Αυτός είναι ο πραγματικός Banksy: Η ταυτότητα του παγκοσμίως γνωστού καλλιτέχνη «φάντασμα»

Φάντασμα, εμπνευσμένος καλλιτέχνης, παραβατικός, ακόμα και εγκληματίας είναι περιγραφές που έχουν κατά καιρούς συνοδεύσει το ψευδώνυμο Banksy η αναζήτηση του οποίου είχε μετατραπεί όλα αυτά τα χρόνια σε ένα ανοιχτό στοίχημα, το οποίο φαίνεται να κερδίζεται για πρώτη φορά.

Ένα εμπεριστατωμένο ρεπορτάζ του Reuters ήταν αρκετό για να δώσει μερικά χαρακτηριστικά στοιχεία που ώθησαν την εφημερίδα «Telegraph» στο να καταστρώσει ένα σχέδιο που αποκάλυψε την ταυτότητα του πιο ακριβοπληρωμένου street artist στον κόσμο: μόνο το «Brace yourself» πωλήθηκε για 2,032 εκατ. δολάρια σε δημοπρασία, το «Show me the Monet», που ειρωνεύεται τον σύγχρονο κόσμο της τέχνης, έφτασε να αγγίζει τα 10 εκατ. δολάρια και το «Devolved Parliament» 12,2 εκατ. δολάρια!

Τι είναι αυτό, όμως, που οδήγησε στην αποκάλυψη της ταυτότητας του 53χρονου Ρόμπιν Κάνιγχαμ, όπως φαίνεται να είναι το πραγματικό του όνομα, κάτι που μέχρι τώρα γνώριζαν ο Ελληνοβρετανός, με καταγωγή από την Κύπρο, μέχρι πρότινος μάνατζέρ του και οι δύο στενοί συνεργάτες του, σε μια μικρή γειτονιά της Ουκρανίας;

Τα πρώτα χρόνια

Χρόνος, τόπος και μοτίβα, όλα έδεναν αρμονικά ώστε να ξεκινήσει κανείς να αναζητά τα πρώτα ίχνη του πολυσυζητημένου καλλιτέχνη στο Μπρίστολ, μια πόλη με έντονη γκράφιτι σκηνή, ιδανική για κάποιον που ήθελε να κινείται στα σκοτάδια. Οι μάρτυρες της πολύπτυχης αυτής περσόνας, παρότι γνώριζαν πολλά, αρνούνταν να μιλήσουν αν και επέμεναν ότι ο πανκ χαρακτήρας δεν θα μπορούσε παρά να συνδέεται με μια πόλη που το στένσιλ την έχει μεταμορφώσει σε κέντρο ανάδειξης των street artists.

Μόνο που τα έργα του Banksy είχαν τέτοια πειθαρχία και γίνονταν με τόσο προσεγμένο τρόπο που έδειχναν ότι ο δημιουργός τους δεν είναι τυχαίο πρόσωπο - έστω και με παραπάνω σημάδια παραβατικότητας.

Ενδεικτικό είναι ότι στην πορεία τα έργα του ξεπέρασαν τα όρια της βρετανικής επαρχίας και εμφάνιζαν μια γεωγραφική λογική, Λονδίνο, Νέα Υόρκη, Βηθλεέμ, με ανάλογο πολιτικό βάρος και σημασία. Ως εκ τούτου, ένας άνθρωπος που μπορούσε να δημιουργεί έργα στα πέρατα του κόσμου θα έπρεπε αναγκαστικά να έχει όχι μόνο οικονομική επιφάνεια, αλλά και υποστήριξη.

Από αυτά που έγιναν γνωστά στα διάφορα ντοκιμαντέρ που αναζήτησαν την ταυτότητά του, ο καλλιτέχνης-φάντασμα είχε μεγαλώσει σε εργατική συνοικία του Μπρίστολ, το κακόφημο, ειδικά τα παλιότερα χρόνια, Μπάρτον Χιλ, γιος ενός κακοποιητή πατέρα και μέλος διάφορων διαβόητων συμμοριών. Το πρώτο του ψευδώνυμο ήταν Robin Banks, αλλά επειδή δεν βόλευε στη μονογραφή, το μετέτρεψε στο Banksy.

Οι Massive Attack

Η αρχική θεωρία έλεγε ότι πίσω από την ταυτότητα του Βρετανού καλλιτέχνη κρυβόταν ο 3D, κατά κόσμον Ρόμπερτ Ντελ Νάγια, ο frontman του πιο διάσημου συγκροτήματος της σκηνής του Μπρίστολ, των Massive Attack, που υπήρξε όχι μόνο ευρηματικός, αλλά και αρκούντως πειραχτήρι. Τύγχανε, μάλιστα, στα σημεία όπου βρισκόταν για συναυλίες μετά από λίγο να εμφανίζεται κάποιο έργο του Banksy.

Οταν σε ένα από τα ντοκιμαντέρ ακούστηκε, λοιπόν, ότι το πραγματικό του όνομα είναι Ρομπ, άπαντες στράφηκαν σχεδόν με βεβαιότητα προς την κατεύθυνση του διάσημου frontman των Massive Attack και άλλοτε ηγήτορα της ομάδας Wild Bunch, όπως λεγόταν η ομάδα με τους γκραφιτάδες του Μπρίστολ, που είχε άμεσα συνδεθεί με τον Ντελ Νάγια.

Η σκέψη δεν ήταν εντελώς ατυχής, αφού, όπως αποδείχθηκε, ο αρχηγός του συγκροτήματος όχι μόνο συνδέεται στενά με τον Banksy, αλλά οι δυο τους βρέθηκαν να πραγματοποιούν ταξίδια για την εκτέλεση συγκεκριμένων έργων. Τι ήταν αυτό, όμως, που έκανε την έρευνα να εντατικοποιηθεί και να αποκαλυφθεί, μετά από τόσα χρόνια, η ταυτότητα του καλύτερού του φίλου;

Πληρωμή σε bitcoin

Ανάμεσα στις πρωταρχικές αιτίες που οδήγησαν στην αποκάλυψη της πραγματικής ταυτότητας του Banksy, όλοι αναφέρουν τα χρήματα. Προκειμένου ο ίδιος να διαχειρίζεται όλα όσα αποκομίζει από τις δημοπρασίες των έργων του που χτυπούν κάθε ρεκόρ, έχει ιδρύσει εταιρεία που διαχειρίζεται τις δραστηριότητές του, παράλληλα με το ίδρυμα που είναι υπεύθυνο για διάφορες φιλανθρωπίες.

Για την ώρα, η εταιρεία διαχειρίζεται τα χρήματα της αγοραπωλησίας των έργων του και της σειράς προϊόντων που φέρουν το όνομά του, τις παράλληλες δραστηριότητες, ακόμα και τα ξενοδοχεία του.

Δεδομένου ότι η αποκάλυψη της ταυτότητάς του ήταν κάτι απαγορευτικό, οι περισσότερες δοσοληψίες που αφορούσαν το όνομά του φέρεται να γίνονταν στην εταιρεία και τις περισσότερες φορές σε bitcoin, γεγονός που είχε κινητοποιήσει τις οικονομικές υπηρεσίες της πατρίδας του, οι οποίες έδειχναν βαθιά καχυποψία όχι μόνο με το χρήμα, αλλά και με τις επιπτώσεις της δράσης του.

Παρότι, λοιπόν, ο ίδιος είχε «βεβηλώσει» δημιουργικά πολλούς τοίχους διαφορετικών πόλεων, όπου και άφησε το στίγμα του, η ανταπόκριση που είχε το έργο του έκανε τους κατοίκους όχι μόνο να συναινούν, αλλά και να προστατεύουν τη δράση του.

Σε ένα από τα τρία εγκεκριμένα από τον ίδιο ντοκιμαντέρ για τη ζωή του είχε αποκαλυφθεί ότι για χρόνια κατάφερνε να ξεφεύγει από την Αστυνομία βάσει σχεδίου και να κρύβει τα έργα του σε υπόγεια, ακόμα και σε ένα μαγαζί με πορνοταινίες που έτυχε να πλημμυρίσει παραμονή Χριστουγέννων από μια τουαλέτα, με αποτέλεσμα να καταστραφούν μερικά από τα σημαντικότερα έργα του.

Κάποια άλλη στιγμή παραλίγο να τον συλλάβουν στο κέντρο του Λονδίνου, κάτι που δεν είχε αποφύγει λίγα χρόνια πριν στην περιοχή του Meatpacking στη Νέα Υόρκη, προτού καν γίνει κυριλέ η περιοχή, όταν ακόμα σύχναζαν οι τρανς: το κωμικοτραγικό, σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα των «New York Times», είναι τα ίδια τα τρανς άτομα, πιστεύοντας ότι γράφει ομοφοβικά συνθήματα, φώναξαν την Αστυνομία!

Η αντίστροφη μέτρηση

Η μυστική ταυτότητα δεν μπορούσε να κρατήσει για πολύ αφού ο Banksy είχε αρχίσει να παραβιάζει αστυνομικές εγκαταστάσεις: πριν από δύο χρόνια είχε μετατρέψει έναν χαρακτηριστικό σταθμό της Αστυνομίας σε εικονικό ενυδρείο προκαλώντας την μήνιν των αστυνομικών που είχαν ανοιχτούς λογαριασμούς μαζί του για χρόνια.

Μέχρι που η αντιπαράθεση έγινε ακόμα πιο σοβαρή με αφορμή τις αντιπολεμικές διαδηλώσεις για τον πόλεμο στη Γάζα: περνώντας από την εκτελεστική εξουσία στη νομοθετική, ο Βρετανός καλλιτέχνης σχεδίασε στον εξωτερικό τοίχο των Βασιλικών Δικαστηρίων του Λονδίνου έναν δικαστή με περούκα και ρόμπα να χτυπάει έναν διαδηλωτή-μέλος της Palestine Action με σφυρί.

Η επιλογή διόλου τυχαία, αφού η βρετανική κυβέρνηση είχε χαρακτηρίσει την ομάδα «τρομοκρατική οργάνωση» και ο Banksy φρόντισε με το έργο να την υπερασπιστεί προκαλώντας συγκεντρώσεις σε αυτό ακριβώς το σημείο. Τότε λέγεται ότι άρχισαν να μιλούν, ύστερα από πίεση, αρκετοί από τους πρώην συνεργάτες του και όλα έδειχναν ότι οι Αρχές είχαν πλέον συναινέσει στην αποκάλυψη της ταυτότητάς του, αφού τα πράγματα είχαν πια αποκτήσει σοβαρή πολιτική χροιά, κάτι που τα έργα του ούτως ή άλλως ανέκαθεν διέθεταν.

Ταυτόχρονα, πολλαπλασιάστηκαν οι έρευνες από διαφορετικά Μέσα που έσπευσαν να προλάβουν την Αστυνομία: το πρώτο εκτεταμένο ρεπορτάζ έγινε από το Reuters, για να ακολουθήσουν η «Telegraph» και το BBC.

O ρόλος του Ελληνα

Καταλυτικός στο σημείο αυτό είναι ο ρόλος του Ελληνοβρετανού από την Κύπρο μάνατζερ του Banksy, Στιβ Λαζαρίδη, ο οποίος ήταν, μεταξύ άλλων, υπεύθυνος για τα διάφορα ντοκιμαντέρ που γυρίστηκαν για τη ζωή του καλλιτέχνη-φάντασμα. Ο μάνατζερ, που απομακρύνθηκε για λόγους υγείας ως διπολικός, διατηρώντας ωστόσο φιλικές σχέσεις με τον καλλιτέχνη, ήταν ο πρώτος που είχε την ιδέα της αλλαγής του ονόματός του σε Ντέιβιντ Τζόουνς, κάτι που επιβεβαίωσε και η πρόσφατη έρευνα του Reuters.

O Στιβ στήριξε το άνοιγμά του στην αγορά. Μιλώντας μπροστά στις κάμερες ο Ελληνοβρετανός μάνατζερ έλεγε πως ένιωθε πραγματικά σαν να έπαιζαν σε ταινίες του Κόπολα, αφού φλέρταραν με την υψηλή σκηνή των πλούσιων συλλεκτών και με τις άγριες συνθήκες των κυνηγητών με την Αστυνομία. Οσο, όμως, ανέβαινε η αξία των έργων σε δημοπρασίες, τόσο πιο δυναμικά επέστρεφε ο Banksy στον μόνο χώρο που αναγνώριζε ως προνομιακή επικράτειά του: τον δρόμο.

Ολα αυτά κατέληξαν στη στιγμή κατά την οποία αποφασίστηκε η κατάστρωση ενός σχεδίου που θα έφτανε στην αποκάλυψη της ταυτότητας του Banksy. Η αφορμή δόθηκε με το εκτενές άρθρο του Reuters που υποστήριζε πως το accountability (η πολυσυζητημένη για τους Βρετανούς λογοδοσία) δεν μπορεί να μην ισχύει για τον Banksy, που διαφεύγει από οποιαδήποτε νόμιμη αποκάλυψη του ονόματός του, αλλά και από τη σύλληψη.

Φέρνοντας, μάλιστα, στο φως τα τεράστια ποσά που γυρνούν γύρω από το όνομά του (μόνο η αγορά των αντιγράφων και των προϊόντων ξεπερνά τα 250 εκατ. ευρώ) το άρθρο μιλούσε για ένα ποσό που δεν μπορεί, εκ των πραγμάτων, να αφορά απλώς έναν ανώνυμο καλλιτέχνη.

Εν ολίγοις, ό,τι έπιανε και πιάνει ο Banksy είναι χρυσός και ως εκ τούτου δεν θα μπορούσε να μείνει κρυπτός υπό τον ήλιο της παγκόσμιας αγοράς. Στο σχετικό τους κείμενο οι ερευνητές του Reuters ανέφεραν ότι στα όρια της νομιμότητας ήταν και οι φιλανθρωπικές δράσεις του, αφού ο καλλιτέχνης στην προσπάθειά του να βοηθά τους κατατρεγμένους δεν αρνούνταν ακόμα και να εξοπλίζει πλοία που διασώζουν μετανάστες στη Μεσόγειο.

Στην Ουκρανία

Επίσης, δεν φοβήθηκε, ξεπερνώντας τα όρια της χώρας του και στηρίζοντας ενεργά τους Ουκρανούς, να τα βάλει με τη Ρωσία του Πούτιν χρηματοδοτώντας τους δικηγόρους διάφορων έγκλειστων ακτιβιστών στο ρωσικό έδαφος. Ενα ταξίδι στην Ουκρανία στάθηκε, μάλιστα, η αφορμή για την αποκάλυψη της πραγματικής ταυτότητάς του, καθώς ο ίδιος δεν ήξερε ότι εκεί του είχαν στήσει κανονικά καρτέρι τρεις δημοσιογράφοι.

Ο ρεπόρτερ της «Telegraph» μίλησε σε κάποιους ντόπιους, στους οποίους έδειξε φωτογραφίες από παλιότερα ρεπορτάζ της «Daily Mail», που αποκάλυπταν την ταυτότητα του Banksy - και... αυτό ήταν! Mια γυναίκα τον αναγνώρισε λέγοντας ότι τον θυμόταν καλά και το μόνο που έμενε ήταν να ταυτοποιηθούν οι άλλοι δύο με τους οποίους είχε στήσει το έργο στο απομακρυσμένο χωριό της Ουκρανίας.

Το πρώτο πρόσωπο που αναγνωρίστηκε ήταν ο Ρόμπερτ Ντελ Νάγια, δηλαδή ο frontman των Massive Attack, με τον οποίο ταύτιζαν επί χρόνια τον Banksy, το δεύτερο, ο φωτορεπόρτερ Τζάιλς Ντούλι, ο οποίος έχασε τα άκρα του στο Αφγανιστάν και είναι εύκολο να εντοπιστεί, και το τρίτο εννοείται πως ήταν ο περίφημος Banksy, δηλαδή ο Ρόμπιν Κάνιγχαμ, που ταυτοποιήθηκε ως ο άνθρωπος που οργάνωσε την επιχείρηση και το συγκεκριμένο καλλιτεχνικό έργο.

Ηταν ο ίδιος που αποκάλυπτε σε παλιότερη έρευνά της η «Daily Mail», η οποία είχε μάλιστα δημοσιεύσει τη φωτογραφία του στο εξώφυλλο και αυτός που επιβεβαίωνε σε πρόσφατη έρευνα το BBC. Αλλωστε, ο ίδιος είχε ομολογήσει σε ντοκιμαντέρ από το 2023, με γυρισμένη την πλάτη και με αλλοιωμένη τη φωνή, ότι το όνομά του είναι Ρόμπιν.

Το μόνο που μένει είναι να δει κανείς πώς θα διαμορφωθεί στο εξής η αγοραστική δύναμη των έργων του και αν θα εξακολουθεί να επιδίδεται στο κρυφτό με την Αστυνομία. Ποιος ξέρει; Ισως η απάντηση έρθει μέσα από το επόμενο έργο του και ίσως η ταυτότητα στην υπόθεση του Banksy να μην είναι το ζητούμενο, αλλά το δόλωμα.