Μήνυμα εντός και εκτός Ελλάδας η θέσπιση συνταγματικού ορίου στο χρέος

Σήμα εντός και εκτός Ελλάδας ότι η χώρα δεν πρόκειται να διολισθήσει σε πρακτικές που έφεραν την κρίση χρέους το 2010 θέλει να δώσει η κυβέρνηση, με την πρόταση για συνταγματική καθιέρωση μιας "ρήτρας δημοσιονομικής σταθερότητας", που δεν θα επιτρέπει επικίνδυνες παρεκκλίσεις σε ελλείμματα και χρέος. 

Προς το παρόν η κυβέρνηση κρατά κλειστά τα χαρτιά της για το τι ακριβώς θέλει να κάνει, παραπέμποντας εμμέσως και σε έναν διακομματικό διάλογο, κατά τον οποίο όλοι θα πρέπει να πάρουν θέση, είτε συμφωνούν είτε διαφωνούν με το συγκεκριμένο θέμα. 

Ερωτηθείς σχετικά, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, τόνισε ότι αποτελεί μια πρόταση που θα οριστικοποιηθεί έπειτα από επεξεργασία, η οποία θα γίνει το επόμενο χρονικό διάστημα. Η αλήθεια είναι ότι η πρόταση μπορεί να ακούγεται σωστή σε μια χώρα που έχει ταλαιπωρηθεί από κακή δημοσιονομική διαχείριση, αλλά θα πρέπει να εφαρμοστεί έχοντας κατά νου και τις ειδικές συνθήκες της ελληνικής οικονομίας. Ειδικότερα:

Θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη ότι παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, η Ελλάδα συνεχίζει να έχει παραγωγικό κενό, το οποίο θα πρέπει να καλυφθεί το ταχύτερο δυνατό τόσο με ιδιωτικές όσο και με δημόσιες επενδύσεις. Για τον λόγο αυτόν, το ελληνικό δημόσιο θα πρέπει να συνεχίσει να διαθέτει πόρους ανάλογους με αυτούς που διαθέτει σήμερα (περίπου 3,5 δισ. τον χρόνο) για έργα εθνικής προτεραιότητας, επειδή η Ε.Ε. βρίσκεται σε σημείο καμπής, στο οποίο θα πρέπει να αρχίσει να καλύπτει το κενό που έχει με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Στην κατεύθυνση αυτή, η Ελλάδα (μαζί με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε.) θα πρέπει να μπορεί να ανταποκρίνεται στις αυξημένες ανάγκες δημοσίων επενδύσεων για άμυνα, καθαρή ενέργεια, έρευνα και τεχνολογία. 

Θα πρέπει επίσης να διευκολύνει τη σύγκλιση των εισοδημάτων με αυτά του μέσου όρου της Ε.Ε., από την οποία η Ελλάδα απέχει περίπου 30%. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να συνεχιστούν οι αλλαγές στη φορολογία, για να γίνει πιο απλή και δίκαιη, να αποκατασταθούν και να ενισχυθούν οι δομές της κοινωνικής πρόνοιας, οι οποίες, εκτός από τις πάγιες ελλείψεις, έχουν υποστεί μεγάλο πλήγμα από την πολυετή κρίση.

Το ελληνικό φρένο χρέους 

Η Ελλάδα, όπως και οι άλλες χώρες της Ε.Ε., έχει ήδη αποδεχθεί και ενσωματώσει στο δίκαιό της τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες, οι οποίοι τέθηκαν σε ισχύ το 2024, φέρνοντας στον προσκήνιο τον "κόφτη δαπανών". Συγκεκριμένα, στα τετραετή δημοσιονομικά πλάνα συμφωνούνται με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετήσια όρια αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών, τα οποία δεν μπορούν να αλλάξουν εκ των υστέρων. Με τους νέους κανόνες, τα υπερπλεονάσματα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μέτρα ελάφρυνσης ή άλλου είδους δαπάνες, αν έχουμε φτάσει την οροφή αύξησης δαπανών. 

Ωστόσο, οι νέοι κανόνες αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναδιαπραγμάτευσης των ορίων δαπανών αλλά και των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων που θα πρέπει να υλοποιήσει η χώρα, αν αλλάξει η κυβέρνηση. Αυτό υποδεικνύει την ανάγκη η Ελλάδα να καθησυχάσει εταίρους και αγορές, ότι θα μπει ένας φραγμός, ώστε να μην μπορεί μια μελλοντική κυβέρνηση να ανατρέψει τη σταθερή πορεία μείωσης του χρέους, την οποία έχει εξασφαλίσει η εφαρμοζόμενη οικονομική πολιτική. 

Επίσης, θα πρέπει να ορίζονται σαφώς, σε περίπτωση κρίσης λόγω ανωτέρας βίας (όπως η οικονομική κρίση που προκάλεσε ο κορονοϊός), τα βήματα και το χρονοδιάγραμμα επαναφοράς της οικονομίας σε τροχιά ανάπτυξης. Τούτο για να δεσμεύονται και οι μελλοντικές κυβερνήσεις σε ένα σχέδιο ανάκαμψης, το οποίο θα έχουν την ευκαιρία να συνδιαμορφώσουν και τα κόμματα της αντιπολίτευσης, στον διάλογο που θα προηγηθεί.

Ο στόχος είναι η "ρήτρα δημοσιονομικής σταθερότητας", την οποία θέλει να κυρώσει και συνταγματικά η κυβέρνηση, να διατηρεί τη συνεπή δημοσιονομική πολιτική στο διηνεκές, ώστε το ελληνικό χρέος να μειωθεί κάτω από το 60% του ΑΕΠ, μόλις η χώρα αποπληρώσει το σύνολο των δανείων που έλαβε από τα τρία προγράμματα διάσωσης που εφάρμοσε την περίοδο 2010-2018. 

Η εμπειρία της Γερμανίας 

Πάντως στη Γερμανία, τη χώρα που έκανε διάσημο αυτό τον θεσμό στην Ευρώπη, προς το παρόν το λεγόμενο φρένο χρέους έχει ανασταλεί, ώστε να γίνουν επενδύσεις και να ξεφύγει η οικονομία από τη στασιμότητα στην οποία μπήκε μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, όταν έχασε την πρόσβαση στο φθηνό φυσικό αέριο της Ρωσίας. Από το 2009, που μπήκε στο γερμανικό Σύνταγμα η ρήτρα, ότι το διαρθρωτικό έλλειμμα δεν θα πρέπει να ξεπερνά το 0,35% του ΑΕΠ, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης, παρά τις υψηλές εξαγωγές της, έχει περάσει και δύσκολες καταστάσεις. Η απαράβατη αρχή των ισοσκελισμένων Προϋπολογισμών οδήγησε σε εκθέσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για τη Γερμανία, στις οποίες το Ταμείο έκανε έκκληση στην κυβέρνηση του Βερολίνου, να προχωρήσει σε δημόσιες επενδύσεις, ώστε η οικονομία να ξεφύγει από τον φαύλο κύκλο της χαμηλής ανάπτυξης.

Σε ό,τι αφορά τις, πολύ επίκαιρες σήμερα, αμυντικές δαπάνες, η σημερινή πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και πρώην υπουργός Άμυνας, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν, είχε τεράστιο πρόβλημα με τα κονδύλια του Προϋπολογισμού. Αυτή τη μεγάλη υστέρηση στον τομέα της άμυνας προσπαθεί να καλύψει η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς με το πακέτο αύξησης δαπανών των 500 δισ. ευρώ, το οποίο ανακοίνωσε το 2025. Όλα αυτά εκτυλίσσονταν ενώ η Γερμανία είχε σε ετήσια βάση μεγάλα πρωτογενή και δημοσιονομικά πλεονάσματα της τάξης του 2,5% του ΑΕΠ, ενώ το χρέος παρέμενε κάτω από το 60% του ΑΕΠ, ποσοστό το οποίο ξεπέρασε μόνο κατά τη διάρκεια της κρίσης που προκάλεσε η πανδημία του κορονοϊού το 2020. 

Στην Αμερική το όριο δανεισμού είναι μια πιο ελαφριά εκδοχή της γερμανικής συνταγής, αφού το όριο που τίθεται κάθε χρόνο τελικά αυξάνεται στο τέλος του χρόνου έπειτα από διαπραγμάτευση μεταξύ Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών.

Πηγή capital.gr