Σε πτώση η ανταγωνιστικότητα – Παραμένουν οι προκλήσεις για την οικονομία

Το 2024 και ενώ είχαν συμπληρωθεί τέσσερα ολόκληρα χρόνια από την ανακοίνωση της Microsoft περί της δημιουργίας data center στην Ελλάδα, εκδόθηκε η πρώτη σχετική οικοδομική άδεια. Πριν από λίγο καιρό, ο πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) Σπύρος Θεοδωρόπουλος αποκάλυψε, μιλώντας στο συνέδριο Fortune CEO Initiative, ότι η εμβληματική επένδυση της Wonderplant στη Δυτική Μακεδονία, η οποία αφορά την ανάπτυξη υδροπονικής καλλιέργειας ντομάτας, μια επένδυση προϋπολογισμού 165 εκατ. ευρώ, έχει «παγώσει» λόγω μιας χρόνιας δικαστικής διαμάχης μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου και του δήμου για την έκταση στην οποία προορίζεται να γίνει η επένδυση. Λόγω της σύνδεσης με το ηλεκτρικό δίκτυο, η έναρξη λειτουργίας του υπερμάρκετ της «Μασούτης» στις Τρεις Γέφυρες πήγε πίσω περίπου ένα χρόνο. Μικρές επιχειρήσεις ιδρύονται μέσα σε μερικά λεπτά, λόγω των απλοποιημένων διαδικασιών του Γενικού Εμπορικού Μητρώου, αλλά μπορεί να περιμένουν ακόμη και τρεις μήνες για να συνδεθούν στο δίκτυο του ρεύματος.

Μπορεί από το 2010, οπότε ουσιαστικά θεσμοθετήθηκαν οι διαδικασίες ταχείας αδειοδότησης για στρατηγικές επενδύσεις με τον νόμο 3894/2010, να υπήρξαν και άλλοι σχετικοί νόμοι που επέφεραν βελτιώσεις στο θεσμικό πλαίσιο, όπως για παράδειγμα να θεωρείται ότι έχει εγκριθεί κάποια άδεια όταν παρέλθει άπρακτη μια προθεσμία για την έγκριση ή απόρριψη ενός αιτήματος. Μπορεί να έγιναν τέσσερις αναπτυξιακοί νόμοι τα τελευταία 15 χρόνια με υποτιθέμενες βελτιώσεις για τους ελέγχους, όμως επενδύσεις που έχουν ολοκληρωθεί ακόμη δεν έχουν λάβει την πλήρη ενίσχυση που δικαιούνται, διότι δεν έχει γίνει ακόμη ο έλεγχος. Τι και αν έχει υποστεί εκατοντάδες τροποποιήσεις μέσα σε μια δεκαετία το θεσμικό πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις, στην κατεύθυνση της βελτίωσής του; Η Ελλάδα παραμένει ουραγός σε ό,τι αφορά τον χρόνο από την κατακύρωση ενός διαγωνισμού μέχρι την υπογραφή του, ενώ σοβαρές είναι οι καθυστερήσεις των πληρωμών του Δημοσίου προς τις επιχειρήσεις.

Τα παραπάνω παραδείγματα είναι ενδεικτικά της κατάστασης που εξακολουθεί να επικρατεί στην Ελλάδα και εξηγούν σε μεγάλο βαθμό το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της εθνικής οικονομίας.

Ακόμη και εάν κάποιες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις έγιναν τα προηγούμενα χρόνια, πολλές εξ αυτών είναι η αλήθεια υπό τη δαμόκλεια σπάθη των δανειστών, είτε δεν συνεχίστηκαν είτε δεν συνδυάστηκαν με τα απαιτούμενα εργαλεία για την εφαρμογή τους.

Ετσι, παρά τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης που σημειώνει η Ελλάδα σε σύγκριση με την Ευρωζώνη και τη βελτίωση της εξωτερικής ανταγωνιστικότητας τιμών, η ανταγωνιστικότητα της χώρας όσον αφορά διαρθρωτικούς παράγοντες εμφανίζει σοβαρές προκλήσεις, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) στην πρόσφατη έκδοσή του «Η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας στο τέλος του 2025».

Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται στις μετρήσεις και στις αξιολογήσεις διαφόρων διεθνών οργανισμών, όπως είναι η Παγκόσμια Τράπεζα, το IMD (International Institute for Management Development), αλλά και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Ελλάδα υποχώρησε στην 50ή από την 47η θέση το 2024, σε σύνολο 69 χωρών, στον δείκτη Παγκόσμιας Ανταγωνιστικότητας 2025 του IMD, με την υποχώρηση να αφορά όλους τους πυλώνες ανταγωνιστικότητας (οικονομική απόδοση, αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης και αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων) εκτός από τις υποδομές, πυλώνα στον οποίο παρέμεινε στην 40ή θέση, όπως και το 2024.

Οσον αφορά την ψηφιακή ανταγωνιστικότητα, που μετράει επίσης το IMD, η Ελλάδα κατατάχθηκε 49η μεταξύ 69 χωρών το 2025, παραμένοντας στην ίδια θέση με το 2024. Αρνητική έκπληξη προκαλεί το γεγονός ότι ως προς τον πυλώνα της ετοιμότητας στη σχετική μέτρηση, η Ελλάδα «κατρακύλησε» στην 54η θέση το 2025 από τη 46η το 2024.

Πλέον πρόσφατο «καμπανάκι» για την επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων είναι αυτό της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία μέσα στην εβδομάδα δημοσιοποίησε την έκθεση «Business Ready 2025» για τις συνθήκες του επιχειρείν σε 101 χώρες. Αν και η Ελλάδα παίρνει πολύ υψηλή βαθμολογία σε ό,τι αφορά την επάρκεια θεσμικού πλαισίου οι επιδόσεις της είναι χαμηλές στην επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα. Το τελευταίο μεταφράζεται σε αδυναμία εφαρμογής των νόμων, καθώς συχνά το κράτος δεν παρέχει σε επιχειρήσεις, αλλά και σε πολίτες, τα απαιτούμενα εργαλεία.

Συμπέρασμα: Η διατήρηση υψηλών, συγκριτικά με την υπόλοιπη Ε.Ε., ρυθμών ανάπτυξης και η νομοθέτηση μεταρρυθμίσεων είναι αναγκαίες αλλά όχι ικανές συνθήκες για την ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας.

Μεταρρυθμίσεις

Οι διαχρονικές αδυναμίες σε θεμελιώδεις παράγοντες που διαμορφώνουν την ανταγωνιστικότητα απαιτούν την επιτάχυνση μεταρρυθμίσεων που στοχεύουν στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα και στην προώθηση του ψηφιακού εκσυγχρονισμού, επισημαίνει το ΚΕΠΕ. 

212 ημέρες είναι ο μέσος χρόνος λήψης απόφασης για κατακύρωση δημόσιας σύμβασης, όταν στην Ε.Ε. ο μέσος όρος είναι 84 ημέρες. 

Αργή Δικαιοσύνη

Η περιορισμένη διείσδυση εξωδικαστικών μεθόδων επίλυσης διαφορών, η ανεπαρκής χρήση ψηφιακών μέσων στα ελληνικά δικαστήρια, ο μικρός αριθμός προσωπικού, πέραν των δικαστών, το σύστημα που δεν επιτρέπει εξειδίκευση των δικαστών, αποτελούν σύμφωνα με το ΔΝΤ βασικούς λόγους αργής απονομής της δικαιοσύνης. 

19 ημέρες είναι ο μέσος χρόνος καθυστέρησης πληρωμών των επιχειρήσεων από το Δημόσιο έναντι 16,76 ημερών στην Ε.Ε. 

Διαρθρωτικά εμπόδια

Η έλλειψη στρατηγικής για την αναζωογόνηση του μεταποιητικού τομέα, οι περιορισμένες επενδύσεις σε καινοτομία και τεχνολογία, καθώς και τα διαρθρωτικά εμπόδια, στερούν από την Ελλάδα μια ισχυρή βάση για εξαγωγές, βιώσιμη ανάπτυξη και δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας, υποστηρίζει ο ΣΒΕ.