Ζαχαρίας Παπαντωνίου: Ένας υπέρμαχος της δημοτικής με πολύπλευρο ταλέντο

Σαν σήμερα 1 Φεβρουαρίου 1940, αφήνει την τελευταία του πνοή στην Αθήνα ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου, 

Υπήρξε ένας από τους σημαντικούς εκπροσώπους των νεοελληνικών γραμμάτων, με πολύπλευρο ταλέντο και έργο που εκτείνεται από τη δημοσιογραφία και την λογοτεχνία ως την ζωγραφική.

Υπέρμαχος της δημοτικής, ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου έγραψε το παιδικό μυθιστόρημα «Τα Ψηλά βουνά» (1918) που προκάλεσε οξύτατες αντιδράσεις στην εποχή του, ενώ διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην εισαγωγή της δημοτικής στην εκπαίδευση και αναδείχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα βιβλία για παιδιά στην ελληνική γλώσσα.

Το 1918, ανέλαβε Διευθυντής της Εθνικής Πινακοθήκης, θέση στην οποία παρέμεινε ως το θάνατό του το 1940, φροντίζοντας για τον εμπλουτισμό της Πινακοθήκης με έργα των Νικόλαου Γύζη, Κωνσταντίνου Παρθένη, Κωνσταντίνου Μαλέα, Νικηφόρου Λύτρα και Δομήνικου Θεοτοκόπουλου.

Η ζωή του

Γεννήθηκε στο Καρπενήσι στις 2 Φεβρουαρίου 1877 και μέχρι την ηλικία των 13 ετών έμενε στη Γρανίτσα Ευρυτανίας. Μετά ήρθε στην Αθήνα με την οικογένεια του όπου τελείωσε το Γυμνάσιο και γράφτηκε στην Ιατρική, την οποία δεν τελείωσε ποτέ, γιατί τον είχε απορροφήσει η δημοσιογραφία. 

Από το 1893 συνεργάζεται με την Ακρόπολη του Βλάση Γαβριηλίδη και παίζει ως ερασιτέχνης ηθοποιός στο θέατρο «Αθήναιον». Δημοσιεύει το πρώτο του διήγημα Ο Ψωμάς και δημοσιογραφεί σε διάφορες εφημερίδες. Παράλληλα, σπουδάζει ζωγραφική. Το 1897 συγκλονίζεται από την Ελληνική ήττα και γράφει τα Πολεμικά Τραγούδια. Τρία χρόνια αργότερα γίνεται αρχισυντάκτης στο Σκριπ, μέχρι το 1905. Παράλληλα, ο αδελφός του ο Θανάσης παρουσιάζει έντονα ψυχολογικά προβλήματα.

Το 1906 δημοσιογραφεί στον Χρόνο και στο Εμπρός. Το 1908 γίνεται ανταποκριτής της εφημερίδας Εμπρός στο Παρίσι. Πολύ σύντομα, όμως, ο διευθυντής του σταμάτησε να τον πληρώνει, λόγω οικονομικών προβλημάτων. Εκείνος απογοητεύεται και αρρωσταίνει, αλλά, ευτυχώς, τον συντηρούσε ο Σωτήρης Σκίπης. Την εποχή αυτή έστελνε τα «Παρισινά Γράμματα», που αξιολογήθηκαν ως πολύ σπουδαία.

Γυρίζοντας από το Παρίσι, το 1911, συνδέεται μετά από έναν χρόνο με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, μέσω του Στέφανου Γρανίτσα, και διορίζεται νομάρχης. Το 1914, ως νομάρχης Μεσσηνίας, βραβεύεται σε κρατικό διαγωνισμό ποίησης και χρόνια πριν με την ιδιότητα αυτή ήταν ιθύνων νους των τραμ της Καλαμάτας. Όταν ήταν νομάρχης Λακωνίας, το 1916, απαγόρευσε το ανάθεμα των ιερωμένων κατά του Ελευθερίου Βενιζέλου και παραπέμφθηκε σε δίκη. Την επομένη χρονιά (1917) πεθαίνει ο πατέρας του, αν και πολλοί είπαν ότι αυτοκτόνησε.

Το 1918 κυκλοφορούν τα Ψηλά Βουνά και ο ίδιος διορίζεται διευθυντής στην Εθνική Πινακοθήκη. Την επόμενη χρονιά αυτοκτονεί ο αδελφός του ο Θανάσης και ο ίδιος συμμετέχει στη συγγραφή του βιβλίου Αλφαβητάρι με τον Ήλιο. Ακολουθεί η έκδοση της ποιητικής του συλλογής Τα Χελιδόνια, αφιερωμένη στη μνήμη του αδελφού του. Στις εκλογές της ίδιας χρονιάς επικράτησαν οι αντιβενιζελικοί και στην Πλατεία Συντάγματος καίγονται τα Ψηλά Βουνά ως αντεθνικά και αντιθρησκευτικά.

Το 1923 κυκλοφόρησαν οι Πεζοί Ρυθμοί και του απονέμεται το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών. Ακολουθεί η κυκλοφορία των Διηγημάτων και το ανέβασμα στη σκηνή «Κοτοπούλη» του θεατρικού του έργου Ο όρκος του πεθαμένου, το οποίο σημείωσε παταγώδη αποτυχία. Επανέρχεται ο Βενιζέλος και ξαναγυρνούν τα Ψηλά Βουνά.

Το 1934 πεθαίνει ο αδελφός του ο Χαρίλαος και μέχρι το 1938, που εκλέγεται ακαδημαϊκός, εκδίδει τα έργα Παιδικά Τραγούδια, Θεία δώρα, Ο Όθων και η Ρωμαϊκή Δυναστεία, Το Άγιον Όρος, Βυζαντινός Όρθρος, Η θυσία. Κατά την εκλογή του ως Ακαδημαϊκού εκφωνεί τον εναρκτήριο λόγο του για τον Θεοτοκόπουλο στη δημοτική. Για πρώτη φορά ακούγεται στην αίθουσα του Ιδρύματος η δημοτική γλώσσα.

Πέθανε την 1η Φεβρουαρίου 1940 (μια μέρα πριν τα γενέθλιά του), μέσα στο τραμ, ενώ πήγαινε στην Ακαδημία, σε ηλικία 63 ετών.

Με στοιχεία από Υπουργείο Πολιτισμού και wikipedia