Η βαριά «κληρονομιά» της ενεργειακής κρίσης του 2022

Με έναν βαρύ ενεργειακό λογαριασμό που άφησε πίσω της η κρίση του 2022 πορεύεται η Ευρώπη στη νέα ενεργειακή αναταραχή. Τα στοιχεία του Οργανισμού Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της Ε.Ε. (ACER) για την επταετία 2019-2025 αποτυπώνουν μια ευρωπαϊκή αγορά που ξεπέρασε μεν την ακραία κορύφωση της κρίσης, αλλά παρέμεινε αισθητά ακριβότερη από την προηγούμενη κανονικότητα. Παρά την αποκλιμάκωση από τα ιστορικά υψηλά, το 2025 τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά εξακολουθούν να πληρώνουν το ηλεκτρικό ρεύμα περίπου 31% και το φυσικό αέριο κατά 71% ακριβότερα σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2019-2021. Από αυτή την αφετηρία των υψηλών τιμών καλείται η Ευρώπη να αντιμετωπίσει τις νέες ενεργειακές πιέσεις που προκάλεσε η κρίση στη Μέση Ανατολή.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, το 2025 η μέση λιανική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά της Ε.Ε.-27 ήταν 294 ευρώ/mwh, έναντι 224 ευρώ/mwh κατά μέσον όρο την περίοδο 2019-2021. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση στο φυσικό αέριο. Η μέση τιμή έφθασε τα 118 ευρώ/mwh, από μόλις 69 ευρώ/mwh την περίοδο 2019-2021. Ο πληθωρισμός εξηγεί ένα μέρος της αύξησης, όχι όμως ολόκληρη.

Σύμφωνα με την ACER, ακόμη και μετά την προσαρμογή για τον πληθωρισμό, οι τιμές παρέμεναν υψηλότερες από τα προ ενεργειακής κρίσης επίπεδα. Η ACER αξιολογεί την προσιτότητα στο ηλεκτρικό ρεύμα και το φυσικό αέριο σε συνάρτηση και με την κατανάλωση και το εισόδημα, παράμετρος που διαφοροποιεί σημαντικά το πραγματικό οικονομικό βάρος μεταξύ χωρών αλλά και νοικοκυριών. Η περίπτωση της Ελλάδας αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του γιατί η ακρίβεια δεν μετριέται μόνο σε ευρώ ανά κιλοβατώρα.

Η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιεί η ACER για την Ελλάδα το 2025 είναι 253 ευρώ/mwh, έναντι 294 ευρώ/mwh στην Ε.Ε. Δηλαδή περίπου 14% χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παρά ταύτα η επιβάρυνση ενός μέσου ελληνικού νοικοκυριού είναι από τις μεγαλύτερες. Με μέσο διαθέσιμο εισόδημα 19.076 ευρώ και μέση ετήσια κατανάλωση 2,942 MWH, η υπολογιζόμενη ετήσια δαπάνη ηλεκτρισμού φθάνει περίπου στα 744 ευρώ. Αντιστοιχεί στο 3,9% του εισοδήματος, το υψηλότερο επίπεδο του συγκεκριμένου δείκτη μεταξύ των χωρών που εξετάζει η έκθεση, μαζί με την Τσεχία και τη Σουηδία. Το 2025 η δαπάνη ηλεκτρικής ενέργειας ενός νοικοκυριού με μέσο εισόδημα και μέση κατανάλωση αντιστοιχούσε από 1,2% έως 3,9% του εισοδήματος στις χώρες που εξετάζει η ACER.

Στο φυσικό αέριο η Ελλάδα εμφανίζει καλύτερη εικόνα ως προς τη μοναδιαία τιμή. Η ACER χρησιμοποιεί τιμή 91 ευρώ/mwh, έναντι 118 ευρώ/ MWH στην Ε.Ε. Με μέση κατανάλωση 8,529 MWH, η ετήσια δαπάνη υπολογίζεται περίπου στα 776 ευρώ, έναντι περίπου 1.170 ευρώ στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Τα στοιχεία καθιστούν την προσιτή ενέργεια για την Ελλάδα όχι μόνο ενεργειακό αλλά πρωτίστως οικονομικό και κοινωνικό στοίχημα, αν και θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο δείκτης του ACER δεν λαμβάνει υπόψη τα υψηλά ποσοστά φοροδιαφυγής στη χώρα.

Στη χονδρεμπορική αγορά, η Ελλάδα εμφανίζει επίσης σχετικά υψηλές τιμές Day-ahead και μεγάλες ενδοημερήσιες διακυμάνσεις. Η ACER συνδέει την εικόνα, μεταξύ άλλων, με την περιορισμένη ευελιξία του συστήματος, την ανάγκη λειτουργίας θερμικών και αεριοκίνητων μονάδων ορισμένες ώρες και τους περιορισμούς στις διασυνδέσεις. Μια ακόμη ενδιαφέρουσα διάσταση είναι η απόσταση που χωρίζει τη χονδρική από τη λιανική. Στην Ελλάδα η απόκλιση είναι 64 ευρώ/mwh και αποτελεί την τρίτη υψηλότερη πανευρωπαϊκά μετά την Ιρλανδία (101 ευρώ) και την Ιταλία (73 ευρώ).

Πιο χαμηλά στον κατάλογο βρίσκεται η Ελλάδα στο φυσικό αέριο με μια διαφορά 19 ευρώ/mwh, που την κατατάσσει στην ένατη θέση.

Η έκθεση συστήνει εξηλεκτρισμό και τιμολόγια από τους παρόχους με ευελιξία για τη μεταφορά της κατανάλωσης σε ώρες χαμηλού κόστους. Η ανάλυση της έκθεσης δείχνει ότι με τις συνθήκες του 2025, ένα νοικοκυριό με ετήσια κατανάλωση περίπου 3.000 kwh, η ACER υπολογίζει μέση ετήσια εξοικονόμηση στην Ε.Ε.-27 και τη Νορβηγία ίση περίπου με 20% του μέσου λογαριασμού ηλεκτρικής ενέργειας ή περίπου 120 ευρώ ετησίως. Το δυνητικό όφελος για ένα νοικοκυριό με ηλεκτρικό αυτοκίνητο αυξάνεται στα 340 ευρώ και στα 140 ευρώ για ένα νοικοκυριό με αντλία θερμότητας. Συνολικά, η ACER θεωρεί ότι οι αγορές λιανικής πρέπει να συμβάλλουν σε οικονομικά προσιτή ενέργεια, να επιτρέπουν στους καταναλωτές να εξηλεκτρίζονται όταν αυτό είναι οικονομικά επωφελές και να παρέχουν πραγματική επιλογή ανάμεσα στη σταθερότητα της τιμής και στην έκθεση σε μεταβαλλόμενες τιμές.