Η κλιμάκωση στη Μ. Ανατολή μπορεί να "ψαλιδίσει" την παγκόσμια ανάπτυξη ακόμη και 1,3%

Η κλιμάκωση των εχθροπραξιών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν μπορεί να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό, να οδηγήσει σε υψηλότερα επιτόκια από πλευράς των κεντρικών τραπεζών διεθνώς και να περιορίσει την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη έως και στο 1,3% το 2026, από 2,9% πέρυσι, προειδοποιεί ο επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας, Ιντερμίτ Γκιλ.

Ο Γκιλ, ο οποίος αποχωρεί από τη θέση του στα τέλη Αυγούστου, δήλωσε στο πρακτορείο Reuters ότι η Παγκόσμια Τράπεζα είχε εξετάσει τρία διαφορετικά σενάρια στις οικονομικές προβλέψεις του Ιουνίου, εξαιτίας της υψηλής αβεβαιότητας η οποία περιβάλλει τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, το δυσμενέστερο σενάριο, που προβλέπει ότι οι εχθροπραξίες θα διαρκέσουν έξι μήνες ή περισσότερο, έχει ήδη αρχίσει να γίνεται πραγματικότητα.

Σε αυτή την περίπτωση, ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα μπορούσε να ανέλθει στο 4,5%, ενώ η παγκόσμια ανάπτυξη θα υποχωρούσε στο 1,3%, σύμφωνα με τα μοντέλα της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Ο παρατεταμένος πόλεμος και οι ζημιές στις πετρελαϊκές υποδομές της περιοχής θα μπορούσαν επίσης να επιδεινώσουν την επισιτιστική ανασφάλεια, προκαλώντας προβλήματα στις μεταφορές λιπασμάτων, ηλίου και θείου, προϊόντων που είναι απαραίτητα για τη γεωργία. Οι διαταραχές αυτές θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια αλυσίδα δευτερογενών επιπτώσεων, μεταξύ άλλων υψηλότερο πληθωρισμό και υψηλότερα επιτόκια, σύμφωνα με τον Γκιλ.

Οι δηλώσεις του αποτελούν την πρώτη δημόσια παρέμβαση ανώτερου αξιωματούχου της Παγκόσμιας Τράπεζας μετά την απότομη επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης και την κατάρρευση της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός του Απριλίου, η οποία είχε δημιουργήσει ελπίδες για περιορισμό των οικονομικών επιπτώσεων της σύγκρουσης.

Ο πόλεμος κλιμακώνεται αυτή την εβδομάδα, με τις αμερικανικές δυνάμεις να βομβαρδίζουν στόχους στο νότιο και δυτικό Ιράν και την Τεχεράνη να πλήττει αμερικανικές εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και την Ιορδανία.

Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει διαταραγμένη, ενώ οι Χούθι της Υεμένης, που ευθυγραμμίζονται πολιτικά με το Ιράν, ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό των αποστολών προς τη Σαουδική Αραβία μέσω των Στενών Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, που οδηγούν στην Ερυθρά Θάλασσα.

Στο επίκεντρο οι φτωχότερες χώρες

Οι φτωχότερες χώρες οι οποίες δεν έχουν ακόμη ανακάμψει πλήρως από την πανδημία του κορονοϊού κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωπες με εντονότερη επισιτιστική ανασφάλεια, ενώ οι χώρες με υψηλά επίπεδα χρέους θα πληγούν από την άνοδο του κόστους δανεισμού, καθώς τα επιτόκια θα αυξάνονται, προειδοποίησε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να περιορίσει τις δαπάνες για την παιδεία, την υγεία και άλλες κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες.

"Η δική μου αίσθηση είναι ότι ίσως απέχουμε μόλις λίγους μήνες από αυτό", δήλωσε ο Γκιλ, επισημαίνοντας ότι μέχρι στιγμής δεν έχει ακόμη καταγραφεί αύξηση των επιτοκίων νομισματικής πολιτικής. Όταν, όμως, ο πληθωρισμός επιταχυνθεί, μπορεί να χρειαστούν μόλις λίγοι μήνες μέχρι οι υπερχρεωμένες χώρες να αντιμετωπίσουν σοβαρές δυσκολίες στην εξυπηρέτηση των υποχρεώσεών τους.

Ήδη εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια πίεσης. Ορισμένες χώρες οι οποίες αντιμετωπίζουν σοβαρούς περιορισμούς ρευστότητας έχουν ζητήσει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να ενισχύσει τα υφιστάμενα δανειακά προγράμματά τους. Παράλληλα, το Πακιστάν ζήτησε αυτή την εβδομάδα από τις Ηνωμένες Πολιτείες μια γραμμή σταθεροποίησης συναλλάγματος ύψους 10 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με πηγή που έχει γνώση του θέματος.

Οι προβλέψεις της Παγκόσμιας Τράπεζας τον Ιούνιο έδειξαν ότι το 40% των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος είτε αντιμετωπίζει ήδη κρίση χρέους είτε διατρέχει υψηλό κίνδυνο να εισέλθει σε μια τέτοια.

Πρόκειται για 32 χώρες, όμως ο αριθμός αυτός μπορεί να αυξηθεί γρήγορα εάν τα επιτόκια κινηθούν υψηλότερα, σημείωσε ο Γκιλ. Ακόμη και χώρες που δεν θα οδηγηθούν σε στάση πληρωμών μπορεί να δουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξής τους να υποβαθμίζονται.

"Είναι ένα αργά εξελισσόμενο ναυάγιο", δήλωσε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι οι χώρες που θα συνεχίσουν να εξυπηρετούν κανονικά το χρέος τους ενδέχεται να διοχετεύουν ολοένα και περισσότερους πόρους στην αποπληρωμή του, εις βάρος των επενδύσεων στην παιδεία, την υγεία και άλλους τομείς που είναι απαραίτητοι για τη μελλοντική ανάπτυξη.

Το βάρος του χρέους

Ο μέσος λόγος χρέους προς ΑΕΠ στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες διαμορφώθηκε περίπου στο 74% το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας. Το ποσοστό αυτό βρίσκεται αρκετά υψηλότερα από τα επίπεδα του 50%-55% που καταγραφόταν πριν από την πανδημία, η οποία ξεκίνησε στα τέλη του 2019.

Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ ανέρχεται στο 67%, από περίπου 40% πριν από την πανδημία.

Υπό αυτές τις συνθήκες, ορισμένες χώρες θα χρειαστούν διαγραφή χρέους σε εξατομικευμένη βάση, σύμφωνα με τον Γκιλ.

Οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου – οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και η Ινδία – έχουν μέχρι στιγμής παραμείνει σχετικά προστατευμένες από τις επιπτώσεις του πολέμου, αν και για διαφορετικούς λόγους και χάρη σε διαφορετικές πηγές ανθεκτικότητας. Οι αναπτυσσόμενες χώρες, αντίθετα, αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερες προκλήσεις.

Η Ομάδα των 20 μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου έχει σημειώσει πρόοδο στη μεταρρύθμιση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης του χρέους, καθώς οι ευπάθειες αυξάνονται. Ωστόσο, οι βελτιώσεις προχωρούν αργά.

Η τεχνητή νοημοσύνη ως ευκαιρία

Ο Γκιλ επισημαίνει, πάντως, ότι υπάρχει και μια θετική εξέλιξη για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες.

Μια νέα ανάλυση της Παγκόσμιας Τράπεζας σχετικά με την ετοιμότητα των χωρών για την τεχνητή νοημοσύνη δείχνει ότι οι αναπτυσσόμενες οικονομίες μπορούν να επωφεληθούν σημαντικά από την αναδυόμενη τεχνολογία και τα κέρδη παραγωγικότητας που αυτή υπόσχεται.

Το ποσοστό των εργαζομένων στις φτωχότερες χώρες που είναι πιθανό να επηρεαστούν αρνητικά από την τεχνητή νοημοσύνη ανέρχεται περίπου στο 10%, έναντι 30%-40% στις πλουσιότερες οικονομίες.

"Για αυτές τις χώρες, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ένα τεράστιο κέρδος", δήλωσε ο Γκιλ. "Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα πρέπει να είναι πολύ πιο αισιόδοξες για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης σε σχέση με τις ανεπτυγμένες οικονομίες".

Σύμφωνα με τον ίδιο, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε δυνητικά να συμβάλει στην επαναφορά της παγκόσμιας ανάπτυξης σε επίπεδα που έχουν να καταγραφούν εδώ και δεκαετίες.

Ωστόσο, όπως εκτίμησε, αυτό πιθανότατα δεν θα συμβεί μέσα στην τρέχουσα δεκαετία.