Welt: Ποιες είναι οι μη ρεαλιστικές προβλέψεις τρόμου για την κλιματική αλλαγή

Οι ερευνητές παρουσιάζουν κλιματικά σενάρια για το πόσο θα αυξηθούν οι παγκόσμιες θερμοκρασίες και τα επίπεδα της θάλασσας.

Το πιο απαισιόδοξο μοντέλο, το RCP8.5, έχει προ πολλού διαψευστεί. Αλλά οι πολιτικοί και οι οικονομολόγοι το χρησιμοποιούν συχνά. Συχνά υπάρχουν συμφέροντα πίσω από αυτό, σημειώνει η Welt.

Οι σύμβουλοί της χρειάστηκε να κάνουν κόλπα για να πείσουν τον τότε Βρετανό πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον για τον επείγοντα χαρακτήρα του κλιματικού προβλήματος. Τον Ιανουάριο, του παρουσίασαν προβλέψεις για την υπερθέρμανση του πλανήτη σε έντεκα διαγράμματα. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε ένα σενάριο: το "κλιματικό σενάριο RCP8.5", το οποίο προέβλεπε δραματικές περιβαλλοντικές αλλαγές. Έδειξε άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά ένα μέτρο μέχρι το τέλος του αιώνα. "Πολύ σημαντικό" ήταν το μάθημα, ανέφερε ο Τζόνσον.

Αυτό που ο πρωθυπουργός μάλλον δεν συνειδητοποίησε ήταν πως το ακραίο σενάριο RCP8.5 που παρουσιάστηκε έχει καταδικαστεί από τους επιστήμονες εδώ και καιρό ως μη ρεαλιστικό. Παρόλα αυτά, οι κυβερνητικές υπηρεσίες στο Ηνωμένο Βασίλειο το χρησιμοποιούν εκτενώς: "Προσαρμοστείτε ή πεθάνετε", δήλωσε η Βρετανική Υπηρεσία Περιβάλλοντος, επικαλούμενη την RCP8.5.

Πρόκειται για μια ελάχιστα γνωστή και ταυτόχρονα μια από τις σημαντικότερες ιστορίες της σύγχρονης επιστήμης: πολιτικοί, τράπεζες, εταιρείες, επιστήμονες, ακτιβιστές και μέσα ενημέρωσης εκμεταλλεύονται ένα μη ρεαλιστικό σενάριο καταστροφής που καθορίζει την άποψη για το μέλλον, αυτή τη στιγμή στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) για την κλιματική αλλαγή που αρχίζει αυτή την Κυριακή στην Αίγυπτο. Οι ακτιβιστές της "τελευταίας γενιάς" επικαλούνται επίσης τις προβλέψεις τρόμου.

Το RCP8.5, "Representative Concentration Pathway 8.5", περιγράφει μια εξέλιξη κατά την οποία η συγκέντρωση CO2 στον αέρα αυξάνεται τόσο πολύ ώστε το αέριο του θερμοκηπίου να ενισχύει την υπερθέρμανση του πλανήτη κατά 8,5 Watt ανά τετραγωνικό μέτρο. Για την RCP8.5, η συγκέντρωση CO2 θα πρέπει να αυξηθεί από τα σημερινά 420 σωματίδια ανά εκατομμύριο σωματιδίων αέρα (ppm) σε 1400 σωματίδια. Επί του παρόντος, η ανθρωπότητα προσθέτει περίπου τρία ppm CO2 στον αέρα ετησίως.

Εάν οι εκπομπές CO2 συνεχιστούν με σταθερό ρυθμό μέχρι το τέλος του αιώνα, κάτι που οι ειδικοί θεωρούν απαισιόδοξο σενάριο ενόψει της δρομολογούμενης ενεργειακής στροφής, θα εκλυθούν στον αέρα άλλοι 3200 δισεκατομμύρια τόνοι CO2 - ούτε καν το μισό του σεναρίου RCP 8.5 δεν θα επιτευχθεί. Ωστόσο, οι ερευνητές στον τομέα της ενέργειας αναμένουν ακόμη και μείωση των παγκόσμιων εκπομπών CO2 κατά τη διάρκεια του αιώνα.

Υποτίθεται ότι υπάρχει άνθρακας

Η Γραμματεία του ΟΗΕ για το κλίμα σημειώνει ότι η τάση αύξησης της θερμοκρασίας είναι απίθανο να φτάσει ακόμη και το σενάριο RCP4.5, το οποίο, σύμφωνα με τα κλιματικά μοντέλα, θα σήμαινε ακόμη μια επικίνδυνη παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας κατά ενάμιση έως δύο βαθμούς. Αλλά μόνο το σενάριο RCP8.5 παρέχει μια αξιόπιστα αποκαλυπτική προοπτική.

Πριν από οκτώ χρόνια, ο νεαρός ερευνητής του κλίματος Τζάστιν Ρίτσι από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας είχε ήδη παρατηρήσει ότι η RCP8.5 προϋποθέτει μια υπερβολική άνθρακας, για την οποία δεν υπήρχαν ενδείξεις. Για να επιτευχθεί το σενάριο RCP8.5, η ανθρωπότητα θα πρέπει να κατασκευάσει περισσότερους από έναν σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα την ημέρα και να διπλασιάσει τις ετήσιες εκπομπές CO2, σύμφωνα με τον ορισμό του σεναρίου. Δεν υπάρχουν ενδείξεις για τέτοια αύξηση. Οι παγκόσμιες εκπομπές CO2 έχουν παραμείνει στάσιμες λίγο κάτω από 40 δισεκατομμύρια τόνους CO2 ετησίως εδώ και περίπου δέκα χρόνια.

Το 2017, ο Ρίτσι είχε αποδείξει σε μια μελέτη στο περιοδικό "Energy Economics" ότι η RCP8.5 είναι άχρηστη για μια ρεαλιστική ματιά στο μέλλον. Το σενάριο δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται για τη ρεαλιστική προσομοίωση του κλίματος, υποστήριξε. Το έργο του αγνοήθηκε και δεν αναφέρθηκε σχεδόν ποτέ.

Στην πραγματικότητα, οι προγραμματιστές κλιματικών σεναρίων είχαν παράσχει άλλα σενάρια, όπως τα RCP2.6, RCP4.5 και RCP6.0. Ο Ρίτσι και ο συνάδελφός του Ζέκε Χάουσφάδερ έδειξαν το 2019, με βάση τα δεδομένα εκπομπών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), ότι το σενάριο RCP6.0 είναι επίσης ανέφικτο. Έγραψαν: "Ο κόσμος ακολουθεί σήμερα σενάρια μεταξύ RCP4.5 και ασθενέστερης κλιματικής αλλαγής".

Ωστόσο, το RCP8.5 είναι το πιο συχνά αναφερόμενο σενάριο στην τελευταία έκθεση του ΟΗΕ για το κλίμα, επικρίνει ο περιβαλλοντικός ερευνητής Ρότζερ Πίλκε του Πανεπιστημίου του Boulder στο περιοδικό Environmental Research Letters. Κατά μέσο όρο, εμφανίζονται καθημερινά 20 κλιματικές μελέτες με RCP8.5.

Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι το RCP8.5 συνήθως δεν χαρακτηρίζεται ως ακραίο σενάριο, αλλά ως "συνήθης κλιματική αλλαγή", παρόλο που περιγράφει μια δραστική επέκταση των εκπομπών CO2, λέει ο Pielke. Ακόμη και η Γερμανική Μετεωρολογική Υπηρεσία στην Εθνική Έκθεση για το Κλίμα 2020 περιέγραψε τα σενάρια RCP8.5 για τη Γερμανία ως μια "συνήθη εξέλιξη".

Αλλά δεν σχεδιάστηκε για αυτόν τον σκοπό, εξήγησε ο προγραμματιστής του Detlef van Vuuren από την Ολλανδική Υπηρεσία Περιβάλλοντος. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν ακραία σενάρια για να ερευνήσουν θεμελιώδη αποτελέσματα στη φύση και την τεχνολογία, όχι για να κάνουν προβλέψεις.

Αλλά το σενάριο RCP8.5 είναι καλό για τις επιχειρήσεις. Οι δύο δισεκατομμυριούχοι Τομ Στάγιερ και Μάικλ Μπλούμπεργκ, οι οποίοι χρηματοδοτούν μελέτες για το κλίμα για να αυξήσουν την υποστήριξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις οποίες επενδύουν, το χρησιμοποίησαν με επιτυχία. Πριν από περίπου δέκα χρόνια, ανέθεσαν στον όμιλο Rhodium Group, έναν πάροχο υπηρεσιών οικονομικής ανάλυσης, το "Risky Business Project", το οποίο επρόκειτο να παρουσιάσει τους οικονομικούς κινδύνους της κλιματικής αλλαγής για τις ΗΠΑ. Αντί να παρουσιάσει το σενάριο RCP8.5 ως ένα μη ρεαλιστικό ακραίο σενάριο, το Risky Business Project το προώθησε ψευδώς ως ένα σενάριο "business as usual" - με τεράστια επιτυχία.

Το 2016 και το 2017, το Risky Business Project κατάφερε να δημοσιεύσει μελέτες σε ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά περιοδικά: το "Science" δημοσίευσε σενάρια RCP8.5 που υπόσχονταν τεράστιες οικονομικές απώλειες λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Και οι δύο μελέτες είχαν σημαντικό αντίκτυπο, καθώς αναφέρθηκαν σε εκατοντάδες έγγραφα, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης της αμερικανικής κυβέρνησης για το κλίμα του 2018, της οποίας οι ανησυχητικές προοπτικές ήταν με τη σειρά τους άξιες ενός δραματικού τίτλου στους New York Times: "Η έκθεση των ΗΠΑ για το κλίμα προειδοποιεί για την καταστροφή της φύσης και τη συρρίκνωση της οικονομίας". Ένας από τους κύριους συντάκτες της κυβερνητικής έκθεσης είχε μάλιστα συμβόλαιο με τον όμιλο Rhodium.

Εν τω μεταξύ, ο όμιλος Rhodium Group χρηματοδοτεί επίσης το "Climate Impact Lab". Σε μικρά χρονικά διαστήματα, οι ερευνητές του ινστιτούτου, στο οποίο συμμετέχουν επίσης τα πανεπιστήμια του Μπέρκλεϊ και του Σικάγο, δημοσιεύουν δραματικούς τίτλους για την κλιματική αλλαγή με βάση το σενάριο RCP8.5.

Οι εταιρείες έχουν επίσης ανακαλύψει την RCP8.5. "Το σενάριο τρόμου της McKinsey για την κλιματική αλλαγή" τιτλοφορήθηκε πρόσφατα από τα μέσα ενημέρωσης: "Εκατοντάδες εκατομμύρια ζωές, τρισεκατομμύρια δολάρια" θα κοστίσει η κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με "μελέτη" της McKinsey. Η κλιματική αλλαγή θα αλλάξει ριζικά τις απαιτήσεις από τις εταιρείες. Η McKinsey, η οποία κερδίζει επίσης χρήματα από τη συμβουλευτική για την ενεργειακή μετάβαση, είχε καταφέρει να παρουσιάσει τον εαυτό της σε ένα κοινό εκατομμυρίων ανθρώπων. Η συμβουλευτική εταιρεία είχε παρουσιάσει το μη ρεαλιστικό σενάριο RCP8.5 ως μια "συνήθης επιχειρηματική εξέλιξη".

Τον Ιούνιο, η τράπεζα Barclays βρέθηκε στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων επειδή προέβλεψε την κατάρρευση των νομισμάτων με βάση το σενάριο RCP8.5. Η αντασφαλιστική εταιρεία Swiss Re υπολόγισε τις οικονομικές απώλειες από την υπερθέρμανση του πλανήτη χρησιμοποιώντας το RCP8.5 και πολλαπλασίασε τα αποτελέσματα επί δέκα, για να συμπεριλάβει δήθεν πρόσθετους άγνωστους κινδύνους. "Η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια οικονομική παραγωγή κατά 18%", προειδοποίησε η Swiss Re βάσει των υπολογισμών - τα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης έδωσαν προσοχή στη μελέτη.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ χρησιμοποιεί επίσης το RCP8.5: τόσο ο Λευκός Οίκος όσο και η Επιτροπή Οικονομικών της Βουλής των Αντιπροσώπων μόλις επεσήμαναν τις δραματικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής με βάση το σενάριο αυτό. Και όταν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) θέλησε να εξηγήσει τους δημοσιονομικούς κινδύνους της κλιματικής αλλαγής τον Μάιο, χρησιμοποίησε επίσης το RCP8.5.

Οι γερμανικές αρχές ενημερώνουν επίσης για τις συνέπειες της υπερθέρμανσης. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος χρησιμοποίησε την RCP8.5 ως βάση για την "Ανάλυση επιπτώσεων και κινδύνων για το κλίμα στη Γερμανία" πέρυσι, προκειμένου να παράσχει πληροφορίες σχετικά με τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.

Ένας επικεφαλής της έκθεσης του ΟΗΕ για το κλίμα δικαιολόγησε το σενάριο RCP8.5: Αν όλα τα μέτρα προστασίας του κλίματος των τελευταίων τριών ετών αντιστραφούν, το RCP8.5 θα ήταν ρεαλιστικό, δήλωσε ο Jim Skea του Imperial College του Λονδίνου. Ένα λάθος, λέει ο Roger Pielke: "Ο κόσμος δεν ήταν ποτέ σε τροχιά για 40.000 μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα μέχρι το 2100".

"Ύποπτη λογοτεχνία"

Το σενάριο RCP8.5, το οποίο χαρακτηρίζεται ως μη ρεαλιστικό ακραίο σενάριο, θα ήταν νόμιμο, γράφουν οι ερευνητές του κλίματος Ζέκε Χάουσφάδερ και Γκλεν Πέτερς, δύο ειδικοί στα κλιματικά σενάρια, στο περιοδικό Nature. Αλλά το RCP8.5 κυριαρχεί στη συζήτηση, παραπονιέται ο Πίλκε. "Οι επιστήμονες μοιάζουν με άλλη μια ομάδα συμφερόντων που προωθεί μια ατζέντα", επέκρινε το επιστημονικό περιοδικό "Science Advances" σε κύριο άρθρο του.

"Τα κίνητρα για τη συνέχιση της παραγωγής ύποπτης βιβλιογραφίας είναι στρεβλά", συνοψίζει ο Τεντ Νορντχάους, διευθυντής του Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών Breakthrough στην Καλιφόρνια. Η RCP8.5 καθιστά δυνατή τη δημοσίευση μελετών σε διακεκριμένα περιοδικά. Οι κριτές θα τις περνούσαν "εφόσον τα σημάδια δείχνουν την καταστροφή".

Πρόσφατα, το Εργαστήριο Κλιματικών Επιπτώσεων μπήκε και πάλι στο επιστημονικό περιοδικό "Nature". Το σενάριο RCP8.5 έδειξε πόσο ακριβό μπορεί να είναι το "κοινωνικό κόστος" των ορυκτών πηγών ενέργειας. Οι αναγνώστες δεν έμαθαν ότι οι υποθέσεις ήταν μη ρεαλιστικές.