω μιας σοβαρής μείωσης στο πέσο.

Ο άκρατος πραγματισμός του Πέσκε στηρίζεται στην ικανότητά του να συγκρατεί την ισοτιμία δολαρίου-πέσο με όλο και πιο περιοριστικά μέτρα, τα οποία εξ ορισμού θα παρεμποδίσουν την οικονομική ανάπτυξη. Όπως περιγράφει λεπτομερώς η οικονομολόγος Julieta Collela, ο Γκουζμάν ήταν πράγματι επιτυχής στις τελευταίες δημοπρασίες ομολόγων του, αλλά σε ολοένα και υψηλότερη τιμή. Είχε αναγκαστεί να αυξήσει το επιτόκιο που καταβαλλόταν στους επενδυτές μειώνοντας παράλληλα τη διάρκεια των προσφερόμενων τίτλων και την ίδια στιγμή εκλιπαρώντας και αναγκάζοντας κατά κάποιο τρόπο τόσο τις ιδιωτικές τράπεζες όσο και τους δημόσιους οργανισμούς να απορροφούν όλο και περισσότερα πέσος. Αυτό συνέβαινε παράλληλα με την αύξηση της εκτύπωσης χρήματος που έχει αρχίσει να προβληματίζει το ΔΝΤ.

Στην τελευταία του τριμηνιαία ανασκόπηση ανέφερε ότι "απαιτείται πιο πειθαρχημένη διαχείριση των δαπανών για το δεύτερο εξάμηνο του 2022", συμπεριλαμβανομένου "εξορθολογισμού των δαπανών για αγαθά και υπηρεσίες, επιδοτήσεις μεταφορών και τις μεταβιβάσεις σε επαρχίες και δημόσιες επιχειρήσεις", ενώ ζήτησε "συνετή διαχείριση μισθών" για ομοσπονδιακούς υπαλλήλους και χαμηλότερες δαπάνες για συντάξεις, οι οποίες θα πρέπει να συμβαίνουν αυτόματα με βάση την τρέχουσα φόρμουλα, εκτός εάν η τωρινή διοίκηση παρέμβει διακριτικά, όπως αναμένεται.

Τα ερωτήματα είναι όλα αλληλένδετα. Ενώ ο Πέσκε είχε δίκιο όταν έλεγε ότι η υψηλότερη ζήτηση ενέργειας θα υποχωρήσει, δεν ανέλαβε την ευθύνη για την ανικανότητα των πολιτικών να κατασκευάσουν ένα βασικό έργο υποδομής που θα μείωνε επιθετικά την εξωτερική ζήτηση ενέργειας και συνεπώς την ανάγκη για σκληρό νόμισμα: τον αγωγό φυσικού αερίου που εκτείνεται από τη Vaca Muerta στο Μπουένος Άιρες. Η αποτυχία αυτή καλύπτει όλες τις κυβερνήσεις των ντε Κίρχνερ-Μάκρι-Φερνάντες.

Υπάρχει επίσης μια αδύναμη ενεργειακή πολιτική που ο Γκουζμάν απέτυχε να ξετυλίξει, σε μεγάλο βαθμό λόγω της αντίστασης της πολιτικής οργάνωσης La Cámpora, η οποία υποστηρίζει την ντε Κίρχνερ. Θα δοθεί στην Μπατάκις ή στον διάδοχό της το πολιτικό περιθώριο να πετύχει; Οι βασικές εισαγωγές για τη διατήρηση της οικονομίας, τα χρέη του ιδιωτικού τομέα και οι αυξημένες τουριστικές δαπάνες συμβάλλουν από την πλευρά τους στην πίεση των περιορισμένων αποθεματικών της Κεντρικής Τράπεζας. Και κανείς δεν πρέπει να αγνοήσει το διεθνές πλαίσιο, όπου εκτός του πολέμου υπάρχει μια μαζική διαταραχή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού σε συνδυασμό με την μέχρι πρόσφατα επεκτατική νομισματική πολιτική που αναμφίβολα αυξάνει τις πληθωριστικές πιέσεις. Ορισμένοι, όπως ο οικονομολόγος Nouriel Roubini, προβλέπουν ήδη μια μαζική στασιμοπληθωριστική κρίση που θα μπορούσε να συναγωνιστεί την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008.

Όλα αυτά, όμως, ωχριούν μπροστά στην επί δεκαετίες πολιτική παρακμή της Αργεντινής, η οποία την καθιστά ακόμη πιο εύθραυστη μπροστά σε μια κρίσιμη κατάσταση. Ένας από τους βασικούς εκφραστές αυτής της παρακμής είναι η Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρχνερ, η οποία μαζί με τον Μάκρι έχτισαν μια πολιτική καριέρα βασισμένη στην αντιπαράθεση μεταξύ τους και στην τροφοδότηση της πόλωσης της χώρας.

Αφού κατακεραύνωσε τον πρόεδρο που επέλεξε η ίδια, η ντε Κίρχνερ κάθισε στο ίδιο τραπέζι μαζί με τον οικονομολόγο της αντιπολίτευσης Carlos Melkonian, ο οποίος παρουσίασε ένα μακροοικονομικό σχέδιο που πιστεύει ότι είναι δομημένο για τον επόμενο πρόεδρο, ανεξάρτητα από τον πολιτικό προσανατολισμό του. Αμφότεροι επικρίθηκαν για τη διεξαγωγή αυτής της συνάντησης, αλλά είναι ένα καλό μήνυμα σε αυτές τις μέρες της απόλυτης απόρριψης για οποιονδήποτε βρίσκεται στην άλλη πλευρά του διαδρόμου.

Πέρα από το εκλογικό ημερολόγιο, μια τόνωση της εμπιστοσύνης είναι σοβαρά αναγκαία, ακόμη και αν η ντε Κίρχνερ και ο Melkonian παίζουν για τον εαυτό τους. Όσον αφορά την οικονομία, ο Γκουζμάν μπορεί να είχε δίκιο όσον αφορά τα μακροοικονομικά στοιχεία, αλλά είναι δύσκολο να δούμε πώς θα τα καταφέρουν, έστω και με δυσκολία, όπως ο Μάκρι, χωρίς να κερδίσουν ξανά κάποια αξιοπιστία.

Forbes