Η επόμενη ημέρα από νομική πρώτη άποψη

Ειλικρινά πιστεύω, ότι όταν δημιουργείται  ένα καινούργιο μέσο πληροφόρησης π.χ. έντυπο, ηλεκτρονική εφημερίδα, block, site, ανοίγει ένα καινούργιο παράθυρο  στην ελπίδα, ότι κάτι καινούργιο θα γεννηθεί, ότι οι άνθρωποι θα έρθουν πιο κοντά, γιατί έχουν χαθεί  οι παραδοσιακές κυψέλες ( εκκλησία, καφενείο), που συγκεντρώνονταν οι άνθρωποι  και χαίρονταν τη παρουσία ο ένας του άλλου, αντάλλασαν νέα, ιδέες ακόμα και κουτσομπολιά και έτσι είχαν μια σφαιρική  πολλές φορές αφελή άποψη των πραγμάτων. Γι’ αυτό πιστεύω, ότι το καινούργιο site Newshub.gr, εάν μάλιστα δοθεί η δυνατότητα στους αναγνώστες να κάνουν σχόλια στα κείμενα, που θα αναρτώνται, θα συμβάλλει στη καλύτερη πληροφόρηση των ανθρώπων, που  ψάχνονται.                  

Με την Κρήτη και ιδιαίτερα  με το Ηράκλειο,  έχω ένα σύνδεσμο από τη δικαστική μου καριέρα, γιατί υπηρέτησα ως Πρωτοδίκης στο Πρωτοδικείο Ηρακλείου τα δύσκολα χρόνια 1968-1971 και ως πρόεδρος  Εφετών στο Εφετείο Κρήτης το 1993-1996. Οι θητείες μου αυτές με βοήθησαν να καταλάβω τους Κρητικούς και εκτιμώ την λατρεία που έχουν για την Κρήτη. Για παράδειγμα,  κάποτε οδηγούσα το αυτοκίνητο μου με  κρητικό αριθμό, σε μια ευθεία έξω από τις Σέρρες, όταν βλέπω να με κυνηγά ένας «τροχαίος». Όταν με έφθασε τον ρωτώ τι έκανα, και μου λέει «τίποτα, ίντα κάνει η Κρήτη  Σύντεκνε».
Χαιρετίζω  λοιπόν με  το παρακάτω κείμενο το νέο site και με τις καλύτερες ευχές μου για καλό ταξίδι.
    
 Η Πολιτεία  με το  δια νόμου ΠΝΠ κλείσιμο [lockdown] ορισμένων κατηγοριών επιχειρήσεων  για το διάστημα των περιοριστικών μέτρων θέσπισε εκτός των επιδοτήσεων στις επιχειρήσεις  και τους εργαζομένους σε αυτές  και μείωση του ενοικίου των επαγγελματικών μισθώσεων και της κύριας κατοικίας των εργαζομένων σε αυτές και των παιδιών τους -εάν είναι φοιτητές- κατά 40% έναντι κάποιων κυρίως φορολογικών ανταλλαγμάτων στους ιδιοκτήτες των ακινήτων. 

Η λύση αυτή  λόγω των προβλημάτων που προκάλεσε η πανδημία, ήταν αναγκαία και λόγω του προσωρινού της χαρακτήρα έγινε αποδεκτή. Ήδη, οι παραπάνω ρυθμίσεις επεκτάθηκαν σε άλλες κατηγορίες επιχειρήσεων και εργαζομένων και συνεχώς  θα εξαγγέλλονται  μέτρα προστασίας για αυτούς  και για τους ιδιοκτήτες, ίσως και μετά τη λήξη της πανδημίας.
       
Οι επαγγελματικές  συνδικαλιστικές οργανώσεις ζητούν η  μείωση του μισθώματος  να επεκταθεί και για άλλες  επαγγελματικές ή και αστικές μισθώσεις  και για μεγαλύτερο της πανδημίας χρονικό διάστημα, που προσδιορίζεται από τα περιοριστικά μέτρα.

Νομίζω ότι οποιαδήποτε  απόφαση πρέπει να ληφθεί  με μεγάλη περίσκεψη και εξέταση όλων των εκατέρωθεν νομικών απόψεων και των επιπτώσεων στους ιδιοκτήτες των ακινήτων , καθόσον οι μέχρι τώρα θεσπισθείσες  αντιπαροχές και αυτές, που έχουν εξαγγελθεί, δεν αντισταθμίζουν τις οικονομικές απώλειες των ιδιοκτητών, που εάν συνεχισθούν μπορεί να προκαλέσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις [φαινόμενα ντόμινο] πτωχεύσεις, ακάλυπτες επιταγές, μη καταβολή μισθών, εισφορών κλπ δηλαδή η ώρα των δικηγόρων.
Εξάλλου στους ιδιοκτήτες περιλαμβάνονται και φιλανθρωπικά  ιδρύματα των οποίων τα μισθώματα αποτελούν το μόνο έσοδο. 

Είναι όμως γεγονός, ότι με τη λήξη των περιοριστικών μέτρων πολλές κυρίως μικρές επιχειρήσεις που έκλεισαν, δεν θα λειτουργήσουν ξανά  και ότι τα ακίνητα -κυρίως μικρά  καταστήματα- λόγω της αυξήσεως του ηλεκτρονικού εμπορίου  και της εντεύθεν μειώσεως του τζίρου και της ελλείψεως ρευστότητας, θα παραμείνουν  κλειστά,  προστιθέμενα  στο πλήθος των κλειστών καταστημάτων, εκτός του ότι πολλοί επιχειρηματίες θα δυσκολεύονται να καταβάλλουν και το μειωμένο μίσθωμα.
      
Η επέκταση της προστασίας εάν είναι οριζόντια  και όχι με ποιοτικά κριτήρια, σαφώς θα συμπεριλάβει και αυτούς που δεν την έχουν ανάγκη ή  κερδίζουν με την αύξηση του τζίρου των επιχειρήσεων τους. 
Επίσης εάν η προστασία επεκταθεί πέραν της πανδημίας θα μπορεί να εξελιχθεί λόγω των παρατάσεων που είναι βέβαιο ότι θα δοθούν σε ένα καινούργιο ενοικιοστάσιο, το προηγούμενο που θεσπίσθηκε με το νόμο ΒΧΗ1912 έληξε στα μέσα της δεκαετίας του1950. 

Εξάλλου  η οικοδομική δραστηριότητα, που πλήττεται καίρια από την κρίση, αποτελεί την ατμομηχανή της οικονομικής αναπτύξεως, που συνιστά προτεραιότητα για κάθε κυβέρνηση και χρειάζεται κίνητρα και όχι εμπόδια για την εκκίνηση της .
     
Είναι βέβαιο ότι  θα ανακύψουν πλείστα όσα νομικά ζητήματα, που θα απαιτηθούν χρόνια για να επιλυθούν, γιατί  τα εμπράγματα και ενοχικά δικαιώματα  επί των ακινήτων, που σαφώς θα προσβληθούν  από τη μη λελογισμένη και αποδεκτή από τους ιδιοκτήτες  ρύθμιση, προστατεύονται από το αρθρο17 του Συντάγματος και το άρθρο 1 του πρώτου  πρωτόκολλου της ΕΣΔΑ, που έχει αυξημένη ισχύ (αρθ.28 του Συντάγματος), που δεν είναι δυνατόν να ανασταλούν με ΠΝΠ. 
Με απόφαση της Ολομελείας  του Αρείου Πάγου η προβλεπόμενη από την ΕΣΔΑ προστασία της ιδιοκτησίας  περιλαμβάνει  και τα ενοχικά δικαιώματα δηλαδή  τις απαιτήσεις από μισθώματα.   
Σαφώς πολλά προβλήματα θα επιλυθούν σταδιακά, εάν αφεθούν να λειτουργήσουν οι νόμοι της αγοράς.
       
Πιστεύω, ότι εάν επανέλθομε γρήγορα στην κανονικότητα, που εξαρτάται κυρίως από εμάς, εάν τηρήσομε πλήρως τα  περιοριστικά μέτρα και παρά τις βαριές οικονομικές ζημιές  ορισμένων κλάδων, όπως του Τουρισμού, που χρειάζεται ειδικές ρυθμίσεις  και  υπό την  προϋπόθεση ότι η κυβέρνηση  δεν θα υποκύψει σε πολιτικές πιέσεις για πελατειακές παροχές, τότε  θα έλθει τάχιστα η οικονομική ανάκαμψη, ίσως και εντός του έτους, γιατί  βρισκόμασταν σε τροχιά οικονομικής αναπτύξεως. 
Οι δε νομικές  περιπλοκές λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας  και των ΠΝΠ θα είναι διαχειρίσιμες,  εφόσον λειτουργήσει γρήγορα και καλά η Δικαιοσύνη  με νέο θεσμικό πλαίσιο για τις υποθέσεις αυτές.
    
Φυσικά εκτός των εκτακτων  ρυθμίσεων ισχύουν και οι γενικοί κανόνες δικαίου, όπως,  ότι η  πανδημία υπό ορισμένες προϋποθέσεις, που πρέπει να κρίνονται κατά περίπτωση, μπορεί  να αποτελέσει  περίπτωση ανώτερης βίας ( force majeur) για την εξέλιξη μιας συμβατικής σχέσης κατά την οποία ο οφειλέτης μπορεί να απαλλαγεί αζημίως της παροχής του, εάν εκ λόγων ανώτερης βίας αδυνατεί να την εκπληρώσει. 

Η έννοια της ανώτερης βίας απαντάται σε διάφορες διατάξεις, έχει δε καθιερωθεί νομολογικά κατά περίπτωση με αποφάσεις ημετέρων και αλλοδαπών ανωτάτων δικαστηρίων. 

Ανώτερη βία υπάρχει όταν ο οφειλέτης δεν μπορεί να εκπληρώσει  την εκ συμβάσεως  παροχή του από γεγονός απρόβλεπτο και αιφνίδιο που δεν θα μπορούσε να αποφευχθεί ακόμα και εάν είχε επιδειχθεί πάσα επιμέλεια.
      
Για την παραδοχή της ανώτερης βίας  απαιτούνται ορισμένες προϋποθέσεις.  Καταρχήν απαιτείται σύμβαση διαρκής ή στιγμιαία με την οποία ο οφειλέτης υποχρεούται σε παροχή. Η  σύμβαση να μην έχει εκτελεστεί, αλλά μπορεί να εφαρμοσθεί στο μη τελεσθέν μέρος. Ο οφειλέτης  κατά τη στιγμή της ανώτερης βίας να μην είναι υπερήμερος για την παροχή του. Η οποία δεν πρέπει να είναι ιδιαίτερα επαχθής. Υποχρεούται να ειδοποιήσει τον δανειστή εντός προθεσμίας που προσδιορίζεται από το νόμο ή να είναι εύλογος. Να υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ της ανώτερης βίας και της εκπλήρωσης της παροχής. Τα πάντα κρίνονται βάσει της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών.
      
Η ρύθμιση αυτή είναι διάφορη και ανεξάρτητη από τη με ΠΝΠ λύση που θέσπισε η Πολιτεία  για τις  επιχειρήσεις, που έκλεισαν με νόμο (lockdown) και τους εργαζομένους  σε αυτή, αυτό όμως δεν σημαίνει, ότι οι επιχειρήσεις  αυτές δεν μπορούν να επικαλεστούν περίπτωση ανώτερης βίας εξ αιτίας της πανδημίας, όταν αδυνατούν να εκτελέσουν μία παροχή.
       
 

*Ο Λέανδρος Τ. Ρακιντζής είναι Αρεοπαγίτης ε.τ.