Reality shows: Τι μας τραβάει σε αυτά; - Η θεωρία «συνωμοσίας»

Την επιστροφή τους στην ελληνική τηλεόραση έκαναν για τα καλά τα reality shows την εποχή του cocooning, όρο που χρησιμοποίησε ο πρωθυπουργός σε μια από τις πρώτες ενημερώσεις του για τον κορωνοιό εννοώντας την εποχή του «αράγματος».

Τα reality shows έκαναν την εμφάνιση τους στην Ελλάδα το 1990 λίγα μόλις χρόνια μετά την δημιουργία των ιδιωτικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών, το 1989, τα οποία και προώθησαν- αναπαρήγαγαν αυτό το είδος των προγραμμάτων. Στο απόγειο της επιτυχίας τους όμως έφτασαν τη δεκαετία του 2000 όπου απέκτησαν μεγάλη ακροαματικότητα και φανατικό κοινό σε όλο τον κόσμο. Εκείνη την περίοδο παγκόσμια τηλεοπτικά προγράμματα έγιναν εκπομπές όπως το «Survivor» και το «Big Brother», με τα εθνικά κανάλια να δίνουν «μάχες» για το ποιο θα τα αναπαράγει.

Συγκεκριμένα, το Big Brother 1 στην Ελλάδα την Πρωτοχρονιά του 2002 κατέγραψε το μεγαλύτερο ποσοστό ακροαματικότητας στην ιδιωτική τηλεόραση το οποίο έφτασε μέχρι και 80%!
Έπειτα ακολούθησαν διοφόρων ειδών ριάλιτι σόου όπως το «Bar», το «Fame Story», το «Super Idol», το «Dream Show», η «Φάρμα», το «Master Chef», το «Next Top Model» και το «The Wall», αφήνοντας πίσω τους προσωπικότητες που ασχολήθηκαν με το τραγούδι, τον χορό, την μαγειρική, το μόντελινγκ αλλά και απλούς πολίτες καθημερινών ειδικοτήτων που απασχόλησαν ιδιαίτερα τις μεσημεριανές εκπομπές!

Ο πόλος έλξης των reality shows

Όλα αυτά όμως τα μουσικά talent show, τα παιχνίδια επιβίωσης και διαγωνισμοί μαγειρικής και ομορφιάς «μοιράζονται» κάποια κοινά χαρακτηριστικά και λόγους για τους οποίους τα παρακολουθεί το κοινό.
Τα reality shows αποτελούνται από άτομα της διπλανής πόρτας, από κάποιον αστείο χαρακτήρα, κάποιον κακό, κάποιον όμορφο, κάποιον λαϊκό και... από το καλό παιδί.

Τα τελευταία χρόνια μάλιστα, παρατηρούμε πως εκτός από τους 5 αυτούς βασικούς χαρακτήρες παρουσιάζονται και προβάλλονται και ομοφυλόφιλα άτομα, μετανάστες, πρόσφυγες και άτομα διαφορετικών φυλετικών ομάδων και θρησκείας. Κάτι που τραβάει τον τηλεθεατή και τον κάνει να ταυτίζεται είτε ολοκληρωτικά, είτε με κάποια πτυχή κάποιου χαρακτήρα καθώς περιλαμβάνουν όλα τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσε να έχει κάποιος άνθρωπος.

Αυτοί οι χαρακτήρες, καλούνται να ανταπεξέλθουν σε κάποιες αντίξοες δοκιμασίες οι οποίες βγάζουν προς τα έξω τον σκοτεινό τους εαυτό, κάτι που όπως όλοι γνωρίζουμε πως έχει ως αποτέλεσμα την ίντριγκα και το ρομάντζο.

Αυτή η ικανότητα λοιπόν, του να εισχωρούμε στην προσωπική ζωή απλών καθημερινών ανθρώπων παρακολουθώντας διαρκώς ποιοι έχουν σχέση και ποιοι λογομαχούν είναι αναπόσπαστο κομμάτι της φύσης μας και αυτό που μας ευχαριστεί στα ριάλιτι καθώς οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε αυτά, δεν φοβούνται να εκτεθούν και εμείς να… κουτσομπολέψουμε.

Παράλληλα, ο τηλεθεατής έχει την αίσθηση πως συμμετέχει και εκείνος στο concept αφού καλείται να ψηφίσει και να κρατήσει τον αγαπημένο του παίχτη στο εκάστοτε παιχνίδι.

Τέλος έλκεται από την έλλειψη σεναρίου και τους φυσικοί χώρους στους οποίους τα παιχνίδια διαδραματίζονται κάτι που τα διαχωρίζει από τα υπόλοιπα τηλεοπτικά προγράμματα τα οποία είναι γυρισμένα σε στούντιο που η ροή τους είναι προδιαγεγραμμένη και τα πλάνα γυρισμένα ίσως και μήνες νωρίτερα από ότι προβάλλονται.«Το παιχνίδι αποτελεί μικρογραφία της κοινωνίας και των κοινωνικών συνθηκών» επισημαίνει η ψυχολόγος Αλεξάνδρα Καππάτου.

Οι σκοπιμότητες και η θεωρία «συνωμοσίας»

Είναι γνωστό πως οι διαφημίσεις είναι η κύριος τρόπος είσπραξης εσόδων για την τηλεόραση οπότε και ο βασικός της στόχος είναι αυτές να πετύχουν.

Έτσι, «όταν η ψυχολογία των τηλεθεατών συναντά την μαγεία των πωλήσεων» τα ΜΜΕ προσπαθούν με κάθε τρόπο να χειραγωγήσουν το κοινό τους και να… αδειάσουν τα ράφια τους.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την Ψυχολογία των μαζών, η ποιότητα ενός πολιτιστικού προϊόντος βρίσκεται σε αντίθετη σχέση με τη δημοτικότητά του, γι αυτό και οι παραγωγοί προσφέρουν αυτά τα χαμηλής ποιότητας τηλεοπτικά προγράμματα τα οποία έχουν ψυχαγωγικό χαρακτήρα και μεγάλες ευκαιρίες για διαφήμιση.

Αρχικά υποστηρίζεται πως ο βασικός ρόλος των ΜΜΕ είναι η ετεροκατεύθυνση του ατόμου προς τις απαιτήσεις του συστήματος κάνοντας το να μην έχει κριτική σκέψη.Σχετικές έρευνες επισημαίνουν ότι με τέτοιες εκπομπές reality show όπως ο Big Brother, Bachelor, GNTM κ.λπ. τα άτομα που τις παρακολουθούν αποσπώνται από τα προβλήματά τους, «υπνωτίζονται» και δεν αναλογίζονται την κοινωνική τους κατάσταση.

Έτσι, τα ΜΜΕ δημιουργούν έναν κόσμο με ακαλλιέργητα άτομα που δεν αντιλαμβάνονται τα προβλήματα τους και άλλα σοβαρά ζητήματα της εποχής, τα οποία μπορούν εύκολα κατά το 10λεπτο διαφημιστικό διάλειμμα να «παρασυρθούν» από τα προϊόντα που τους προβάλλονται.

Γι αυτό τον λόγο και οι παραγωγοί δεν προσαρμόζουν το κοινό σε μορφωτικά και καλύτερου επιπέδου προγράμματα αλλά προσαρμόζουν τα προγράμματα στις προτιμήσεις χαμηλής αισθητικής των καταναλωτών.

Σύμφωνα όμως, με μια άλλη άποψη, η χαμηλή ποιότητα των προγραμμάτων, δεν είναι μια συνειδητή προσπάθεια χειραγώγησης των καταναλωτών από τις ομάδες που βρίσκονται στην εξουσία, αλλά αποτέλεσμα της αγοράς. Δεν υπάρχει δηλαδή, κάποια «συνωμοσία» ισχυρών ομάδων που κατευθύνουν αυτήν την εξέλιξη, αλλά απλά ένας παράγοντας δημιουργίας του περιεχομένου των ΜΜΕ είναι το κέρδος.

Αντιλαμβανόμαστε παρόλα αυτά πως και οι δύο θεωρίες συμφωνούν στο γεγονός πως η τηλεόραση είτε με τον έναν είτε με τον άλλον τρόπο κρύβει από πίσω την δική της επιχειρησιακή πολιτική, η οποία όσων αφορά τα reality διανύει έναν κύκλο ενδιαφέροντος που όταν σβήνει, ανακυκλώνεται.
Αυτή η τελευταία χρονιά του εγκλεισμού λοιπόν αποτέλεσε την τέλεια ευκαιρία για αυτές τις παραγωγές να ανέλθουν ξανά, προβάλλοντας νέα πρότυπα και να κάνουν τον κόσμο να ταυτιστεί χωρίς να αποσπάται από καμία άλλη εργασία.

Θα εξελίσσονται πάντα ανάλογα με τις συνθήκες της εποχής, όμως θα συνεχίσουν να υπάρχουν καθώς είναι καλοφτιαγμένα τηλεοπτικά προϊόντα βασισμένα στην ανθρώπινη ψυχολογία.