Με τα εμβόλια επόμενης γενιάς μπορούν να αποφευχθούν 18 δισ. περιστατικά γρίπης έως το 2050

Τα επόμενης γενιάς εμβόλια κατά της γρίπης που προσφέρουν διευρυμένη και μακράς διαρκείας προστασία- πέραν της διάρκειας της εποχικής γρίπης- θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κομβικό ρόλο στη μείωση του παγκόσμιου φορτίο της γρίπης σύμφωνα με μία πρόσφατη μελέτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Η μελέτη αξιολόγησης Full value of improved influenza vaccine assessment (FVIVA) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας διερευνά ποιος θα είναι ο αντίκτυπος της ευρείας διάθεσης των αντιγριπικών εμβολίων επόμενης γενιάς στην υγεία και την οικονομία και με ποιες πολιτικές υγείας μπορούν να αξιοποιηθούν τα επόμενης γενιάς αντιγριπικά εμβόλια, ώστε να βελτιώσουν σε διεθνές επίπεδο την πανδημική ετοιμότητα.

Το φορτίο της γρίπης σε αριθμούς

Κάθε χρόνο καταγράφονται παγκοσμίως 1 δισεκατομμύριο περιστατικά γρίπης εκ των οποίων 3 έως 5 εκατομμύρια περιστατικά εξελίσσονται σε σοβαρή νόσο και καταγράφονται επίσης από 290.000 έως 650.000 θάνατοι, που οφείλονται σε αναπνευστικές επιπλοκές (κυρίως σε οξεία αναπνευστική δυσχέρεια). Δηλαδή το 5 τοις χιλίοις των περιστατικών γρίπης εξελίσσεται σε σοβαρή νόσηση που απαιτεί νοσηλεία στο νοσοκομείο και ενδεχομένως εισαγωγή σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας.

Παρότι τα υπάρχοντα αντιγριπικά εμβόλια βοηθούν να μειωθεί το φορτίο νοσηρότητας και θνησιμότητας, η αποτελεσματικότητα τους ποικίλει ανάλογα με την σύσταση του επικαιροποιημένου εμβολίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η φετινή σεζόν των εποχικών ιώσεων όπου από τα μέσα του περασμένου Οκτώβρη επικράτησε σε ολόκληρη την Ευρώπη το υποστέλεχος Κ το οποίο δεν είχε συμπεριληφθεί στην σύσταση του επικαιροποιημένου εμβολίου με συνέπεια ο αντιγριπικός εμβολιασμός να παρέχει χαμηλότερη προστασία σε σύγκριση με άλλες χρονιές. Ένας άλλος περιορισμός των υπαρχόντων εμβολίων είναι πως παρέχουν προστασία μόνο για λόγους μήνες-δηλαδή για την τρέχουσα σεζόν των εποχικών ιώσεων.

Πώς θα επιτευχθεί αποφυγή 6,2 εκατομμυρίων θανάτων από γρίπη

Δύο φορές τον χρόνο, ο ΠΟΥ φέρνει σε επαφή επιστήμονες από το Παγκόσμιο Σύστημα Επιτήρησης της Γρίπης, προκειμένου να συνεδριάσουν και να εκδώσουν οδηγίες για τη σύσταση του επικαιροποιημένου αντιγριπικού εμβολίου. Παρότι 143 χώρες χρησιμοποιούν επικαιροποιημένα εποχικά εμβόλια γρίπης, τα έως τώρα συλλεχθέντα ερευνητικά δεδομένα φανερώνουν πως κυρίως εμβολιάζονται έναντι της γρίπης οι άνθρωποι που ανήκουν στην μέση και στην ανώτερη οικονομική τάξη-γεγονός που σημαίνει ότι όσοι ανήκουν στα χαμηλότερα οικονομικά στρώματα παραμένουν μη επαρκώς προστατευμένοι.

Η μελέτη αξιολόγησης (FVIVA) του ΠΟΥ εκτιμά ότι αν κυκλοφορούσαν τα επόμενης γενιάς αντιγριπικά εμβόλια που παρέχουν διευρυμένη και μακροχρόνια προστασία τότε έως το 2050 θα μπορούσαν να αποφευχθούν 18 δισεκατομμύρια περιστατικά γρίπης και να σωθούν 6,2 εκατομμύρια ζωές σε διεθνές επίπεδο. Δηλαδή με την ευρεία διάθεση των εμβολίων γρίπης επόμενης γενιάς, μέσα σε 2,5 δεκαετίες θα μπορούσε να σωθεί ένας αριθμός ατόμων που αντιστοιχεί περίπου στον πληθυσμό του Ελ Σαλβαδόρ ή της Νικαράγουα. Επιπλέον τα μεγαλύτερα οφέλη στη μείωση της θνησιμότητας αφορούν τις πιο ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο κίνδυνο για σοβαρή νόσηση και επιπλοκές- μετά την προσβολή από τον ιό της γρίπης- στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι ηλικιωμένοι, τα βρέφη, τα νήπια και οι έγκυες γυναίκες.

Αυτή η μελέτη του ΠΟΥ δείχνει με τον πιο εμφατικό τρόπο πόσο σημαντικά είναι τα οφέλη που θα μπορούσαμε να αποκομίσουμε από την ανάπτυξη εμβολίων γρίπης επόμενης γενιάς που παρέχουν πιο διευρυμένη και πιο μακροχρόνια προστασία σε διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες, με διαφορετικό βαθμό ευαλωτότητας η καθεμία, όπως εξηγεί ο Dr. Philipp Lambach, που ηγείται του συγκεκριμένου πρότζεκτ στον ΠΟΥ.

Μείωση της μικροβιακής αντοχής από την αποφυγή κατάχρησης 1,3 δισεκατομμύρια δόσεις αντιβιοτικών

Τα ευρήματα επίσης δείχνουν ότι τα εμβόλια επόμενης γενιάς έχουν πολύ καλή σχέση μεταξύ κόστους και οφέλους και συμβάλλουν στην εξοικονόμηση σημαντικών πόρων αναφορικά με τις δαπάνες υγείας, από την δραστική μείωση της μικροβιακής αντοχής (στην κοινότητα και κυρίως μέσα στα νοσοκομεία). Για να αντιληφθούμε το όφελος:

- Τα υπάρχοντα επικαιροποιημένα εμβόλια γρίπης εκτιμάται ότι μπορούν να συμβάλλουν στην μείωση της μικροβιακής αντοχής περιορίζοντας την κατάχρηση αντιβιοτικών κατά 10 εκατομμύρια δόσεις αντιβιοτικών ετησίως.

- Τα επόμενης γενιάς εμβόλια γρίπης θα μπορούσαν να απογειώσουν αυτό το όφελος περιορίζοντας την κατάχρηση αντιβιοτικών κατά 1,3 δισεκατομμύρια δόσεις έως το 2050.

Η αποφυγή χρήσης 1,3 δισεκατομμυρίων δόσεων αντιβιοτικών θα μπορούσε να έχει τεράστιο αντίκτυπο στην μάχη για την μικροβιακή αντοχή η οποία χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες ως η «σύγχρονη σιωπηλή πανδημία». Επιπλέον, η ασφάλεια, η υψηλή αποτελεσματικότητα, η μεγαλύτερη διάρκεια προστασίας και η επιμήκυνση του χρόνου ζωής στο ράφι του φαρμακείου, αποτελούν χαρακτηριστικά των εμβολίων γρίπης επόμενης γενιάς τα οποία μπορούν να επηρεάσουν καταλυτικά τη χάραξη πολιτικών υγείας για την πρόληψη της βαριάς νόσησης και των θανάτων από γρίπη σε χώρες χαμηλού και μεσαίου κατά κεφαλήν εισοδήματος- εκεί όπου το φορτίο της νοσηρότητας και των θανάτων είναι ακόμα μεγαλύτερο. Η ερευνητική αξιολόγηση του παγκόσμιου οργανισμού υγείας FVIVA μαζί με την Παγκόσμια Στρατηγική του ΠΟΥ για τη Γρίπη 2019- 2030 (WHO’s Global influenza strategy 2019–2030) και τη Λίστα των προτιμητέων χαρακτηριστικών προϊόντος του ΠΟΥ για τα αντιγριπικά εμβόλια επόμενης γενιάς (WHO’s preferred product characteristics for next-generation influenza vaccines), αντανακλούν την εξελισσόμενη επιστημονική γνώση και την εμπειρία που απέκτησε η διεθνής επιστημονική κοινότητα από τα διδάγματα της covid-19 πανδημίας.

46 πειραματικά αντιγριπικά εμβόλια επόμενης γενιάς

Τον Δεκέμβριο του 2025 ο ΠΟΥ δημοσιοποίησε μία λίστα χαρακτηριστικών προϊόντος για τα επόμενης γενιάς αντιγριπικά εμβόλια τα οποία θα τους εξασφαλίσουν ευρύτερη και μακράς διαρκείας προστασία-μεγαλύτερη της μίας σεζόν εποχικών ιώσεων. Η ίδια λίστα επίσης περιλαμβάνει τεχνολογικά χαρακτηριστικά τα οποία θα βοηθήσουν την τοπική παραγωγή των αντιγριπικών εμβολίων επόμενης γενιάς ώστε να γίνουν πιο άμεσα διαθέσιμα στις χώρες χαμηλότερου κατά κεφαλήν εισοδήματος. Από τον περασμένο Φεβρουάριο (του 2026), ήδη 46 νέας γενιάς αντιγριπικά εμβόλια βρίσκονται σε στάδιο κλινικής ανάπτυξης χρησιμοποιώντας ποικίλες τεχνολογικές πλατφόρμες.