Με «τσουνάμι» πληθωρισμού απειλεί όλο τον κόσμο το πετρελαϊκό σοκ του πολέμου στο Ιράν

Ο πόλεμος του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν απειλεί να προκαλέσει σοβαρό πλήγμα σε μια παγκόσμια οικονομία που παλεύει με τις επιπτώσεις της ιστορικής αύξησης των δασμών που επέβαλε ο ίδιος, καθώς το πετρελαϊκό σοκ θα φέρει αύξηση του πληθωρισμού.

Για την Ευρώπη, ο πόλεμος αναδύει τον κίνδυνο οι σταθερά υψηλότερες τιμές ενέργειας να οδηγήσουν την οικονομία στο χείλος της ύφεσης ενώ στις ΗΠΑ η νέα κατάσταση θέτει την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ σε μια αδιέξοδη θέση, καθώς είναι παγιδευμένη ανάμεσα σε έναν πόλεμο που θα ωθήσει τον πληθωρισμό υψηλότερα και σε έναν πρόεδρο που απαιτεί τη μείωση των επιτοκίων. Για την Κίνα, το τέλος των μειωμένων εισαγωγών ιρανικού πετρελαίου προσθέτει πίεση από τους δασμούς του Τραμπ και την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων.

Το Bloomberg Economics έχει μοντελοποιήσει σενάρια για το τι επιφυλάσσει το μέλλον για τις τιμές του πετρελαίου, τις μεγάλες οικονομίες και το μέλλον του Ιράν.

Είναι, φυσικά, πιθανό η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη να βρουν τρόπο να συνεννοηθούν, το πετρέλαιο να επιστρέψει στα προ κρίσης επίπεδα, 65 δολάρια το βαρέλι και η παγκόσμια οικονομία να αποφύγει ένα βαρύ πλήγμα.

Τα τελευταία σημάδια, ωστόσο, υποδηλώνουν ότι τα χειρότερα έρχονται. Το μεγαλύτερο διυλιστήριο πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας έκλεισε. Το Κατάρ έκλεισε τη μεγαλύτερη εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο και τα Στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά αποκλειστεί. Σε αυτό το περιβάλλον οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου έχουν ήδη εκτοξευθεί, οι μετοχές έχουν δεχθεί ισχυρό πλήγμα και οι αποδόσεις των ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου έχουν αυξηθεί καθώς περιορίζονται οι προσδοκιες των επενδυτών για μειώσεις επιτοκίων από την Fed.

Σε ένα ισχυρό σενάριο, το Bloomberg Economics υποθέτει ότι με τον Τραμπ να προειδοποιεί για ένα «μεγάλο κύμα» επιθέσεων, το Ισραήλ να στοχεύει στην πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και την Τεχεράνη να στοιχηματίζει ότι μπορεί να επιβιώσει έναντι των αντιπάλων της, οι μάχες θα συνεχίζονται με τις ιρανικές επιθέσεις να κλιμακώνονται με επίκεντρο κρίσιμες υποδομές, με αποτέλεσμα να σταματήσει η παραγωγή ενέργειας.

Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να παράσχουν αεράμυνα για να βοηθήσουν στην προστασία των δεξαμενόπλοιων που διέρχονται από τον Πορθμό, εκτός από τις ναυτικές συνοδείες και την ασφάλιση που υποσχέθηκε ο Τραμπ την Τετάρτη (3.3.2026), αλλά οι κίνδυνοι -σε ένα τέτοιο σενάριο- θα παρέμεναν υψηλοί.

Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από το Στενό. Βασιζόμενο σε ακαδημαϊκές μελέτες και την εμπειρία από προηγούμενες διαταραχές εφοδιασμού, το Bloomberg Economics εκτιμά ότι μια μείωση της προσφοράς κατά 1% ωθεί τις τιμές προς τα πάνω κατά περίπου 4%.

Αυτό υποδηλώνει ότι ένα παρατεταμένο κλείσιμο του Πορθμού θα αύξανε τις τιμές κατά 80% από τα επίπεδα πριν τον πόλεμο – φτάνοντας περίπου στα 108 δολάρια το βαρέλι. Σε ένα δυσμενές σενάριο, το Bloomberg Economics υποθέτει ότι οι τιμές θα παρέμεναν τόσο υψηλές μέχρι το τέταρτο τρίμηνο του έτους.

Το εύρος της αβεβαιότητας είναι μεγάλο καθώς δεν αποκλείονται νέες σημαντικές ζημιές σε ενεργειακές υποδομές του Περσικού Κόλπου, μετά τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις εγκαταστάσεις της Saudi Aramco, γεγονότα που θα μπορούσαν να δώσουν περαιτέρω ώθηση στις τιμές του πετρελαίου. Πιο περιορισμένες καταστροφές ή μια μικρότερης διάρκειας σύγκρουση θα σήμαινε ότι οι τιμές θα αυξάνονταν λιγότερο ή θα αυξάνονταν για πιο σύντομο χρονικό διάστημα.

Οι απότομα υψηλότερες τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν την οικονομία μέσω πολλαπλών καναλιών. Αυξάνουν το κόστος για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις, μειώνοντας την αγοραστική δύναμη και αφαιρώντας ένα μέρος της ανάπτυξης. Επίσης, αυξάνουν τον πληθωρισμό, ωθώντας προς τα πάνω τις τιμές των μεταφορών και οτιδήποτε έχει ως εισροή τα πετροχημικά.

Για τις κεντρικές τράπεζες, αυτό που έχει σημασία είναι το μέγεθος του αντίκτυπου και το κατά πόσον οι πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν σταθερές ή όχι.

Στο σενάριο της αύξησης των τιμών του πετρελαίου στα 108 δολάρια ανά βαρέλι το Bloomberg Economics εκτιμά ότι θα προστεθούν 0,8 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό των ΗΠΑ μέχρι το τέλος του έτους αναθεωρώντας τις προβλέψεις πάνω από το 3% και ξεπερνώντας σημαντικά τον στόχο 2% της Fed.

Αυτό δημιουργεί στην Fed ένα δίλημμα πριν προχωρήσει σε περαιτέρω μειώσεις επιτοκίων. Εάν οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό δεν σταθεροποιηθούν, θα υπάρξει πίεση για αύξηση των επιτοκίων. Ο Κέβιν Γουόρς, υποψήφιος για την προεδρία της Fed, θα βρισκόταν σε δύσκολη θέση, με τον πρόεδρο Τραμπ να απαιτεί χαμηλότερα επιτόκια.

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει επίσης πολιτικό κίνδυνο. Ούτε ο πληθωρισμός ούτε οι ξένοι πόλεμοι είναι αρεστοί στους Αμερικανούς ψηφοφόρους -όπως γνωρίζει ο ίδιος, μετά την ηχηρή νίκη του το 2024- ενώ οι ενδιάμεσες εκλογές απέχουν μόλις λίγους μήνες.

Για άλλες μεγάλες προηγμένες οικονομίες, την ευρωζώνη και το Ηνωμένο Βασίλειο, η ανάπτυξη απειλείται από το πετρελαϊκό σοκ. Χωρίς σημαντικούς παραγωγούς ενέργειας που να επωφελούνται από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου, αυτές οι οικονομίες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο για το ΑΕΠ. Η Ευρώπη είναι επίσης περισσότερο εκτεθειμένη στις τιμές του φυσικού αερίου, οι οποίες αυξήθηκαν κατακόρυφα όταν η παραγωγή του Κατάρ σταμάτησε.

Το μοντέλο του Bloomberg Economics υποδεικνύει πλήγμα στο ΑΕΠ από το ενεργειακό σοκ κατά 0,6% για την ευρωζώνη και 0,5% για το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ανάλυση του Bloomberg δεν αναφέρεται ειδικότερα στην Ελλάδα αλλά θα πρέπει να σημειωθεί ότι ήδη διατυπώνονται δυσοίονα σενάρια για την ανάπτυξη στην περίπτωση που ο πόλεμος διαρκέσει μεγάλο διάστημα και το πετρέλαιο εκτοξευθεί στα 120 ή ακόμη και 150 δολάρια το βαρέλι. Η χώρα, με πληθωρισμό που έφτασε ήδη στο 3% τον Φεβορυάριο, προετοιμάζεται για αυξήσεις σε καύσιμα, μεταφορές, ηλεκτρικό ρεύμα, καθώς και σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. 

Με βάση τώρα το σενάριο του Bloomberg για πετρέλαιο στα 108 δολάρια, ο  πληθωρισμός επιβαρύνεται με βάση την πρόβλεψη κατά περίπου 1,1 ποσοστιαία μονάδα και για τις δύο οικονομίες. Εάν οι προσδοκίες αυξηθούν, η ΕΚΤ και η Τράπεζα της Αγγλίας ενδέχεται να αναγκαστούν να καθυστερήσουν τις μειώσεις ή να αυξήσουν τα επιτόκια ενισχύοντας το πλήγμα στην ανάπτυξη.

Από την πλευρά της η Κίνα είναι σημαντικός εισαγωγέας πετρελαίου. Το Ιράν και η Βενεζουέλα αντιπροσώπευαν μαζί ένα σημαντικό μερίδιο των αγορών της καθώς μπορεί να αγοράζει με έκπτωση. Η αγορά πετρελαίου στα 108 δολάρια το βαρέλι θα πρόσθετε περίπου 0,8 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό της. Η ανάπτυξη επίσης θα δεχθεί πλήγμα επιδεινώνοντας την πίεση από τους δασμούς του Τραμπ και την φούσκα των ακινήτων.

Μεταξύ των κερδισμένων από τις διαταραχές στην παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι η Ρωσία. Οι απότομα υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα εξαλείψουν ουσιαστικά το έλλειμμα του προϋπολογισμού της, δίνοντας στο Κρεμλίνο περισσότερα χρήματα για να δαπανήσει στον πόλεμό του κατά της Ουκρανίας.

Σε ένα λιγότερο ακραίο σενάριο, σύμφωνα με το Bloomberg Economics, οι μάχες στο Ιράν συνεχίζονται χωρίς περαιτέρω σημαντικές επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές ή παρατεταμένη διακοπή του Πορθμού του Ορμούζ. Οι τιμές του πετρελαίου σε αυτό το σενάριο θα κυμαίνονται γύρω στα 80 δολάρια το βαρέλι και οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό θα παραμείνουν σταθερές.

Ο πληθωρισμός αυξάνεται μέτρια, περίπου 0,3 της ποσοστιαίας μονάδας στις ΗΠΑ και περίπου 0,5 της ποσοστιαίας μονάδας στο Ηνωμένο Βασίλειο και την ευρωζώνη. Το ΑΕΠ σε αυτό το σενάριο υφίσταται πλήγμα αλλά όχι σοβαρό και οι κεντρικές τράπεζες διαπιστώνουν ότι μπορούν να ξεπεράσουν το σοκ.

Στο καλό σενάριο οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήγουν σε κατάπαυση του πυρός, οι διαταραχές υποχωρούν, το πετρέλαιο επιστρέφει στα 65 δολάρια το βαρέλι, η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού θα συνεχιστεί και οι κίνδυνοι για την παγκόσμια οικονομία θα εξασθενήσουν.