Γιατί η επόμενη κρίση δημόσιας υγείας μπορεί να ξεκινήσει από τα χωράφια

Μια «αθέατη» απειλή για τη δημόσια υγεία μπορεί να ξεκινά από το περιβάλλον και να καταλήγει στα νοσοκομεία.

Επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με την εκτεταμένη χρήση ορισμένων μυκητοκτόνων στη γεωργία, καθώς ενδέχεται να ευνοεί την ανάπτυξη μυκήτων που δεν ανταποκρίνονται πλέον αποτελεσματικά στα φάρμακα.

Σε εργασία που δημοσιεύθηκε στο npj Antimicrobials and Resistance, ερευνητές από πανεπιστήμια, εργαστήρια αναφοράς και φορείς του Ηνωμένου Βασιλείου ζητούν μια νέα, ενιαία στρατηγική απέναντι στη μυκητιακή αντοχή στα αντιμικροβιακά.

Η ανησυχία αφορά κυρίως τη αναφερόμενη «διπλή χρήση» των μηχανισμών δράσης: τόσο γεωργικά μυκητοκτόνα όσο και φάρμακα που χρησιμοποιούνται για σοβαρές λοιμώξεις μπορεί να στοχεύουν τα ίδια βιολογικά μονοπάτια. Έτσι, η έκθεση των μυκήτων σε χημικές ουσίες στο περιβάλλον μπορεί να επιλέξει ανθεκτικά στελέχη, τα οποία στη συνέχεια είναι δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν, όταν μολύνουν τον άνθρωπο.

Πώς συνδέεται η γεωργία με τα νοσοκομεία

Τα αζολικά μυκητοκτόνα χρησιμοποιούνται ευρέως για την προστασία καλλιεργειών από ασθένειες που μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες απώλειες στην παραγωγή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι συγγραφείς, μυκητοκτόνα εφαρμόστηκαν στο 94% των καλλιεργειών του Ηνωμένου Βασιλείου κατά την περίοδο 2023-2024. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 99,2% των μη ιατρικών αζολών που πωλήθηκαν από το 2010 έως το 2021 χρησιμοποιήθηκε ως φυτοπροστατευτικό προϊόν, ενώ η κατανάλωσή τους ήταν τουλάχιστον χίλιες φορές μεγαλύτερη από εκείνη των συστηματικών αζολών στην ανθρώπινη ιατρική.

Η γεωργική χρήση τους είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της απόδοσης και της ποιότητας των καλλιεργειών. Ωστόσο, υπολείμματα των ουσιών μπορούν να φτάσουν σε εδάφη, φυτικά απόβλητα και άλλες περιοχές όπου ευδοκιμούν οι μύκητες.

Εκεί μπορεί να δημιουργούνται «θερμές εστίες»: περιβάλλοντα στα οποία συνυπάρχουν μεγάλες συγκεντρώσεις μυκήτων και επαρκείς ποσότητες μυκητοκτόνου, ασκώντας εξελικτική πίεση υπέρ των πιο ανθεκτικών στελεχών.

Ο Ασπέργιλλος στο επίκεντρο

Τα ισχυρότερα δεδομένα αφορούν τον Aspergillus fumigatus, έναν μύκητα που βρίσκεται ευρέως στο περιβάλλον και του οποίου τα σπόρια εισπνέονται καθημερινά.

Για τους περισσότερους ανθρώπους δεν αποτελούν πρόβλημα. Σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, όμως, όπως όσοι υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία, έχουν λάβει μεταμόσχευση ή νοσηλεύονται σε μονάδες εντατικής θεραπείας, μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή και δυνητικά θανατηφόρα λοίμωξη.

Απειλή και για την επισιτιστική ασφάλεια

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τα νοσοκομεία. Η αντοχή μπορεί να υπονομεύσει και την ίδια την προστασία των καλλιεργειών, περιορίζοντας τη δράση των διαθέσιμων μυκητοκτόνων και αυξάνοντας τις απώλειες στην αγροτική παραγωγή.

Οι συγγραφείς αποφεύγουν να προτείνουν μια απλή απαγόρευση ουσιών που παραμένουν αναγκαίες για την παραγωγή τροφίμων. Αντίθετα, ζητούν μια προσέγγιση «Ενιαίας Υγείας» (One Health), η οποία θα σταθμίζει ταυτόχρονα τη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγικότητα, την οικονομική σταθερότητα και την προστασία των οικοσυστημάτων.

Τέλος, η κλιματική αλλαγή καθιστά το πρόβλημα ακόμη πιο επείγον, καθώς μπορεί να μεταβάλει τη γεωγραφική εξάπλωση των μυκήτων, να ενισχύσει την πίεση στις καλλιέργειες και να αυξήσει τη χρήση τόσο γεωργικών όσο και ιατρικών αντιμυκητιασικών ουσιών.

«Χωρίς άμεση δράση, το Ηνωμένο Βασίλειο κινδυνεύει να οδηγηθεί χωρίς να το αντιληφθεί σε μια κρίση που θα απειλεί όχι μόνο τη δημόσια υγεία, αλλά και την επισιτιστική ασφάλεια», κατέληξε ο Δρ. Michael Bottery, συν-συγγραφέας της μελέτης.