Παγκόσμια Τράπεζα: Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν απειλεί να «ψαλιδίσει» στο 1,3% την παγκόσμια ανάπτυξη

Ένα νέο ισχυρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία, με την ανάπτυξη να υποχωρεί ακόμη και στο 1,3%, θα μπορούσε να προκαλέσει η κλιμάκωση του πολέμου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της Παγκόσμιας Τράπεζας, Indermit Gill.

Μιλώντας στο Reuters, ο Gill προειδοποίησε ότι η παρατεταμένη πολεμική σύγκρουση κινδυνεύει να αναζωπυρώσει τον πληθωρισμό, να οδηγήσει τις κεντρικές τράπεζες σε αυξήσεις επιτοκίων και να επιδεινώσει δραματικά τα προβλήματα χρέους των αναπτυσσόμενων οικονομιών.

Η Παγκόσμια Τράπεζα είχε εξετάσει τρία διαφορετικά σενάρια στο πλαίσιο των οικονομικών προβλέψεων που δημοσίευσε τον Ιούνιο. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Gill, το δυσμενέστερο από αυτά, το οποίο προϋποθέτει ότι οι εχθροπραξίες θα διαρκέσουν τουλάχιστον έξι μήνες, βρίσκεται ήδη κοντά στο να επαληθευτεί.

Σε αυτή την περίπτωση, ο ρυθμός ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας θα μπορούσε να περιοριστεί στο 1,3%, έναντι 2,9% το 2025, ενώ ο γενικός πληθωρισμός διεθνώς εκτιμάται ότι θα εκτιναχθεί στο 4,5%.

Από το πετρέλαιο στα τρόφιμα

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στις τιμές του πετρελαίου. Εάν συνεχιστούν οι μάχες και προκληθούν σοβαρές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές της Μέσης Ανατολής, οι αναταράξεις θα περάσουν σταδιακά στις μεταφορές, στα τρόφιμα και τελικά στο κόστος δανεισμού.

Η διατάραξη των εξαγωγών λιπασμάτων, ηλίου και θείου πρώτων υλών απαραίτητων για την αγροτική παραγωγή, θα μπορούσε να περιορίσει την προσφορά και να επιδεινώσει την επισιτιστική ανασφάλεια, ιδίως στις φτωχότερες χώρες.

Πρόκειται για μια αλυσιδωτή αντίδραση καθώς η άνοδος του ενεργειακού και αγροτικού κόστους περνά στις τιμές καταναλωτή, η επιτάχυνση του πληθωρισμού ωθεί τα επιτόκια υψηλότερα και οι ακριβότερες χρηματοδοτήσεις πιέζουν ακόμη περισσότερο τις ήδη υπερχρεωμένες οικονομίες.

Η προειδοποίηση έρχεται μετά την κατάρρευση της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός του Απριλίου και τη νέα όξυνση των συγκρούσεων. Αμερικανικές δυνάμεις βομβάρδισαν στόχους στο νότιο και δυτικό Ιράν, ενώ η Τεχεράνη απάντησε πλήττοντας αμερικανικές εγκαταστάσεις στο Μπαχρέιν, στο Κουβέιτ και στην Ιορδανία.

Την ίδια ώρα, η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, ενώ οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι στην Υεμένη ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό των σαουδαραβικών φορτίων που διέρχονται από τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Η ωρολογιακή βόμβα του χρέους

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά τις χώρες χαμηλού εισοδήματος, πολλές από τις οποίες δεν έχουν ακόμη ανακάμψει πλήρως από την πανδημία. Η αύξηση των επιτοκίων θα διογκώσει το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους τους, αναγκάζοντας τις κυβερνήσεις να αφαιρέσουν πόρους από την εκπαίδευση, την υγεία και άλλες βασικές δημόσιες υπηρεσίες.

«Είναι απλώς ένα ναυάγιο σε αργή κίνηση», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Gill, εκτιμώντας ότι απέχουμε ίσως λίγους μήνες από την εμφάνιση των σοβαρότερων συνεπειών. Μέχρι στιγμής δεν έχουν καταγραφεί αυξήσεις στα βασικά επιτόκια ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Εάν, όμως, ο πληθωρισμός επιταχυνθεί, οι υπερχρεωμένες χώρες θα μπορούσαν μέσα σε λίγους μήνες να βρεθούν αντιμέτωπες με οξύ πρόβλημα αποπληρωμών.

Τα πρώτα σημάδια πίεσης είναι ήδη ορατά. Ορισμένες χώρες με περιορισμένα ταμειακά διαθέσιμα έχουν ζητήσει από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να αυξήσει τα υφιστάμενα δάνειά τους, ενώ το Πακιστάν ζήτησε από τις ΗΠΑ μηχανισμό σταθεροποίησης συναλλάγματος ύψους 10 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με πηγή που επικαλείται το Reuters.

Οι προβλέψεις της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν ότι το 40% των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος βρίσκεται ήδη σε κατάσταση υπερχρέωσης ή αντιμετωπίζει υψηλό κίνδυνο να βρεθεί σε αυτή. Πρόκειται για 32 χώρες, αριθμός που θα μπορούσε να αυξηθεί γρήγορα εάν το κόστος δανεισμού κινηθεί ανοδικά.

Το μέσο δημόσιο χρέος στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες είχε φθάσει περίπου στο 74% του ΑΕΠ το 2025, έναντι 50%-55% πριν από την πανδημία. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος διαμορφωνόταν στο 67%, από περίπου 40% προηγουμένως. Κατά τον Gill, για ορισμένες από αυτές τις χώρες θα απαιτηθεί ακόμη και διαγραφή μέρους του χρέους, με κάθε περίπτωση να εξετάζεται ξεχωριστά.

Περισσότερο ανθεκτικές ΗΠΑ, Κίνα και Ινδία

Οι τρεις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ινδία, έχουν μέχρι στιγμής παραμείνει σχετικά προστατευμένες από τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου, αν και για διαφορετικούς λόγους η καθεμία.

Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες, αντίθετα, διαθέτουν πολύ μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια και είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις αυξήσεις των τιμών ενέργειας, τροφίμων και δανεισμού.

Ο Gill αναγνώρισε ότι η Ομάδα των 20 μεγαλύτερων οικονομιών έχει σημειώσει κάποια πρόοδο στη μεταρρύθμιση των διαδικασιών αναδιάρθρωσης χρέους. Ωστόσο, οι αλλαγές προχωρούν με αργούς ρυθμούς, την ώρα που οι κίνδυνοι αυξάνονται πολύ ταχύτερα.

Μια από τις λίγες θετικές προοπτικές για τις αναπτυσσόμενες χώρες εντοπίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη. Νέα ανάλυση της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνει ότι οι οικονομίες αυτές μπορούν να αποκομίσουν σημαντικά οφέλη από την αύξηση της παραγωγικότητας.

Το ποσοστό του πληθυσμού που αναμένεται να επηρεαστεί αρνητικά από την AI υπολογίζεται περίπου στο 10% στις φτωχότερες χώρες, έναντι 30%-40% στις πλουσιότερες. Παρότι η τεχνολογία θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να συμβάλει στην επιστροφή της ανάπτυξης σε επίπεδα που έχουν να καταγραφούν εδώ και δεκαετίες, ο Gill εκτιμά ότι αυτό δύσκολα θα συμβεί πριν από το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.

moneyreview.gr