Πώς μπορεί ένα σαλιγκάρι να σώσει μια καρδιά – Μελέτη στο Nature με Έλληνα επικεφαλής απαντά

Ένα μόριο που εντοπίστηκε σε σαλιγκάρια σε κατάσταση νάρκης μπορεί να ανοίξει ένα νέο δρόμο στην προστασία οργάνων πριν από τη μεταμόσχευση.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications και φέρει την υπογραφή ερευνητών του Πανεπιστημίου της Αλμπέρτα, με επικεφαλής τον καθηγητή, κ. Ευάγγελο Μιχελάκη, περιγράφει την ανακάλυψη ενός παράγοντα που οδηγεί σε «νάρκη» τα σαλιγκάρια και προσφέρει καρδιοπροστασία σε ποντίκια.

Το μόριο ονομάστηκε SNAP (SNail Activator of PHLPP1). Οι ερευνητές το συνέθεσαν χημικά, αφού εντόπισαν στο «αίμα» των σαλιγκαριών έναν παράγοντα που αυξανόταν λίγο πριν από την είσοδό τους στον βαθύ ύπνο και μειωνόταν πριν από την έξοδο από αυτήν.

Το «μυστικό» των σαλιγκαριών υπό το μικροσκόπιο

Η σημασία του ευρήματος εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο η φύση προστατεύει τους ιστούς σε ακραίες συνθήκες. Τα ζώα που πέφτουν σε χειμερία νάρκη περιορίζουν δραστικά τον μεταβολισμό τους και αντέχουν την έλλειψη οξυγόνου χωρίς να υφίστανται σοβαρή βλάβη.

Αντίθετα, οι άνθρωποι – μεταξύ άλλων ειδών – είναι ευάλωτα στην ισχαιμία – τη μειωμένη ή διακοπτόμενη αιματική ροή – και στην επαναιμάτωση, δηλαδή στη βλάβη που μπορεί να προκληθεί όταν το αίμα επιστρέφει απότομα στον ιστό. Το πρόβλημα αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στις μεταμοσχεύσεις, καθώς πολλά όργανα πρέπει να φτάσουν στον λήπτη μέσα σε ένα πολύ στενό χρονικό παράθυρο.

Στα πειράματα, το SNAP πυροδότησε στα σαλιγκάρια μια αναστρέψιμη κατάσταση αδράνειας, παρόμοια με τη φυσική τους νάρκη. Όταν η χορήγηση σταμάτησε, τα ζώα επανήλθαν στη φυσιολογική δραστηριότητα.

Σε κύτταρα ποντικών υπό συνθήκες στρες, το μόριο φάνηκε να ενεργοποιεί μια προστατευτική «σιωπηλή» κατάσταση: περιόρισε τη βλάβη, ενίσχυσε την αυτοφαγία – τη διαδικασία κυτταρικού καθαρισμού – και επέτρεψε την επαναφορά των κυττάρων χωρίς σημάδια μη αναστρέψιμης γήρανσης.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν το εύρημα στις καρδιές των ποντικών. Σε μοντέλα ισχαιμίας και επαναιμάτωσης, το SNAP προστάτευσε τα καρδιακά κύτταρα, διατηρώντας τη μιτοχονδριακή λειτουργία, μειώνοντας το οξειδωτικό στρες και στηρίζοντας την παραγωγή ενέργειας.

Νέος ορίζοντας στον χώρο των μεταμοσχεύσεων

Η πιο άμεση πιθανή εφαρμογή αφορά τα όργανα που προορίζονται για μεταμόσχευση. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι το πειραματικό μοντέλο σχεδιάστηκε ώστε να μιμείται τις καταπονήσεις που υφίσταται ένα όργανο από τη στιγμή που αφαιρείται από τον δότη έως τη μεταφορά και την τοποθέτησή του στον λήπτη.

Θεωρητικά, το SNAP θα μπορούσε μελλοντικά να προστεθεί στα υγρά εξωσωματικής perfusion, στα συστήματα δηλαδή που διατηρούν τα όργανα εκτός σώματος πριν από την επέμβαση.

Ταυτόχρονα, οι ερευνητές αφήνουν ανοιχτά και άλλα ενδεχόμενα, από την αντιμετώπιση βλαβών επαναιμάτωσης μετά από έμφραγμα έως τη μελέτη της μακροζωίας ή ακόμη και την τεχνητή νάρκη σε πολύ μακρινά διαστημικά ταξίδια.

Προς το παρόν, η αξία της ανακάλυψης είναι ότι δείχνει πως ένας μηχανισμός επιβίωσης της φύσης μπορεί να αντιγραφεί φαρμακολογικά. Αν επιβεβαιωθεί η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητά του, το «μυστικό» των σαλιγκαριών ίσως αποδειχθεί χρήσιμο σε ένα από τα πιο δύσκολα πεδία της σύγχρονης ιατρικής: την προστασία των οργάνων πριν χαθεί πολύτιμος χρόνος.

ygeiamou.gr