Από τον αέρα στη θάλασσα: η Ελλάδα χτίζει στόλο μη επανδρωμένων, η Τουρκία έχει ήδη προβάδισμα

Τέσσερα εγχώρια περιπλανώμενα πυρομαχικά και ο «Πυρπολητής» του Πολεμικού Ναυτικού δείχνουν κατεύθυνση. Λείπουν η μαζική παραγωγή και ένα ενιαίο πρόγραμμα.

Τέσσερα εγχώρια συστήματα περιπλανώμενων πυρομαχικών (loitering munitions) βρίσκονται σε ανάπτυξη: το AIHMI της SAS Technology, το MLT-LMS-Z5 της Miltech, το IRIX της ΕΑΒ και το Attalus της Intracom. Την Τρίτη 13 Οκτωβρίου προστέθηκε και το θαλάσσιο σκέλος, με τον «Πυρπολητή». Είναι σημαντική ένδειξη τεχνολογικής αυτονομίας. Το ερώτημα είναι αν θα γίνουν όπλα σε επίπεδο μονάδων ή θα μείνουν πρωτότυπα σε εκθέσεις.

Τι έχουμε στα χέρια μας

Το Attalus είναι αντιαρματικό σύστημα βάρους 13,6 kg. Έχει αυτονομία περίπου 42 λεπτών ή βεληνεκές 50 km και κεφαλή που διατρυπά 400 mm θωράκισης. Τα πυρομαχικά μπορούν να επικοινωνούν μεταξύ τους και να επιτίθενται ως σμήνος. Το AIHMI είναι stand-off σύστημα που εκτοξεύεται από μη επανδρωμένα μαχητικά και μπορεί να πλήξει στόχο σε 60–100 km. Για τα συστήματα της Miltech και της ΕΑΒ τα δημόσια τεχνικά στοιχεία παραμένουν περιορισμένα.

Το ευρύτερο πλαίσιο

Η Ασπίδα του Αχιλλέα είναι προϋπολογισμού €3,5 δισ., με εγχώρια συμμετοχή περίπου €700 εκατ. Στα μικρά drones, λειτουργούν δύο γραμμές παραγωγής στα 306 ΕΒΤ και 316 ΣΠΤΧ, με στόχο 10.000 μονάδες ετησίως από 4.000 σήμερα. Την ίδια ώρα όμως το πακέτο PULS φέρνει 108 ισραηλινά SkyStriker, δηλαδή ένα μέρος της ανάγκης καλύπτεται ήδη με εισαγωγές.

Ο «Πυρπολητής» και η θαλάσσια διάσταση

Στα εγκαίνια του Κέντρου Διακλαδικής Εκπαίδευσης Μη Επανδρωμένων και Αυτόνομων Θαλάσσιων Συστημάτων, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας παρακολούθησε επίδειξη των νέων θαλάσσιων drone. Πρωταγωνιστής ήταν ο «Πυρπολητής»: σκάφος επιφανείας ελληνικής σχεδίασης και κατασκευής για επιτήρηση, αναγνώριση και επιθέσεις εναντίον εχθρικών πλοίων. Έχει μήκος περίπου πέντε μέτρα και ταχύτητα άνω των 40 κόμβων, και σχεδιάστηκε εξ ολοκλήρου από το Πολεμικό Ναυτικό. Προβλέπεται και η χρήση του για επιθέσεις μονής κατεύθυνσης. Παρουσιάστηκαν επίσης τα «Κανάρης 1 και 2», ταχύπλοα σκάφη επιτήρησης με μέγιστες ταχύτητες 55 και 45 κόμβων.

Ο υπουργός εντάσσει το πρόγραμμα στην «Ατζέντα 2030»: στόχος είναι το Πολεμικό Ναυτικό να αναδειχθεί πρώτο στην Ευρώπη στις αυτόνομες πλατφόρμες, ενώ το επόμενο βήμα είναι γραμμή μαζικής παραγωγής. Τόνισε ότι τα μη επανδρωμένα μέσα μπορούν να αναλάβουν μέρος των αποστολών επιτήρησης και περιπολίας που εκτελούν σήμερα επανδρωμένα πλοία. Επανέλαβε επίσης ότι η Ελλάδα δεν απειλεί κανέναν και υπερασπίζεται μόνο τα νόμιμα δικαιώματά της.

Μπορεί να καλυφθεί η ανάγκη εγχωρίως;

Μερικώς. Ο σχεδιασμός, το λογισμικό, ο ηλεκτρονικός πόλεμος και η ενσωμάτωση είναι ελληνικά ατού. Κινητήρες, μπαταρίες, αισθητήρες και ημιαγωγοί όμως προέρχονται συχνά από το εξωτερικό. Η μικρή εγχώρια ζήτηση δεν δίνει οικονομίες κλίμακας χωρίς εξαγωγές ή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Με τέσσερις εταιρείες και ένα σχέδιο του Ναυτικού που χρειάζεται βιομηχανικό εταίρο για να παραχθεί σε αριθμούς, οι πόροι κινδυνεύουν να διασπαστούν. Χρειάζονται λίγες οικογένειες συστημάτων με σαφείς απαιτήσεις από τα Γενικά Επιτελεία και εγγυημένες παραγγελίες.

Η τουρκική πραγματικότητα

Η Τουρκία έχει περάσει από το πρωτότυπο στη βιομηχανία. Οι αμυντικές εξαγωγές της έφτασαν τα $10 δισ. το 2025, και η Aselsan υπέγραψε σύμβαση €1,47 δισ. για το Steel Dome. Η STM πούλησε Kargu και Alpagu σε ευρωπαϊκό κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ. Στη στρατηγική εμβέλεια η διαφορά είναι ποιοτική: τουλάχιστον τρεις τουρκικές εταιρείες παρουσίασαν στη SAHA 2026 συστήματα με βεληνεκές άνω των 1.000 km. Στη θάλασσα η Άγκυρα διαθέτει ήδη δική της οικογένεια μη επανδρωμένων σκαφών, όπως τα ULAQ και Marlin.

Υπάρχει και ένα αντίβαρο: τα νέα σχέδια της Baykar πετούν με μόλις 50–60 κόμβους, άρα είναι ευάλωτα στην αναχαίτιση. Η κλίμακα δεν ισοδυναμεί με επιβιωσιμότητα.

Επιχειρησιακή προοπτική στο Αιγαίο

Η γεωγραφία ευνοεί την Ελλάδα στο τακτικό επίπεδο. Αποβατικά, πλοία, ραντάρ και συστοιχίες στα νησιά βρίσκονται σε απόσταση 50–100 km, και δεν χρειάζεται βεληνεκές 1.000 km για να αλλάξει η ισορροπία. Το θαλάσσιο drone ακολουθεί την ίδια οικονομική λογική με το περιπλανώμενο πυρομαχικό: φθηνό, αναλώσιμο και μαζικό μέσο απέναντι σε ακριβούς στόχους. Η εμπειρία της Μαύρης Θάλασσας έδειξε ότι τέτοια σκάφη μπορούν να πιέσουν μεγαλύτερο στόλο και να περιορίσουν την ελευθερία κινήσεών του. Ο συνδυασμός είναι ελκυστικός:

- περιπλανώμενα πυρομαχικά από τον αέρα και μη επανδρωμένα σκάφη από τη θάλασσα, που κορένουν την αεράμυνα και την άμυνα επιφανείας του αντιπάλου,

- φρεγάτες FDI και Rafale ως κόμβοι διοίκησης και ελέγχου, που δεν εκτίθενται στην αναχαίτιση,

- ταχεία πλήξη αποβατικών και θαλάσσιων στόχων, με το Kentavros να καλύπτει το αντίστροφο πρόβλημα, την άμυνα απέναντι σε εχθρικά drones.

Η κρίση θα γίνει σε τρία πεδία:

- Ηλεκτρονικός πόλεμος: τα GNSS και οι ραδιοσύνδεσμοι θα αμφισβητούνται. Πλεονέκτημα θα έχει όποιος διαθέτει ανθεκτική καθοδήγηση. Οι αυτόνομες λειτουργίες του «Πυρπολητή» βρίσκονται ακόμη σε δοκιμές.

- Μαζική παραγωγή: η Ουκρανία έδειξε ότι ο πόλεμος φθοράς απαιτεί εκατοντάδες χιλιάδες μονάδες. Τα 10.000 drones ετησίως δεν αρκούν για παρατεταμένη σύγκρουση.

- Διοίκηση και κλιμάκωση: το ελληνικό πλεονέκτημα είναι η σύνδεση αισθητήρων, drones και τεχνητής νοημοσύνης στην Ασπίδα του Αχιλλέα, με λογισμικό που παραμένει ελληνική ιδιοκτησία. Ένα όπλο μονής χρήσης χαμηλού κόστους μειώνει επίσης το κατώφλι της χρήσης βίας και απαιτεί σαφή πολιτική και νομική κάλυψη.

Συμπέρασμα

Η Ελλάδα δεν θα κερδίσει έναν ανταγωνισμό ποσότητας με την Τουρκία. Μπορεί όμως να κερδίσει σε ανθεκτικότητα, ενσωμάτωση και αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων, με κοινή παραγωγή πχ με τη Γαλλία, την Κύπρο και άλλους εταίρους. Το μεγαλύτερο έλλειμμα δεν είναι τεχνολογικό. Είναι η απουσία ενιαίου προγράμματος και απαιτητικού πελάτη που θα μετατρέψει πέντε πρωτότυπα, τέσσερα στον αέρα και ένα στη θάλασσα, σε παραγωγικές γραμμές.

* Ο ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΡΚΑΜΑΝΗΣ είναι πρώην πανεπιστημιακός και έχει διατελέσει ερευνητής και αναλυτής, Senior Research Fellow στο Swedish National Defence Research Institute νυν Swedish Defence Research Agency, επιχειρησιακός αναλυτής και Senior Officer στο Swedish National Defence Staff, στο Swedish Air Force Staff και στο Swedish Armed Forces Headquarters καθώς και μέλος του ΔΣ της ΕΑΒ.