Ειρήνη Αγαπηδάκη: Πρέπει να μάθουμε στα παιδιά να βάζουν όρια στα social media, η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια

Η πρόληψη της ψυχικής υγείας από το σπίτι, το σχολείο και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα, η ενίσχυση των κοινοτικών υπηρεσιών και η δωρεάν πρόσβαση στη στήριξη αποτελούν προτεραιότητες του υπουργείου Υγείας, όπως επισημαίνει η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη, στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10 Οκτωβρίου).

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα παιδιά, τους εφήβους και τις οικογένειες, με την κ. Αγαπηδάκη να αναφέρεται στην πανελλαδική εφαρμογή του προγράμματος θετικής γονεϊκότητας Triple P, στο οποίο έχουν ήδη συμμετάσχει 6.513 γονείς και φροντιστές, καθώς και στη λειτουργία του πρώτου Πρότυπου Κοινοτικού Κέντρου για την Ψυχική Υγεία Νέων 17-24 ετών. Παράλληλα, υπογραμμίζει τον ρόλο της γραμμής 10306 και των ΚΟΜΥ στην προσπάθεια να φτάνει η ψυχική φροντίδα και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές.

Όπως λέει η ίδια, οι έρευνες δείχνουν ότι «3 στους 4 νέους κάνουν doomscrolling, με σοβαρές επιπτώσεις στη διάθεση, τον ύπνο και τη συγκέντρωσή τους. Η τεχνολογία δεν είναι ο εχθρός, αλλά πρέπει να μάθουμε στα παιδιά και στους γονείς να βάζουν όρια και να επικοινωνούν ουσιαστικά».

«Ο στόχος μας είναι ένας, να μη χρειάζεται να φτάσει κανείς στο σημείο "δεν αντέχω άλλο" για να βρει βοήθεια. Να μπορεί να τη βρει νωρίτερα, δωρεάν, δίπλα του και με μια ανοιχτή αγκαλιά, χωρίς στίγμα», τονίζει η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας.

Ακολουθεί η συνέντευξη της Ειρήνης Αγαπηδάκη:

Ερ: Η ψυχική υγεία έχει πλέον αναδειχθεί σε μείζον ζήτημα δημόσιας υγείας. Ποια είναι τα μεγαλύτερα κενά που εντοπίζετε στην πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση και πώς σχεδιάζει το υπουργείο να τα αντιμετωπίσει;

Απ: Η ψυχική υγεία δεν αφορά μόνο τους ανθρώπους με μια διαγνωσμένη διαταραχή. Αφορά όλους μας, κάθε οικογένεια, κάθε άνθρωπο. Γι’ αυτό, η πρόληψη οφείλει να ξεκινά πολύ νωρίτερα μέσα στο σπίτι, στο σχολείο, στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας.

Επενδύουμε ουσιαστικά εστιάζοντας στα παιδιά, τους εφήβους και τους γονείς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Εθνική Δράση για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας που υλοποιούμε με τη UNICEF. Θέλουμε να δώσουμε στους γονείς τα κατάλληλα εργαλεία πριν το πρόβλημα εξελιχθεί σε κρίση, και στα παιδιά τη σιγουριά να ζητήσουν βοήθεια έγκαιρα. Παράλληλα, εκπαιδεύουμε τους επαγγελματίες υγείας, ενισχύουμε τις κοινοτικές δομές και διασυνδέουμε την ψυχική υγεία με την Πρωτοβάθμια Φροντίδα. Η πρόληψη για εμάς δεν είναι μια μεμονωμένη δράση, αλλά μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο που φροντίζουμε τον άνθρωπο.

Ερ: Παρά τις νέες δομές, η πρόσβαση σε ειδικό παραμένει δύσκολη για πολλούς. Τι αλλάζει στην πράξη για έναν πολίτη που χρειάζεται ψυχολογική ή ψυχιατρική υποστήριξη;

Απ: Δεν αρκεί απλώς να υπάρχουν δομές, πρέπει ο άνθρωπος να τις βρίσκει εύκολα, να μη χάνεται μέσα στο σύστημα. Αλλάζουμε ριζικά φιλοσοφία, βγαίνουμε έξω και πηγαίνουμε εμείς στον πολίτη, εκεί που ζει και εργάζεται. Χαράσσουμε εμείς το μονοπάτι του σε αυτή τη διαδρομή. Για όποιον χρειάζεται στήριξη σήμερα, αλλάζουν τρία πολύ συγκεκριμένα πράγματα:

Δωρεάν πρόσβαση στην κοινότητα, χωρίς στίγμα: Όλες οι υπηρεσίες είναι δωρεάν. Υπάρχει η γραμμή 10306 για άμεση ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Παράλληλα, εκπαιδεύουμε γιατρούς και ψυχολόγους στα Κέντρα Υγείας για πρόληψη, κλινική αξιολόγηση, συνταγογράφηση, αλλά και ψυχοθεραπεία δίπλα στο σπίτι του πολίτη.

Φροντίδα στις πιο απομακρυσμένες περιοχές: Αν κάποιος ζει σε ένα απομονωμένο χωριό ή διστάζει λόγω στίγματος και οικονομικών εμποδίων, ενεργοποιούμε τις ΚΟΜΥ. Πηγαίνουμε εμείς σε αυτόν για αξιολόγηση, αγωγή και στήριξη.

Συντονισμός και συνέχεια στη φροντίδα: Ενώνουμε την Πρωτοβάθμια Φροντίδα, τις εξειδικευμένες και τις κοινοτικές δομές σε ένα δίκτυο, ώστε κανείς να μην ψάχνει στα τυφλά.

Το μήνυμά μας είναι ξεκάθαρο Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια. Κανένας πολίτης δεν θα μένει μόνος επειδή φοβάται το στίγμα ή δεν έχει χρήματα.

Ερ: Τα παιδιά και οι έφηβοι πιέζονται ιδιαίτερα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον διαδικτυακό εκφοβισμό. Πώς παρεμβαίνετε αποτελεσματικά σε σχολεία και οικογένειες;

Απ: Στα παιδιά έχουμε μια βαθιά, τρυφερή ευθύνη. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη ζωή ενός ανθρώπου. Μαζί με τη UNICEF δίνουμε στις οικογένειες ουσιαστική στήριξη από νωρίς. Εισαγάγαμε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το πρόγραμμα θετικής γονεϊκότητας Triple P, το οποίο εφαρμόζεται πανελλαδικά. Εκπαιδεύσαμε 231 επαγγελματίες υγείας και ήδη 6.513 γονείς και φροντιστές συμμετείχαν σε σεμινάρια σε όλες τις Υγειονομικές Περιφέρειες της χώρας.

Ταυτόχρονα, αγγίζουμε ανοιχτά τις ψηφιακές προκλήσεις. Η έρευνά, μας έδειξε ότι 3 στους 4 νέους κάνουν doomscrolling, με σοβαρές επιπτώσεις στη διάθεση, τον ύπνο και τη συγκέντρωσή τους. Η τεχνολογία δεν είναι ο εχθρός, αλλά πρέπει να μάθουμε στα παιδιά και στους γονείς να βάζουν όρια και να επικοινωνούν ουσιαστικά.

Για όσους νέους χρειάζονται ήδη εξειδικευμένη βοήθεια, δημιουργήσαμε το πρώτο Πρότυπο Κοινοτικό Κέντρο για την Ψυχική Υγεία Νέων, 17-24 ετών, με έμφαση στην αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού. Πίσω από ένα σημάδι στο σώμα κρύβεται ένας βαθύτερος πόνος που ζητά κατανόηση και φροντίδα. Το Κέντρο προσφέρει δωρεάν πρόληψη, θεραπεία και τηλε-ψυχιατρική για τις απομακρυσμένες περιοχές.

Ερ: Πώς μπορεί η πολιτεία να περάσει από την αντιμετώπιση της κρίσης σε μια πραγματική κουλτούρα πρόληψης και ανθεκτικότητας;

Απ: Η μεγάλη αλλαγή είναι να μη θεωρούμε φυσιολογικό ότι πρέπει πρώτα να φτάσει κάποιος στα όριά του για να λάβει φροντίδα. Η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται καθημερινά στις σχέσεις μας, στο σχολείο, στην κοινότητα.

Το μήνυμά μου προς τους γονείς είναι απλό, μη φοβάστε τις δύσκολες συζητήσεις. Δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις, αρκεί να ακούτε το παιδί σας και να ζητάτε βοήθεια όταν χρειάζεται.

Αυτό συνδέεται απόλυτα με το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, «Lived Experiences Heard: Real Voices, Real Change». Οι άνθρωποι που βίωσαν μια ψυχική δυσκολία πρέπει να ακουστούν.

Η εμπειρία τους είναι γνώση που μετασχηματίζει τις πολιτικές μας. Ο στόχος μας είναι ένας, να μη χρειάζεται να φτάσει κανείς στο σημείο «δεν αντέχω άλλο» για να βρει βοήθεια. Να μπορεί να τη βρει νωρίτερα, δωρεάν, δίπλα του και με μια ανοιχτή αγκαλιά, χωρίς στίγμα.