Πως τα "Erdonomics" βύθισαν στο χάος την τουρκική οικονομία

Η οικονομία της Τουρκίας βρίσκεται σε κρίση. Ο πληθωρισμός είναι υψηλός και αυξάνεται, η οικονομική ανάπτυξη καθυστερεί, τα συναλλαγματικά αποθέματα έχουν πέσει κατακόρυφα, πολλά αγαθά είναι σε έλλειψη ή απλά δεν είναι διαθέσιμα και τα νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος φτωχαίνουν όλο και περισσότερο.

Με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ να έχει μειωθεί από 12.600 δολάρια το 2013 σε 8.500 δολάρια το 2020, οι 85 εκατομμύρια άνθρωποι της Τουρκίας αντιμετωπίζουν εξασθενημένες οικονομικές προοπτικές για το μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας.

Όπως γράφει η Αν Κρούγκερ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας, πρώην αναπληρώτρια εκτελεστική διευθύντρια του ΔΝΤ και νυν επιστημονική καθηγήτρια Διεθνών Οικονομικών στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins "η Τουρκία είναι μια γεωπολιτικά και οικονομικά σημαντική χώρα, που μοιράζεται εδαφικά ή θαλάσσια σύνορα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη Ρωσία και τέσσερις χώρες της Μέσης Ανατολής.

Είναι το μόνο μέλος του ΝΑΤΟ με μουσουλμανική πλειοψηφία και έχει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας, μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κρίση της έχει σημασία πολύ πέρα ​​από τα σύνορά της".

Τα προβλήματα της Τουρκίας, αναφέρει σε δημοσίευμα του το Capital.gr,  είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου αυτοπροκαλούμενα. Η κυβέρνηση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει περάσει χρόνια καταπνίγοντας τους δημοκρατικούς θεσμούς της χώρας και σπέρνοντας διχασμό στον πληθυσμό για να καταστείλει την άνοδο μιας ενωμένης πολιτικής αντιπολίτευσης. Λόγω των ισχυρών οικονομικών επιδόσεων των προηγούμενων ετών, το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν επανεκλέγεται σε κάθε εκλογική αναμέτρηση από το 2002. Αλλά αυτή η υποστήριξη μειώθηκε απότομα ως αποτέλεσμα της επιδεινούμενης πολιτικής και οικονομικής κατάστασης.

Πολιτικά, η κυβέρνηση Ερντογάν υποστηρίζει όλο και περισσότερο την ιδέα ενός θρησκευτικού κράτους, παρόλο που το σύνταγμα επιβάλλει ένα κοσμικό, και καταστέλλει ανελέητα τους δημοσιογράφους και την πολιτική διαφωνία μετά την απόπειρα πραξικοπήματος το 2016.

Οι οικονομικές συνθήκες είναι ακόμη χειρότερες. Όταν η ανάπτυξη άρχισε να επιβραδύνεται στα μέσα της δεκαετίας του 2010, η κυβέρνηση του Ερντογάν απάντησε χορηγώντας επενδύσεις υποδομών μεγάλης κλίμακας και ενθαρρύνοντας τις τράπεζες να διατηρήσουν τα επιτόκια χαμηλά. Επειδή όμως αυτές οι δαπάνες χρηματοδοτήθηκαν από εξωτερικές πηγές, δημιούργησαν πληθωριστική πίεση. Ο τουρκικός πληθωρισμός έφτασε σε διψήφιο ποσοστό το 2017 και έκτοτε έχει αυξηθεί περαιτέρω.

Έτσι, η Τουρκία αντιμετώπιζε οικονομικές δυσκολίες πολύ πριν από την κρίση της COVID-19, και όταν έφτασε η πανδημία, έπληξε σκληρά την Τουρκία. Και παρόλο που τα εξαιρετικά επιθετικά μέτρα τόνωσης επέτρεψαν την επανέναρξη της οικονομικής ανάπτυξης, η μακροοικονομική κατάσταση έχει καταστεί μη βιώσιμη. Μέχρι το φθινόπωρο του τρέχοντος έτους, τα επίσημα στοιχεία ανέφεραν το ποσοστό πληθωρισμού στο 21%, αλλά πολλοί πιστεύουν ότι το πραγματικό ποσοστό είναι ακόμη υψηλότερο. Οι παρατηρητές της αγοράς αναμένουν ρυθμό πληθωρισμού 30% ή περισσότερο τους επόμενους μήνες. Δεν είναι περίεργο ότι ένα σημαντικό ποσοστό Τούρκων έχει βιώσει σοβαρή πτώση του πραγματικού εισοδήματος (προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό).

Κάνοντας τα πράγματα χειρότερα, ο Ερντογάν πιέζει εδώ και καιρό την κεντρική τράπεζα να διατηρήσει τα επιτόκια χαμηλά, επειδή πιστεύει με μια θεωρία ότι ο πληθωρισμός προκαλείται από υψηλά επιτόκια. Οποιοσδήποτε αξιόπιστος οικονομολόγος θα επισήμαινε ότι απαιτούνται υψηλότερα, όχι χαμηλότερα, επιτόκια για να μειωθεί ο πληθωρισμός. Όμως ο Ερντογάν επιμένει στη διεστραμμένη πεποίθησή του και έχει αντικαταστήσει τον διοικητή της κεντρικής τράπεζας τρεις φορές τα τελευταία δύο χρόνια για να διασφαλίσει ότι η νομισματική αρχή θα συνεχίσει να υπακούει στις προσταγές του. Ως εκ τούτου, στις 16 Δεκεμβρίου, ο νέος διοικητής της κεντρικής τράπεζας μείωσε τα επιτόκια κατά άλλη μια ποσοστιαία μονάδα στο 14%, θέτοντας το πραγματικό επιτόκιο στο -7%.

Επιπλέον, πολλές από τις πολιτικές τόνωσης της κυβέρνησης επιτάχυναν τον πληθωρισμό χωρίς να τονώσουν την πραγματική παραγωγή, προκαλώντας φυγή κεφαλαίων και τεράστια υποτίμηση της τουρκικής λίρας, η οποία έχει χάσει το 45% της αξίας της έναντι του δολαρίου ΗΠΑ φέτος. Έχοντας εξαντλήσει γρήγορα τα αποθέματά της, οι ακαθάριστες υποχρεώσεις της κεντρικής τράπεζας ξεπέρασαν τα 150 δισεκατομμύρια δολάρια μέχρι τον Μάρτιο του 2021, ενώ το ενεργητικό της είχε πέσει κάτω από τα 90 δισεκατομμύρια δολάρια.

Καθώς ο Ερντογάν προσκολλάται επίμονα στις ανορθόδοξες πολιτικές του, οι ελλείψεις αγαθών γίνονται πιο συχνές και σοβαρές, προκαλώντας προσπάθειες από ορισμένες κρατικές επιχειρήσεις να ελέγξουν τις τιμές. Όμως, τα αυξανόμενα ελλείμματα στις κρατικές επιχειρήσεις αυξάνουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα, που με τη σειρά τους αυξάνουν τις πληθωριστικές πιέσεις.

Δεδομένης της ταχείας αύξησης των τιμών, οι πραγματικοί μισθοί θα έχουν μειωθεί κατά 27% σε όρους δολαρίου το 2021, ενώ η επιδείνωση των ελλείψεων υποβαθμίζει περαιτέρω το βιοτικό επίπεδο. Για να αντισταθμίσει τη ζημιά, η κυβέρνηση έχει πλέον επιβάλει αύξηση 50% στον κατώτατο μισθό, με ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2022. Αλλά αυτό απλώς θα ρίξει περισσότερο λάδι στη φωτιά του πληθωρισμού.

Εάν η τουρκική κυβέρνηση αναστρέψει την πορεία σφίγγοντας τη νομισματική πολιτική και δεσμευτεί για επιπλέον μεταρρυθμίσεις για τη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και τη μείωση της πίεσης, όπως η άρση των ελέγχων των τιμών (ειδικά στις κρατικές επιχειρήσεις), θα μπορούσε να σταματήσει την αιμορραγία που έχει προκαλέσει. Όμως, όσο ο Ερντογάν επιμένει στην τρέχουσα πορεία του, οι προοπτικές για την οικονομία της Τουρκίας και για την ευημερία των τουρκικών νοικοκυριών θα συνεχίσουν να σκοτεινιάζουν.