Οι Αμερικανοί σκανάρουν το Ιόνιο για κοιτάσματα υδρογονανθράκων - Οι στόχοι στην Κρήτη

Σε νέα φάση έχει εισέλθει το εθνικό πρόγραμμα έρευνας και αξιοποίησης υδρογονανθράκων, που προχωράει με κυρίαρχη την παρουσία των αμερικανικών κολοσσών ExxonMobil και Chevron.

Όπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, οι προοπτικές για τα πρώτα γεωτρύπανα μεταφέρονται από την Κρήτη στο Ιόνιο, αυξάνοντας τις πιθανότητες για εντοπισμό κοιτασμάτων πετρελαίου έναντι φυσικού αερίου που ήταν ο αρχικός στόχος, ενώ οικόπεδα που είχαν παραχωρηθεί σε επενδυτές και επεστράφησαν στο ελληνικό Δημόσιο επαναξιολογούνται σε μια λογική να ξαναβγούν στην αγορά σε ένα πιο ελκυστικό πακετάρισμα.

Το σκεπτικό πίσω από την επαναχάραξη και επαναδιάθεση στην αγορά οικοπέδων, όπως αυτό «δυτικά της Κρήτης», που επέστρεψε η κοινοπραξία της ExxonMobil, αλλά και εκείνων που είχαν προηγηθεί (Ιωάννινα, Αρτα – Πρέβεζα, Αιτωλοακαρνανία, Πατραϊκός, ΒΔ Πελοπόννησος, Κατάκολο), είναι ότι παραμένει άγνωστο αν διαθέτουν εμπορικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα, καθώς οι παραχωρησιούχοι, για διαφορετικούς λόγους ο καθένας, δεν προχώρησαν σε ερευνητική γεώτρηση. Ως εκ τούτου «η αξία των ασημικών δεν έχει χαθεί και με ένα καλό γυάλισμα θα μπορούσαν να ξαναβγούν στην αγορά με πολύ καλές προοπτικές», είναι η άποψη που επικρατεί στα αρμόδια επιτελεία, τα οποία φέρονται να κινούνται ήδη σε αυτή την κατεύθυνση.

Η πορεία του εθνικού προγράμματος υδρογονανθράκων από το 2015 με τις πρώτες παραχωρήσεις έχει συνδεθεί με τα στρατηγικά σχέδια των μεγάλων πολυεθνικών που κατάφερε να προσελκύσει. Η κατακόρυφη υποχώρηση της ζήτησης και η στροφή των μεγάλων ευρωπαϊκών πολυεθνικών προς την ενεργειακή μετάβαση μετά το 2020, οδήγησε στην έξοδο την ισπανική Repsol από τις παραχωρήσεις σε Ιόνιο, Αιτωλοακαρνανία και Ιωάννινα το 2021, δρόμο που ακολούθησε ένα χρόνο αργότερα και η γαλλική Total από τις παραχωρήσειs σε Ιόνιο και Κρήτη.

Σήμερα η πορεία του προγράμματος είναι απολύτως συναρτώμενη από τους στρατηγικούς σχεδιασμούς των αμερικανικών εταιρειών ExxonMobil και Chevron στις οποίες έχει παραχωρηθεί (σε κοινοπραξία με τις ελληνικές εταιρείες Energean και HELLENiQ ENERGY) ένα τεράστιο γεωγραφικό τόξο από τη δυτική Πελοπόννησο μέχρι τα νότια της Κρήτης συνολικής επιφανείας 65 τετραγωνικών χλμ., όσο περίπου η μισή χερσαία έκταση της χώρας.

Οι ελληνικές παραχωρήσεις αποτελούν μέρος του ευρύτερου παγκόσμιου χαρτοφυλακίου των αμερικανικών εταιρειών, το οποίο έχει διευρυνθεί σημαντικά με το άνοιγμα νέων αγορών από τον πρόεδρο Tραμπ, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση αυτή της Βενεζουέλας, που φιλοξενεί τα μεγαλύτερα αποθέματα στον κόσμο. Στην κρίσιμη στιγμή των αποφάσεων για σημαντικές δεσμεύσεις κεφαλαίου, όπως οι ερευνητικές γεωτρήσεις, οι διοικήσεις των πετρελαϊκών εταιρειών θα τοποθετηθούν σε περιοχές με το χαμηλότερο ρίσκο και τις υψηλότερες αποδόσεις.

Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η μετατόπιση του ενδιαφέροντος των αμερικανικών κολοσσών από την περιοχή της Κρήτης, όπου εκφράστηκε αρχικά, στο Ιόνιο με τα μικρότερα βάθη και τα ολοκληρωμένα προγράμματα σεισμικών ερευνών. Μετά την είσοδο της ExxonMobil στο «Block 2» του Ιονίου, που ανακοινώθηκε στις αρχές Νοεμβρίου 2025, η Chevron διευρύνει τώρα τη δική της παρουσία στην ίδια περιοχή. Η δεύτερη μεγαλύτερη αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία, η οποία πριν από τρεις μήνες ανέλαβε τέσσερις παραχωρήσεις νότια της Πελοποννήσου και της Κρήτης, αποφάσισε να εισέλθει και στο «Block 10» ανοιχτά του Κυπαρισσιακού Κόλπου. Η Chevron εξαγοράζει το 70% των δικαιωμάτων παραχώρησης από τη HELLENiQ ENERGY, η οποία μέχρι σήμερα κατείχε το 100%.

Το «Block 10», συνολικής έκτασης 2.400 τετραγωνικών χιλιομέτρων, γειτνιάζει στο νότιο τμήμα του με το οικόπεδο «Α2» και, σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες παραχωρήσεις νοτίως της Πελοποννήσου, δημιουργεί μία ενιαία υπό εξερεύνηση ζώνη περίπου 14.200 τ. χλμ. Πρόκειται για μία από τις πλέον ώριμες, ερευνητικά, περιοχές του ελληνικού χαρτοφυλακίου, καθώς η HELLENiQ ENERGY έχει ήδη ολοκληρώσει δισδιάστατες και τρισδιάστατες σεισμικές έρευνες από το 2023. Η αξιολόγηση των δεδομένων αυτών αποτέλεσε βασικό λόγο τόσο για το ενδιαφέρον της Chevron στο «Block 10» όσο και για τη διεκδίκηση του οικοπέδου «Α2», που αποτελεί τη νότια γεωλογική του προέκταση. Η από κοινού διεκδίκηση και τελικά παραχώρηση του «Α2», μαζί με δύο ακόμη περιοχές νοτίως της Πελοποννήσου και νοτίως της Κρήτης, στην κοινοπραξία Chevron – HELLENiQ ENERGY (70%-30%) άνοιξε ουσιαστικά τον δρόμο και για την είσοδο της αμερικανικής εταιρείας στο «Block 10», με τις σχετικές συζητήσεις να έχουν ξεκινήσει εδώ και μήνες. Η HELLENiQ ENERGY είχε ολοκληρώσει τις δύο πρώτες φάσεις του ερευνητικού προγράμματος και βρισκόταν ενώπιον της απόφασης για μετάβαση στην τρίτη φάση, η οποία περιλαμβάνει ερευνητική γεώτρηση, αναζητώντας ισχυρό εταίρο για να μοιραστεί το υψηλό κόστος και το επενδυτικό ρίσκο μιας τέτοιας κίνησης. Η είσοδος της Chevron μεταθέτει πλέον την απόφαση για γεώτρηση κατά περίπου 18 μήνες. Οι δύο εταιρείες έχουν ήδη ζητήσει παράταση της δεύτερης ερευνητικής φάσης, ώστε η υπό διαμόρφωση κοινοπραξία να αξιολογήσει από κοινού τα σεισμικά δεδομένα της περιοχής, σε συνδυασμό με εκείνα που θα προκύψουν από τις γειτονικές παραχωρήσεις.

Η ExxonMobil

Η εξέλιξη έρχεται σε συνέχεια της σχεδόν ταυτόχρονης αναδιάταξης της ExxonMobil στην Ελλάδα: από τη μια πλευρά η είσοδος στο «Block 2» του Ιονίου και από την άλλη η αποχώρηση από το οικόπεδο «δυτικά της Κρήτης», έπειτα από δύο συνεχόμενες παρατάσεις της δεύτερης φάσης του ερευνητικού προγράμματος. Το ενδιαφέρον της ExxonMobil επικεντρώνεται πλέον στο «Block 2» του Ιονίου, όπου η Energean, που παραμένει operator της κοινοπραξίας με την αμερικανική εταιρεία και τη HELLENiQ ENERGY, προγραμματίζει ερευνητική γεώτρηση μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2027, που θα είναι η πρώτη στη χώρα σε βαθιά νερά έπειτα από 40 χρόνια. Στην ευρύτερη περιοχή του «Block 2» οι γεωφυσικές έρευνες από τη ΔΕΠ-ΕΚΥ (θυγατρική των ΕΛΠΕ) τη δεκαετία του ’80 είχαν εντοπίσει και χαρτογραφήσει τις γεωλογικές δομές «Αχιλλέας» και «Πύρρος», που ήταν από τότε στόχοι για γεώτρηση, με τη μία δομή μάλιστα να εκτείνεται και στον όμορο ιταλικό θαλάσσιο χώρο. Το «Block 2» προσέλκυσε το ενδιαφέρον της Total στον διαγωνισμό του 2014 το οποίο διεκδίκησε και πήρε σε κοινοπραξία με την Edison (εξαγοράστηκε από την ελληνική Energean), η οποία είχε υποβάλει προσφορά στο ιταλικό δημόσιο για παραχώρηση και του όμορου ιταλικού οικοπέδου. Ως εντολοδόχος της κοινοπραξίας η Total προχώρησε το 2018 σε ογκομέτρηση της γεωλογικής δομής εκτιμώντας αρχικά απολήψιμα αποθέματα 1,2 δισ. βαρέλια πετρελαίου, εκ των οποίων 50% σε ελληνικό θαλάσσιο χώρο.

Πετρελαϊκό κοίτασμα έδειξαν οι γεωφυσικές μελέτες και στο «Block 10» στον Κυπαρισσιακό, που αποτελεί συνέχεια του βεβαιωμένου κοιτάσματος του Κατακόλου, κάτι που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι πρώτες γεωτρήσεις αν στεφθούν με επιτυχία θα οδηγήσουν σε ανακάλυψη πετρελαίου και όχι φυσικού αερίου.

Οι στόχοι στην Κρήτη

Η ExxonMobil διατηρεί το ενδιαφέρον της για την περιοχή «νοτιοδυτικά» της Κρήτης, όπου έχει πραγματοποιήσει και τρισδιάστατα δεδομένα και σύμφωνα με πληροφορίες έχει εντοπίσει τον στόχο που θα τρυπήσει. Στην περιοχή αυτή βρίσκεται το περίφημο κοίτασμα «Τάλως», όπως ονομάστηκε από τη HELLENiQ ENERGY που το εντόπισε πρώτη, δυναμικότητας αντίστοιχης με αυτή του γιγάντιου κοιτάσματος Zor (800 δισ. κ.μ.) στην ΑΟΖ της Αιγύπτου. Η ExxonMobil θα πρέπει βάσει των συμβατικών της υποχρεώσεων να αποφασίσει έως και τον Οκτώβριο του 2027 εάν θα προχωρήσει σε ερευνητική γεώτρηση ή θα επιστρέψει και το δεύτερο οικόπεδο της Κρήτης στο ελληνικό Δημόσιο. Οι πιθανοί στόχοι στην περιοχή της Κρήτης, σύμφωνα με την ΕΔΕΥΕΠ βρίσκονται σε πετρώματα θαμμένα βαθιά κάτω από τον βυθό της θάλασσας, σε βάθη που ξεπερνούν κατά πολύ τα 1.500 μέτρα. Ο μέσος όρος βάθους νερού σε αυτές τις περιοχές ξεπερνάει τα 2.500 μέτρα και σε πολλές περιπτώσεις φτάνει τα 3.500 μέτρα, παράγοντας που ανεβάζει το κόστος των επενδύσεων, κάτι που αξιολογούν οι πολυεθνικές όταν φτάσει η στιγμή της απόφασης για γεώτρηση, που μεταφράζεται σε ένα κόστος 100-150 εκατ. δολαρίων.

Πρώτη γεώτρηση το 2027, μετά 40 χρόνια

Ως «εξαιρετικά σημαντική και ενδεικτική της ταχύτητας με την οποία κινούνται οι διεθνείς επενδυτές στον τομέα των υδρογονανθράκων, σε συνεργασία με τις εγχώριες εταιρείες» αξιολογεί την απόφαση της Chevron να συμμετάσχει στην παραχώρηση «Block 10», στο Ιόνιο, ο διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) Αριστοφάνης Στεφάτος.

Η απόφαση της ExxonMobil να αποχωρήσει από τα «δυτικά της Κρήτης» αξιολογείται από τον ίδιο ως «μια τυπική απόφαση διαχείρισης χαρτοφυλακίου». Θα πρέπει, όπως τονίζει στην «Κ», να ερμηνευτεί συνδυαστικά με τη στρατηγική κίνηση της ExxonMobil να εισέλθει μέσω συμφωνίας farm-in στο «Block 2» στο ΒΔ Ιόνιο Πέλαγος, που συνοδεύτηκε από τη δέσμευση εκτέλεσης της πρώτης εξερευνητικής γεώτρησης βαθιάς θάλασσας σε μεγάλη απόσταση από την ακτογραμμή. «Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του προγράμματος δισδιάστατων σεισμικών ερευνών στο block “δυτικά της Κρήτης”, η κοινοπραξία των ExxonMobil – HELLENiQ ENERGY μας γνωστοποίησε την απόφασή της να μην προχωρήσει στην επόμενη φάση εργασιών στη συγκεκριμένη παραχώρηση. Η συνέχιση των ερευνών “δυτικά της Κρήτης” θα απαιτούσε την υλοποίηση ενός απαιτητικού και ιδιαίτερα υψηλού κόστους προγράμματος τρισδιάστατων σεισμογραφικών ερευνών, καθώς και σημαντικά περισσότερο χρόνο (περίπου τρία χρόνια) προτού η κοινοπραξία να είναι σε θέση να αξιολογήσει πιθανή εξερευνητική γεώτρηση», λέει ο κ. Στεφάτος. Η απόφαση να στρέψει το ενδιαφέρον της στο «Block 2», σύμφωνα με τον ίδιο, ενισχύει ουσιαστικά τη δυναμική του ελληνικού προγράμματος υδρογονανθράκων, καθώς οδηγεί στην πρώτη εξερευνητική γεώτρηση που θα πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα εδώ και 40 χρόνια και είναι προγραμματισμένη για το πρώτο τρίμηνο του 2027. Πρόκειται για μια επιλογή που αποτυπώνει την πρόθεση των επενδυτών να επιταχύνουν την αξιολόγηση του δυναμικού της χώρας σε υδρογονάνθρακες.

Σχολιάζοντας περαιτέρω την είσοδο της Chevron στο «Block 10» τονίζει: «Μόλις πριν από τρεις μήνες η Chevron, σε κοινοπραξία με τη HELLENiQ ENERGY, ανέλαβε τέσσερις νέες παραχωρήσεις νοτίως της Πελοποννήσου και νοτίως της Κρήτης. Πριν καν ξεκινήσουν τα ερευνητικά προγράμματα συλλογής δεδομένων στις νέες αυτές περιοχές, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει έως πέντε έτη, η Chevron πήρε την απόφαση να συμμετάσχει στο ήδη ώριμο “Block 10”. Δηλαδή, σε μια παραχώρηση στην οποία έχουν ήδη ολοκληρωθεί οι δισδιάστατες και οι τρισδιάστατες σεισμικές έρευνες και όπου μπορεί να ξεκινήσει άμεσα η αξιολόγηση των δεδομένων με ορίζοντα 18 μηνών για να ληφθεί η απόφαση εισόδου στην επόμενη φάση – αυτή της διεξαγωγής ερευνητικής γεώτρησης».

Ο ίδιος εκτιμά ότι σε διάστημα μικρότερο των δύο ετών μπορεί να έχουμε και δεύτερη απόφαση για ερευνητική γεώτρηση, σαν αυτή που έλαβε η έτερη κοινοπραξία Energean – ExxonMobil – HELLENiQ ENERGY για το «Block 2» στο ΒΔ Ιόνιο.