Μη κατοικήσιμα είναι 250.000 ακίνητα σε όλη τη χώρα

Με ένα σημαντικό πρώτο βήμα, προκειμένου να επιστρέψουν στην αγορά χιλιάδες κατοικίες που σήμερα παραμένουν κενές λόγω εκτεταμένων φθορών και ζημιών, μοιάζει το επερχόμενο πρόγραμμα ανακαινίσεων που θα ξεκινήσει να «τρέχει» τις επόμενες ημέρες, με τη λειτουργία σχετικής πλατφόρμας. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα ύψους 480 εκατ. ευρώ, που είναι σχεδόν 10 φορές μεγαλύτερο από το προηγούμενο «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» των 50 εκατ. ευρώ.

Μάλιστα, σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, έχει κι ένα πρόσθετο σκέλος, καθώς όχι μόνο αποσκοπεί στην παροχή ρευστότητας –και μάλιστα σημαντικής– σε ιδιοκτήτες παλαιών και κενών κατοικιών προκειμένου να προβούν στις απαιτούμενες επισκευές και αναβαθμίσεις, αλλά επιπλέον συνδέει τις εργασίες αυτές με την υποχρεωτική ιδιοκατοίκηση ή εκμίσθωση των αναβαθμισμένων κατοικιών.

Αν, για παράδειγμα, κάποιος έχει κληρονομήσει ένα παλιό και κενό σπίτι, αλλά δεν έχει χρήματα να το επισκευάσει ώστε να μείνει ο ίδιος, το πρόγραμμα του προσφέρει αυτή τη δυνατότητα. Αντιστοίχως, αν επιθυμεί, μπορεί να το αξιοποιήσει επενδυτικά αφού το ανακαινίσει, εκμισθώνοντάς το για ελάχιστη περίοδο πέντε ετών και με την παράλληλη υποχρέωση της διατήρησης του ενοικίου σταθερού, τουλάχιστον για τα πρώτα τρία χρόνια. Μάλιστα, όπως αναφέρει η σχετική κοινή υπουργική απόφαση (86272) των υπ. Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, παρέχεται και η ευελιξία διαφοροποίησης της χρήσης του ανακαινισμένου ακινήτου. Επιτρέπεται δηλαδή κάποιος που θα ιδιοκατοικήσει αρχικά στο σπίτι του, στη συνέχεια να το εκμισθώσει μέσω μακροχρόνιας σύμβασης πέντε ετών, χωρίς να υποχρεωθεί να επιστρέψει την επιδότηση που έλαβε. Επίσης, υπάρχει και η δυνατότητα ανακαίνισης κατοικιών που ήδη ιδιοκατοικούνται, αλλά λόγω παλαιότητας δεν καλύπτουν τις σύγχρονες στεγαστικές ανάγκες. Αντιθέτως, αυτό που δεν επιτρέπεται είναι η μεταπώληση της κατοικίας για ελάχιστη περίοδο πέντε ετών μετά την ανακαίνιση ή η αξιοποίησή της μέσω πλατφορμών βραχυχρόνιας μίσθωσης.

Στόχος μέσω της κίνησης αυτής είναι όχι μόνο να αυξηθεί άμεσα η προσφορά κατοικιών προς ενοικίαση, αλλά και αυτές να είναι σαφώς υψηλότερης ποιοτικής στάθμης συγκριτικά με το τι προσφέρεται σήμερα στην αγορά των ενοικιάσεων. Φορείς της αγοράς επισημαίνουν ότι εφόσον τα ακίνητα που θα «πέσουν» στην αγορά θα είναι αναβαθμισμένα, θα πιέσουν και τα ενοίκια των υπόλοιπων σπιτιών που διατίθενται προς ενοικίαση, ακριβώς επειδή τα περισσότερα εξ αυτών δεν έχουν ανακαινιστεί ουσιαστικά επί δεκαετίες.

Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που θα επιχειρήσει να περιορίσει και το τεράστιο επενδυτικό κενό που δημιουργήθηκε την περίοδο της οικονομικής κρίσης, όταν κατέρρευσε κάθε είδους συντήρηση, επισκευή ή αναβάθμιση του οικιστικού αποθέματος λόγω της έλλειψης ρευστότητας των νοικοκυριών. Σε μελέτη που δημοσίευσε για τη στεγαστική κρίση η Εθνική Τράπεζα, είχε υπολογίσει ότι περίπου 250.000 ακίνητα πανελλαδικά κατέστησαν μη κατοικήσιμα ακριβώς λόγω της μεγάλης υποβάθμισης που υπέστησαν εξαιτίας της απουσίας συντηρήσεων και επισκευών. Το απόθεμα αυτό συνεχίζει μέχρι σήμερα να βρίσκεται εκτός αγοράς, με τους αναλυτές της Εθνικής Τράπεζας να εκτιμούν ότι την περίοδο της οικονομικής κρίσης απουσίασαν συνολικά κεφάλαια ύψους 35 δισ. ευρώ ακριβώς για τέτοιου είδους εργασίες, προκειμένου οι παλαιότερες κατοικίες της χώρας να εκσυγχρονιστούν και να παραμείνουν λειτουργικές κι εντός αγοράς.

Πηγές της αγοράς εκτιμούν ότι το νέο πρόγραμμα αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για πολλούς ιδιοκτήτες που είτε λόγω έλλειψης πόρων και χρόνου είτε λόγω ασυμφωνιών μεταξύ κληρονόμων δεν αξιοποιούν την περιουσία τους, με αποτέλεσμα τα ακίνητα αυτά να υποβαθμίζονται καθημερινά. Το νέο, διευρυμένο πρόγραμμα «Ανακαινίζω» θα προσφέρει πολύ υψηλά ποσοστά επιδότησης των σχετικών εργασιών, από 70% μέχρι και 95% του συνολικού ποσού της ανακαίνισης, αλλά με ανώτατα όρια τις 36.000 ευρώ για τους άγαμους και τις 46.000 ευρώ για τους έγγαμους με δύο παιδιά. Οσον αφορά τα εισοδηματικά κριτήρια, αυτά φτάνουν έως τις 25.000 ευρώ ετήσιου εισοδήματος για τους άγαμους, αλλά και τις 45.000 ευρώ για έγγαμους με δύο παιδιά. Παρότι σε πολλές περιπτώσεις τα ποσά αυτά δεν επαρκούν για μια πλήρη και σε βάθος ανακαίνιση, που να περιλαμβάνει π.χ. αντικατάσταση υδραυλικών και ηλεκτρολογικών υποδομών, εντούτοις επιτρέπει σημαντικές κινήσεις, που αν συμπληρωθούν και με ίδιους πόρους μπορούν να επιστρέψουν χιλιάδες σπίτια στην αγορά. Πρόκειται επίσης για το πρώτο πρόγραμμα που στρέφεται κυρίως σε παλιά ακίνητα και σε εργασίες επισκευών και ανακαινίσεων (80%) και λιγότερο (20%) σε επενδύσεις ενεργειακής αναβάθμισης, κάτι που αυξάνει και τον βαθμό ελκυστικότητας.

Μεταξύ των παρεμβάσεων που θα είναι διαθέσιμες είναι οι εργασίες πλήρους ανακαίνισης κουζίνας και μπάνιου, ηλεκτρολογικές και υδραυλικές παρεμβάσεις, αλλαγές δαπέδων, ελαιοχρωματισμοί, αποκατάσταση φθορών και εργασίες λειτουργικής αναβάθμισης, με ανώτατο επιλέξιμο κόστος παρεμβάσεων έως 300 ευρώ/τ.μ. Επίσης, ένα 20% των επιδοτήσεων θα μπορεί να αφορά εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης, όπως αντικατάσταση κουφωμάτων, θερμομόνωση, εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες.

Το πρόγραμμα θα αφορά κατοικίες έως 120 τετραγωνικά μέτρα που έχουν οικοδομική άδεια που εκδόθηκε το αργότερο μέχρι την 31η Δεκεμβρίου του 1990. Η πρώτη κατηγορία ωφελούμενων ακινήτων θα αφορά κλειστά ή αναξιοποίητα ακίνητα που έχουν μείνει εκτός αγοράς τουλάχιστον από το 2024 και μετά. Για τα συγκεκριμένα και μόνο σπίτια θα αφιερωθούν πόροι 200 εκατ. ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα 280 εκατ. ευρώ θα αφορούν τόσο κλειστά όσο και ανοιχτά ακίνητα, δηλαδή σπίτια που ήδη ιδιοκατοικούνται.

Ο σχεδιασμός προβλέπει δύο βασικές φάσεις εφαρμογής. Η πρώτη αφορά τον έλεγχο επιλεξιμότητας μέσω της πλατφόρμας gov.gr, διαδικασία που αναμένεται να ξεκινήσει στις 15 Ιουνίου. Η δεύτερη φάση αφορά την υποβολή αιτήσεων και την οριστική ένταξη των δικαιούχων, η οποία προγραμματίζεται να ανοίξει από την 1η Σεπτεμβρίου.

Το 60% της επιδότησης θα προκαταβάλλεται 

Μέχρι σήμερα, τα δύο βασικά προγράμματα ανακαινίσεων δεν έχουν αποφέρει ιδιαίτερους καρπούς, κάτι που αποδεικνύεται και από τη χαμηλή απήχησή τους. Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι το πρόγραμμα «Αναβαθμίζω το σπίτι μου», που αφορά τη χορήγηση άτοκου δανείου από 5.000 έως 25.000 ευρώ, διάρκειας τριών έως επτά ετών. Χρηματοδοτούνται εργασίες πάσης φύσεως και χωρίς εισοδηματικά κριτήρια. Ωστόσο, παρότι έχει «τρέξει» περίπου 18 μήνες μέχρι σήμερα, το πρόγραμμα αυτό είχε συγκεντρώσει μέχρι τον φετινό Απρίλιο μόλις 4.044 αιτήσεις για ποσά περίπου 76 εκατ. ευρώ, ή το 19%. Αντιθέτως, το αρχικό πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», ύψους 50 εκατ. ευρώ, είχε πολύ καλύτερη αντιμετώπιση. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα «Ανακαινίζω – Νοικιάζω» απευθύνεται ακριβώς σε ιδιοκτήτες κενών σπιτιών, επιδοτώντας το κόστος ανακαίνισης ή επισκευής, αλλά με ανώτατο ύψος εργασιών μόλις 13.500 ευρώ. Στη συνέχεια τα ακίνητα θα πρέπει να μισθωθούν για τα επόμενα τρία χρόνια. Η επιδότηση καλύπτει το 60% επί των τιμολογίων εργασιών και υλικών ανακαίνισης και ανέρχεται έως και στις 8.100 ευρώ. Για να λάβει την επιδότηση ο δικαιούχος πρέπει να εξοφλήσει τα τιμολόγια εργασιών και υλικών ηλεκτρονικά και να προσχωρήσει σε μίσθωση της κατοικίας για τουλάχιστον τρία έτη με ηλεκτρονικό μισθωτήριο. Ωστόσο, ακριβώς επειδή η παραπάνω «άσκηση» είναι δύσκολη, επελέγη τελικά η δυνατότητα προκαταβολής του 50% της επιδότησης.

Αυτό ακριβώς θα είναι και το κρίσιμο σημείο για την επιτυχία του νέου προγράμματος «Ανακαινίζω», το οποίο επίσης προβλέπει την προκαταβολή ποσού που αντιστοιχεί στο 60% του εγκεκριμένου ύψους της επιδότησης. Παράλληλα, προβλέπονται και έως 2.500 ευρώ για δαπάνες που σχετίζονται με τα έξοδα του μηχανικού, για τη μελέτη των παρεμβάσεων, την έκδοση της ηλεκτρονικής ταυτότητας κτιρίου, αλλά και του πιστοποιητικού ενεργειακής απόδοσης, καθώς τα ακίνητα που θα επιδοτηθούν θα πρέπει να έχουν τακτοποιηθεί νομικά και τεχνικά.