Σχεδόν βέβαιο το μπλόκο της Ουκρανίας στο ρωσικό φυσικό αέριο

Νέα δεδομένα που θα μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμη και σε μια νέα ενεργειακή κρίση με επίκεντρο την προμήθεια φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης δημιουργεί το διαφαινόμενο αδιέξοδο με τη διακοπή της transit διέλευσης του ρωσικού αερίου από το δίκτυο της Ουκρανίας. Καθώς βρισκόμαστε ένα 24ωρο πριν την επίσημη λήξη της συμφωνίας διέλευσης του ρωσικού αερίου από την Ουκρανία, όλα τα δεδομένα συνηγορούν ότι δε θα βρεθεί λύση έστω και την τελευταία στιγμή παρά τις εντονότατες πιέσεις που ασκούνται από κράτη που επηρεάζονται άμεσα από τη διακοπή όπως η Σλοβακία. Κάποιες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για μια νέα κρίση που θα κοστίσει στους ευρωπαίους καταναλωτές 40 έως και 50 δις ευρώ, με τις τιμές του φυσικού αερίου ήδη να διαγράφουν ανοδική τροχιά.

Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία διέλευσης αερίου μεταξύ Μόσχας και Κιέβου πρόκειται να λήξει στις 31 Δεκεμβρίου και ακόμη δεν έχει τεθεί σε εφαρμογή κάποια εναλλακτική λύση, με αποτέλεσμα η διακοπή της ροής ρωσικού αερίου μέσω Ουκρανίας να αναμένεται να επιδεινώσει μια ήδη "ζορισμένη" ενεργειακή αγορά δημιουργώντας σοβαρά προβλήματα στην ευρύτερη περιοχή. 

Είναι χαρακτηριστικό ότι την Παρασκευή, όταν ο Βλάντιμιρ Πούτιν χαρακτήρισε απίθανη μια νέα συμφωνία διέλευσης για το ρωσικό αέριο μέσω Ουκρανίας, οι τιμές του καυσίμου αυξήθηκαν στα 47,731 ευρώ από τα 45,731 ευρώ μια μέρα νωρίτερα.

Εάν όπως όλα δείχνουν χαθεί για το ρωσικό αέριο η διαδρομή διέλευσης μέσω Ουκρανίας, οι εναπομένουσες επιλογές της Ρωσίας για εξαγωγές προς την Ευρώπη περιλαμβάνουν τη διαδρομή μέσω Τουρκίας, ωστόσο η χωρητικότητά του αγωγού Turkstream δεν μπορεί να αντισταθμίσει πλήρως την απώλεια της Ουκρανικής διαδρομής.

Μπροστά στο αδιέξοδο μάλιστα, ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο ζητώντας από την Ουκρανία να αποδεχθεί μια νέα συμφωνία διέλευσης με τη Ρωσία απείλησε ότι η χώρα του θα πάψει να εξάγει ρεύμα προς την Ουκρανία. Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε ότι η Ουκρανία θα έχανε περίπου το 19% της ηλεκτρικής ενέργειας που εισάγει για την κάλυψη των αναγκών της.

Ο Σλοβάκος πρωθυπουργός χθες απέστειλε επιστολή προς την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν ζητώντας από την ΕΕ να αντιμετωπίσει το πρόβλημα δηλώνοντας ότι ο οικονομικός αντίκτυπος για την Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι κατά πολύ μεγαλύτερος από εκείνον στη Ρωσία. Ο Φίτσο, του οποίου η χώρα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Ρωσία για φυσικό αέριο, εκτίμησε ότι τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν επιπλέον κόστος 40 έως 50 δισ. ευρώ ετησίως λόγω υψηλότερων τιμών φυσικού αερίου και ακόμη 60 έως 70 δισ. ευρώ τον χρόνο σε επιπλέον κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Αντίθετα, η Ρωσία θα έχανε περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως εάν η Ουκρανία σταματούσε τη διέλευση, ανέφερε στην επιστολή του. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2023 η Ρωσία παρέδωσε περίπου 15 δις κυβικά μέτρα αερίου μέσω της Ουκρανίας, που αντιστοιχεί στο 8% των ρωσικών εξαγωγών προς την Ευρώπη στο αποκορύφωμα της ευρωπαϊκής ενεργειακής εξάρτησης από τη Μόσχα την διετία 2018 – 2019. Τότε το μερίδιο του ρωσικού αερίου στην Ευρώπη είχε φτάσει περίπου στο 35%. Έκτοτε έχει υποχωρήσει σημαντικά με το ρωσικό αέριο να δίνει τη θέση του σε άλλες πηγές όπως η Νορβηγία, οι ΗΠΑ και το Κατάρ.

Οι χώρες που θα επηρεαστούν από την πιθανή παύση της ροής του αγωγού μέσω της Ουκρανίας είναι η Αυστρία, που δέχεται σχεδόν όλο το αέριο που καταναλώνει μέσω Ουκρανίας καθώς και η Ουγγαρία και η Σλοβακία (το ρωσικό αέριο καλύπτει περίπου τα 2/3 των αναγκών τους) αλλά και η Ιταλία. Αντίθετα η Τσεχία από πέρυσι έχει σταματήσει εντελώς τις εισαγωγές ρωσικού αέριου.

Κάθετος ο Ζελένσκι

Από την πλευρά του ο Ουκρανός Πρόεδρος Β. Ζελένσκι έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι δε θα επιτρέψει τη διέλευση ρωσικού αερίου μέσω Ουκρανίας μετά τη λήξη της συμφωνίας καθώς με τα έσοδα από τις ενεργειακές εξαγωγές η Μόσχα χρηματοδοτεί τον πόλεμο εναντίον της χώρας του. Ο ίδιος έχει δηλώσει ανοιχτός στην προοπτική από το δίκτυο της Ουκρανίας να μεταφερθεί φυσικό αέριο από χώρες εκτός Ρωσίας. Κάτι τέτοιο ωστόσο σημαίνει ότι το δίκτυο αγωγών φυσικού αερίου της Ουκρανίας με μήκος 38.600 χιλιόμετρα θα μετατρεπόταν σε πιθανό στόχο ρωσικών επιθέσεων κάτι που δε συνέβαινε όσο οι αγωγοί μετέφεραν ρωσικό αέριο. Πάντως σε σχέση με τις απειλές του Σλοβάκου πρωθυπουργού, ο Ζελένσκι κατηγόρησε τον Φίτσο ότι ανοίγει ένα δεύτερο ενεργειακό μέτωπο εναντίον της Ουκρανίας κατ᾽ εντολή της Ρωσίας. 

Προβληματισμός για την Ευρώπη

Εκτός από το ζήτημα της Ουκρανίας, η κατάσταση στην ενεργειακή αγορά της Ευρώπης δημιουργεί περαιτέρω προβληματισμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτή τη στιγμή τα αποθέματα αερίου στις αποθήκες της ΕΕ βρίσκονται στο 75% της χωρητικότητας. Αυτό ανησυχεί εμπόρους και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής όχι μόνο για τους υπόλοιπους μήνες της περιόδου θέρμανσης αλλά και για τις προσπάθειες αναπλήρωσης για το 2025.

Επιπλέον, αναμένεται να συνεχιστεί η αστάθεια της αγοράς φυσικού αερίου, καθώς τα συμβόλαια για το καλοκαίρι του 2025 διαπραγματεύονται πρόσφατα σε υψηλότερες τιμές από αυτά για τον χειμώνα 2025-26. Αυτή η ασυνήθιστη δυναμική τιμολόγησης θα καταστήσει πιο δαπανηρή την αναπλήρωση των αποθεμάτων για την επόμενη περίοδο θέρμανσης.