Οι τιμές ρεκόρ του ντίζελ θα μπορούσαν να είναι η αχίλλειος πτέρνα του Trump

Το ντίζελ σπάνια βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για την ενέργεια. Αυτή τη φορά, όμως, είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της αγοράς πετρελαίου και ένας νέος κίνδυνος για τον πληθωρισμό.

Οι ευρωπαϊκές τιμές του ντίζελ έφθασαν αυτή την εβδομάδα στο ιστορικό υψηλό των 210 δολαρίων το βαρέλι, ενώ στις ΗΠΑ η λιανική τιμή ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 6 δολάρια το γαλόνι. Και, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Reuters η άνοδος αυτή είναι δυνητικά πιο επικίνδυνη για την οικονομία από εκείνη της βενζίνης.

Ο λόγος είναι απλός: το ντίζελ βρίσκεται σχεδόν παντού στην αλυσίδα παραγωγής και διανομής. Κινεί τα φορτηγά που μεταφέρουν τρόφιμα και εμπορεύματα, χρησιμοποιείται στη ναυτιλία, στη γεωργία, στις κατασκευές και στη βιομηχανία.

Μαζί με το πετρέλαιο θέρμανσης αντιστοιχεί σχεδόν στο 30% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου, περίπου 29 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Περίπου το ένα τέταρτο αυτών των ποσοτήτων διακινείται μέσω του διεθνούς εμπορίου.

Το πρόβλημα βρίσκεται στην πλευρά της προσφοράς. Η Μέση Ανατολή ήταν πέρυσι η μεγαλύτερη εξαγωγική περιοχή διεθνώς, με περίπου 1,5 εκατ. βαρέλια ντίζελ ημερησίως, ενώ η Ρωσία προμήθευε την αγορά με ακόμη 800.000 βαρέλια, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler.

Και οι δύο πηγές έχουν δεχθεί ισχυρό πλήγμα.

Αεροπορικές επιδρομές έχουν προκαλέσει ζημιές σε διυλιστήρια στον Κόλπο, ενώ άλλες μονάδες αναγκάστηκαν να περιορίσουν τη λειτουργία τους λόγω προβλημάτων στην τροφοδοσία. Από τον Μάρτιο έως τον Αύγουστο οι εξαγωγές ντίζελ από την περιοχή μειώθηκαν περισσότερο από 50%.

Στη Ρωσία, οι επανειλημμένες ουκρανικές επιθέσεις με drones έχουν περιορίσει σημαντικά τη λειτουργία του δικτύου διύλισης. Τον Ιούλιο η Μόσχα επέβαλε απαγόρευση στις εξαγωγές ντίζελ, ενώ μέχρι τον Σεπτέμβριο τα μισά από τα έξι μεγαλύτερα ρωσικά διυλιστήρια παραγωγής του καυσίμου είτε είχαν μειώσει δραστικά την παραγωγή είτε είχαν σταματήσει να λειτουργούν.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι συνδυασμένες εξαγωγές Ρωσίας και Κόλπου έχουν περιοριστεί περίπου κατά δύο τρίτα σε σχέση με τα επίπεδα του 2025.

Η ιδιαιτερότητα της σημερινής κρίσης βρίσκεται ακριβώς εκεί. Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή στα τέλη Φεβρουαρίου και διαταράχθηκε η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ, η προσοχή των αγορών στράφηκε αρχικά στην επάρκεια αργού πετρελαίου.

Οι χειρότεροι φόβοι δεν επαληθεύθηκαν. Η αυξημένη παραγωγή στη Βόρεια Αμερική, η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων και οι χαμηλότερες εισαγωγές της Κίνας περιόρισαν τις επιπτώσεις.

Στα διυλιστήρια, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Οι κατεστραμμένες εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή μπορεί να χρειαστούν χρόνια για να επιστρέψουν πλήρως σε λειτουργία, καθώς εξοπλισμός, ανταλλακτικά και εξειδικευμένο τεχνικό προσωπικό βρίσκονται ήδη σε περιορισμένη προσφορά.

Στη Ρωσία η κατάσταση είναι ακόμη δυσκολότερη, καθώς οι κυρώσεις δυσχεραίνουν την πρόσβαση σε εξειδικευμένα εξαρτήματα και τεχνολογία.

Τα διυλιστήρια δουλεύουν στα όρια

Οι παραγωγοί εκτός των εμπόλεμων περιοχών επιχειρούν να καλύψουν το κενό, επωφελούμενοι παράλληλα από τα εξαιρετικά υψηλά περιθώρια διύλισης.

Πολλά διυλιστήρια λειτουργούν εδώ και μήνες σε πολύ υψηλά επίπεδα, αυξάνοντας την παραγωγή ντίζελ εις βάρος άλλων προϊόντων. Στις ΗΠΑ, τη μεγαλύτερη παραγωγό και εξαγωγέα ντίζελ παγκοσμίως, η παραγωγή έχει φθάσει στο υψηλότερο επίπεδο για την εποχή από το 2018.

Σε αντίθεση με την παραγωγή πετρελαίου, στη διύλιση τα περιθώρια αύξησης της δυναμικότητας είναι περιορισμένα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η παγκόσμια επεξεργασία αργού στα διυλιστήρια αναμένεται να διαμορφωθεί φέτος κατά μέσο όρο στα 81,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, έναντι περίπου 84 εκατ. το 2025.

Την ίδια ώρα, τα αποθέματα έχουν υποχωρήσει. Στις ΗΠΑ, τα αποθέματα ντίζελ και άλλων μεσαίων αποσταγμάτων βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο τουλάχιστον από το 1982 για την εποχή, λίγο πριν από την άνοδο της χειμερινής ζήτησης.

Γιατί περνά στον πληθωρισμό με καθυστέρηση

Το ντίζελ έχει μικρή άμεση συμμετοχή στους δείκτες τιμών καταναλωτή. Η επίδρασή του όμως μεταφέρεται έμμεσα σε πολύ μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας.

Υψηλότερα κόστη μεταφορών σημαίνουν ακριβότερες πρώτες ύλες και προϊόντα, υψηλότερες δαπάνες διανομής και μεγαλύτερο κόστος για τη γεωργία, τις κατασκευές και τη βιομηχανία.

Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Joel Prakken, το ντίζελ αντιστοιχεί περίπου στο 70% της ενδιάμεσης κατανάλωσης καυσίμων στις ΗΠΑ.

Η Societe Generale υπολογίζει μάλιστα ότι οι σημερινές τιμές του ντίζελ στην αντλία αντιστοιχούν σε επίπεδα που θα περίμενε κανείς εάν το Brent βρισκόταν κοντά στα 190 δολάρια το βαρέλι, και όχι γύρω στα 105 δολάρια.

Η ζήτηση είναι επίσης πολύ λιγότερο ελαστική από εκείνη της βενζίνης. Οι οδηγοί μπορούν να περιορίσουν σχετικά γρήγορα τις μετακινήσεις τους όταν ανεβαίνει η βενζίνη. Τα φορτηγά, τα πλοία ή τα γεωργικά μηχανήματα, όμως, δεν σταματούν εύκολα να χρησιμοποιούν καύσιμο χωρίς να μειωθεί η ίδια η οικονομική δραστηριότητα.

Ο Alan Gelder της Wood Mackenzie σημειώνει ότι οι υψηλές τιμές του ντίζελ χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να περάσουν στην οικονομία, επιβραδύνοντας σταδιακά τη δραστηριότητα.

Λίγες εύκολες λύσεις

Η αμερικανική οικονομία παραμένει σαφώς λιγότερο ευάλωτη στις ενεργειακές κρίσεις σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες.

Οικονομολόγοι της Federal Reserve Bank of Dallas υπολογίζουν ότι το πλήγμα στο αμερικανικό ΑΕΠ από το σημερινό παγκόσμιο πετρελαϊκό σοκ είναι περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες. Το αντίστοιχο σοκ το 1980 θα είχε αφαιρέσει, σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, 5,6 μονάδες από το ΑΕΠ.

Οι δαπάνες για πετρέλαιο έχουν επίσης μειωθεί στο 3% του αμερικανικού ΑΕΠ το 2024, από σχεδόν 8% το 1980.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η οικονομία είναι απρόσβλητη. Οι πολύ μεγαλύτερες διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες και η εκρηκτική αύξηση των παραδόσεων στο σπίτι μετά την πανδημία έχουν αυξήσει την εξάρτηση από φορτηγά, πλοία και άλλα μέσα που καταναλώνουν ντίζελ.

Και σε αντίθεση με προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις, η σημερινή άνοδος των τιμών δεν οφείλεται μόνο στον φόβο ότι μπορεί να χαθούν ποσότητες από την αγορά. Παραγωγική δυναμικότητα διύλισης έχει ήδη χαθεί.

Αυτό είναι και το δύσκολο μέρος της εξίσωσης: ακόμη και μία αποκλιμάκωση των πολεμικών συγκρούσεων και η πλήρης αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να ξαναχτίσουν γρήγορα τα κατεστραμμένα διυλιστήρια.

Για την κυβέρνηση Trump, το ντίζελ μετατρέπεται έτσι σε ακόμη μία πηγή πίεσης στο κόστος ζωής, λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Και για την παγκόσμια οικονομία, το μεγαλύτερο ερώτημα είναι πλέον πόσο ψηλά θα χρειαστεί να φθάσουν οι τιμές ώστε να περιοριστεί αρκετά η ζήτηση και να ισορροπήσει ξανά η αγορά. 

MoneyReview.gr