Δύο θητείες για να ανασάνει η Δημοκρατία

Υπάρχει μια σιωπηλή αλλά καθοριστική μετατόπιση στην πολιτική ζωή που εξηγεί πολλά από όσα βιώνουμε σήμερα. Δεν είναι μόνο το ποιοι κυβερνούν, αλλά κυρίως ποιοι επιλέγουν να μην συμμετέχουν και φυσικά ποιοι, όταν συμμετέχουν, γίνονται «ισόβιοι». 

Τις τελευταίες ημέρες, η επικαιρότητα μας προσέφερε άλλη μια δόση κυνισμού. Ένας βουλευτής παραπέμπεται για οικονομικό σκάνδαλο, γιατί το δημόσιο χρήμα παραμένει ο μόνος ιερός κανόνας, την ίδια ώρα που για ένα τραγικό δυστύχημα με δεκάδες νεκρούς, η απόδοση ευθυνών βουλιάζει στη συλλογική αμνησία και τις ασυλίες. Η ηθική έχει ευτελιστεί, ακριβώς επειδή η πολιτική έχει μετατραπεί από λειτούργημα σε επάγγελμα επιβίωσης.

Η πολιτική σήμερα δεν αναζητά τους καλύτερους, αλλά αναζητά τους πιο «διαθέσιμους». Εκείνους που έχουν το χρόνο και την προθυμία να κινηθούν μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών δημοσίων σχέσεων, γάμων, βαφτίσεων, ρουσφετιών, εξυπηρετήσεων και συμβιβασμών. Αντίθετα, οι άνθρωποι με γνώση, εμπειρία και αυτονομία σκέψης, έχουν αλλες (συνήθως επαγγελματικές) επιλογές και γι’ αυτό συχνά αποφεύγουν την πολιτική αηδιασμένοι.

Έτσι σταδιακά, δημιουργείται ένα πολιτικό προσωπικό που δεν επιλέχθηκε με όρους ικανότητας, αλλά με όρους διαθεσιμότητας στον κομματικό σωλήνα. Και το πρόβλημα εντείνεται όταν η ανεπάρκεια της συμπολίτευσης δεν συναντά μια ισχυρή αντιπολίτευση. Η ατολμία της αντιπολίτευσης, η επιμονή σε επιφανειακή κριτική ή σε θέματα δευτερεύουσας σημασίας και η έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου, επιτρέπει στους πολιτικούς να παραμένουν ατιμώρητοι, να αναπτύσσουν έπαρση, αλαζονεία και πελατειακές συμπεριφορές.

 Το αποτέλεσμα είναι γνωστό. Η πολιτική λειτουργεί χωρίς πραγματικούς διορθωτικούς μηχανισμούς. Η ανεπάρκεια δεν κοστίζει, απλά αναπαράγεται. Και η κοινωνία, που ζει με όρους καθημερινής επιβίωσης, απομακρύνεται από τις κάλπες όχι από αδιαφορία, αλλά από έλλειψη εμπιστοσύνης.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για αλλαγή, δεν αρκούν τα πρόσωπα ή οι επικοινωνιακές εναλλαγές αυτών. Χρειάζονται σαφείς κανόνες που να περιορίζουν την αυτοαναπαραγωγή της πολιτικής και να αναγκάζουν την ανανέωση. Και ο πιο κρίσιμος κανόνας είναι ένας, ο περιορισμός των θητειών. Δύο θητείες. Χωρίς εξαιρέσεις. Από τον Πρωθυπουργό μέχρι τα μέλη του 15μελούς στα σχολεία, για να σπάσει η νοοτροπία της «καρέκλας» από τη ρίζα της. Όχι ως τιμωρία, αλλά ως προϋπόθεση δημοκρατίας. 

Η μακροχρόνια παραμονή στην εξουσία δεν δημιουργεί μόνο εμπειρία, αλλά κυρίως δημιουργεί εξαρτήσεις και πελατειακές σχέσεις που ακυρώνουν τη λογοδοσία. Δημιουργεί την ψευδαίσθηση του αναντικατάστατου και μετατρέπει την πολιτική από λειτούργημα σε καριέρα.

Δύο θητείες είναι υπεραρκετές για να κριθεί κάποιος και να παράξει έργο. Αν δεν τα καταφέρει σε οκτώ ή δέκα χρόνια, είναι απλώς ή ανίκανος ή αναποτελεσματικός. Αν τα καταφέρει, δεν χρειάζεται να παραμείνει για να «πετρώσει». Η αποχώρηση δεν είναι ήττα, είναι προϋπόθεση ανανέωσης, αξιοκρατίας και υγείας για τη δημοκρατία. 

Μόνο με ένα αυστηρό όριο ανοίγει χώρος για το «νέο αίμα», για ανθρώπους που σήμερα αποφεύγουν την πολιτική επειδή το σύστημα είναι κλειστό, επαγγελματοποιημένο και αυτοαναπαραγόμενο. Χωρίς τέτοιο χώρο, η πολιτική θα συνεχίσει να επιλέγει τους διαθέσιμους και η απαξίωση θα παραμένει.  Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν ικανοί άνθρωποι στη χώρα. Υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν το σύστημα θα τους επιτρέψει ποτέ να μπουν στον πολιτικό στίβο, ή αν θα συνεχίσουμε να ανακυκλώνουμε τη μετριότητα των «διαθέσιμων».
Εξάλλου, σύμφωνα με το γνωστό απόφθεγμα της αείμνηστης Ελληνίδας βυζαντινολόγου - ιστορικού Ελένης Γλύκατζη - Αρβελέρ, “Όταν κυβερνούν ανίκανοι, ένοχοι είναι οι ικανοί”.

* Ο Γιώργος Καφφετζάκης είναι MSc Δ. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., πρ.Πρόεδρος της Ν.Ε. Λασιθίου ΤΕΕ/ΤΑΚ, πρ.Σύμβουλος Τ.Υ. της ΔΕΠΑΝΑΛ, πρ.Δημοτικός Σύμβουλος Αγίου Νικολάου, Σύμβουλος Δημάρχου Αγίου
Νικολάου και Μέλος Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων Νομών Ηρακλείου & Λασιθίου.