Η φασκομηλιά και τα νόστιμα φασκόμηλα

Τον παλιό καλό εκείνο καιρό, όπως συνηθίζουμε να λέμε, ο αρωματικός θάμνος της φασκομηλιάς έπαιζε σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων της υπαίθρου, και αυτό για διάφορους λόγους.
Ένας ήταν, γιατί πρόσφερε το τσάι της εποχής, που το έπιναν κάθε πρωί, ή το έπιναν σαν φάρμακο.
Καμιά φορά όμως το έκαναν και βραστάρι με άλλα βότανα μαζί, όπως ματζουράνα, έρωντα ή τσάι του βουνού, και γέμιζαν το παγούρι, όπου το έπιναν στην εξοχή αντί γα νερό.
Άλλη συνήθη χρήση, ήταν να πηγαίνουν παραμονές Χριστουγέννων στην εξοχή, και να κάνουν δυο δεμάτια φασκομηλιές, να τις φορτώνουν στο γαϊδούρι και να τις φέρουν στο σπίτι, για να τις καίνε λίγες - λίγες στο τζάκι, ώστε να κάνουν έτσι τα καπνιστά απάκια τους, λουκάνικα κλπ. Ο λόγος γιατί ο θάμνος αυτός έχει ένα έντονο άρωμα, και σαν τσάι, συλλέγεται κυρίως τον μήνα Μάιο με Ιούνιο, την περίοδο δηλαδή της ανθοφορίας του, γίνεται ματσάκια, και αποξηραίνεται στην σκιά.

Το φασκόμηλο, το φρούτο των παιδιών!
Μια τρίτη περίπτωση, ήταν να τρώει απλά ο κόσμος, και κυρίως τα παιδιά, τα δροσερά φασκόμηλα, που υπήρξαν για πολλά χρόνια κανονικά φρούτα εποχής! Τα παιδιά όλα κυνηγούσαν τα φασκόμηλα, όταν τα έστελναν οι γονείς τους στα έχνη, δηλαδή στη βοσκική των οικόσιτων του σπιτιού. Όλοι γονείς έστελναν τα παιδιά τους να κάνουν τα βοσκάκια για κάποια χρόνια τουλάχιστον, και αν δεν είχαν αρσενικά, έκαναν βοσκάκια τις κόρες τους!
Τα αγόρια τους άρεσε κυρίως, να πηγαίνουν ομαδικά στην εξοχή, όπου μαζευόταν διο-τρεις ορτάκηδες συνομήλικοι, ναι μεν να φροντίσουν να φάνε χορτάρι τα οζά, αλλά περισσότερο για να παίξουν τα ίδια, και να κάμουν τον χαβαλέ τους ελεύθερα από τα βλέμματα των γονιών τους!
Πήγαιναν στη βοσκική τα καλοκαίρια που δεν είχαν μαθήματα, γιατί έπρεπε και να διευκολύνουν τους γονείς τους να κάνουν εκείνοι άλλες δουλειές, και εκείνα τις δικές τους διαολιές!
Κάθε οικογένεια είχε ένα διο γαϊδάρους, και ένα διο αιγοπρόβατα, που θα τα πήγαιναν να τα βοσκήσουν τα παιδιά σε κάποιο χωράφι τους, και αυτό το κανόνιζαν από βραδύς, σε ποια περιοχή θα πάνε, γιατί ανάλογα, θα είχαν σαν «θείο δώρο» τα διάφορα τυχερά εδέσματα της φύσης!

Στο χωριό μας την Γαλιά για παράδειγμα, στην τοποθεσία Κορφή που είναι στα βόρεια είχαμε τις κουδουμαλιές που έκαναν τα νοστιμότατα και με εξωτική γεύση φρούτα, τα κουδούμαλα!
Στον Αχλαδολαγκό είχαμε τα άγρια αχλάδια (γκόρτσα) και τα απίδια (κοινώς αχλάδια).
Στα Πλακάλωνα είχαμε πολλές χαρουπιές, και τα πρωτοβρέξα που τα χαρουπάκια ήτανε φρυγανιασμένα από το καλοκαίρι, αλλά και παράλληλα ανεπαλιασμένα και φουσκωμένα από τη βροχή, τότε ήταν που τα έτρωγαν με ευχαρίστηση, γιατί ήταν σαν να ήταν φουρνισμένα στον φούρνο!
Στα Φανερωμιανά όμως φαράγγια είχαμε τα μέρτα, που τα τρώγανε και αυτά τα παιδιά, αλλά είχαμε και τα φασκόμηλα!
Εκεί επίσης στην Φανερωμένη δεξιά όπως πάμε προς το Φράγμα, είναι ένας μυτερός λόφος που καταλήγει σε ένα μέτρο κορυφή, και λέγεται «του Νικολακάκη το παπούρι»!
Ο γέρο Νικοκακάκης ήταν χρόνια ιδιοκτήτης του λόφου. Ήταν Βοριζανός βοσκός, και ερχόταν από τα Βορίζα, επειδή είχε εκεί τα χειμαδιά του, οπότε έβοσκε εκεί τα αιγοπρόβατά του.
Το παπούρι το συγκεκριμένο, το επισκέπτονταν παλιά, πολλοί Γαλιανοί και Φανερωμιανοί, για ένα κυρίως λόγο, διότι έβγαζε την πιο αρωματική φασκομηλιά της ευρύτερης περιφέρειας! Έτσι ανέβαιναν στον λόφο αυτόν, που ήταν γεμάτος με φασκομηλιές, και έκοβαν βλαστούς, τους έκαναν ματσάκια και τους είχαν το χειμώνα για τα ροφήματά τους. Πολλές φορές παιδιά αγόρια και κορίτσια, κάνανε μια μικρή ομάδα, πέντε δέκα ατόμων, και πήγαιναν στο λόφο αυτόν του Νικολακακη, για να φάνε φασκόμηλα, και να φέρουν να μοιράσουν και στην γειτονιά, γιατί ήταν όπως είπαμε το φρούτο της εποχής! Το περίεργο είναι πως τα φασκόμηλα δεν τα καθαρίζανε ποτέ με μαχαίρι, παρά συνήθως με τα …δόντια!
Καμιά φορά τα τρίβανε λιγάκι στο παντελόνι τους να φύγει εκείνο το απαλό χνουδάκι που έχουν, και τα έβαζαν έτσι στο στόμα για να τα φάνε, όμως μετά, τρώγοντας τα, φτύνανε τα φλούδια! Ξεγελούσαν την πείνα τους από την μια, αλλά ξεδιψούσαν από την άλλη, γιατί περιείχαν πολύ νερό.
Πολύ δροσιστικά λοιπόν στην ξεραΐλα του Καλοκαιριού!

Φασκόμηλο το βότανο της αθανασίας!
Το τσάι της φασκομηλιάς, κάποτε θεωρείτο το φάρμακο της εποχής, και το κατ εξοχήν ρόφημα για έναν ασθενή! Αν αρρώσταινε κάποιος του έφτιαχναν ένα φλιτζάνι τσάι, και έριχναν μέσα μια κουταλιά μέλι, και του το πρόσφεραν με ένα παξιμαδάκι. Το τσάι αυτό για τον κόσμο είχε καταπραϋντικά συστατικά, και όταν το έπιναν οι ασθενείς ηρεμούσαν από τον πυρετό. Αυτό το δικαιολογεί και η ίδια η ονομασία της φασκομηλιάς, που στα ιταλικά λέγεται «Σάλβια η φαρμακευτική», (salvia officinalis), και το όνομα salvia, βγαίνει από το λατινικό "salvare" που σημαίνει σώζω ή θεραπεύω. Πολλές φορές στα παιδιά, εκτός από τον πυρετό, τους έδιναν τσάι και για τον πονόλαιμο, βράχνιασμα, φαρυγγίτιδα, αλλά και όταν είχαν αμυγδαλές. Στο Μεσαίωνα χρησιμοποιήθηκε και κατά της χολέρας.
Θεωρείτο πως το τσάι της φασκομηλιάς, έχει χωνευτική δράση, και επίσης δρα κατά της διάρροιας, και της γαστρίτιδας.
Νέες βέβαια έρευνες δείχνουν πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί για γαργάρες σε ορισμένες παθήσεις του στόματος και των ούλων λόγω της αντισηπτικής και αντιμικροβιακής δράσης, ακόμα ότι παίζει ρόλο στην επιβράδυνση της νόσου Alzheimer. Μπορεί να καταπολεμήσει προβλήματα όπως οι άφθες, η ουλίτιδα και η στοματίτιδα. Μπορεί να βοηθήσει σεπονοκεφάλους, δυσμηνόρροια, σε συμπτώματα της εμμηνόπαυσης όπως είναι η νυχτερινή εφίδρωση, μπορεί να βοηθήσει ακόμα και στον ίλιγγο και την κατάθλιψη.
Δεν συνιστάται όμως η κατανάλωση του κατά την εγκυμοσύνη και το θηλασμό, παρά μόνο σε περίπτωση ηθελημένης διακοπής του γάλακτος. Φυσικά θα πρέπει να αποφεύγετε από άτομα με υπέρταση και ταχυπαλμία.

Και παρατσούκλι «Φασκόμηλος»!
Στο χωριό μας βέβαια στη Γαλιά, υπάρχει και παρατσούκλι «Φασκόμηλος», ο οποίος δεν ήταν άλλος από τον Στελιανό Ι. Ζαχαριουδάκη, ο οποίος από μικρός αγαπούσε υπερβολικά τα φασκόμηλα, και όχι μονάχα έτρωγε όσα μπορούσε, αλλά γέμιζε και τις τσέπες του και μοίραζε και στη γειτονιά δίνοντας από μια φούχτα στον κάθε γείτονα.

Και ένα λαογραφικό!
Τα φασκόμηλα σαν λέξη, τα παιδιά την είχαν ακουστά από τους γονείς, ή τους θείους κλπ από όταν ήταν μικρά παιδιά όπου τα ρωτάγανε:
-Πόσο μ’ αγαπας;
Αντί τα παιδιά να απλώνουν τα χέρια στην έκταση και να λένε «Ε τόσο, σαν τον ουρανό»!
Αντίθετα τα μάθαιναν να λένε:
-Σ’αγαπώ σα τα ξερά φασκόμπιλα!
Ήταν ένα αστείο της εποχής για να γελάνε, και αυτό γιατί όντως τα ξερά φασκόμηλα ήταν το πιο άχρηστο πράμα της φύσης!
Πολλές φορές οι παλιοί, βάζανε φασκομηλιά και στα τσίκουδα, γιατί έπαιρνε ένα ευχάριστο άρωμα η ρακή! Την φασκομηλιά την λάτρεψαν όλοι λαοί από την αρχαιότητα, και οι Λατίνοι τη θεωρούσαν το ιερό φυτό της αθανασίας και το χρησιμοποιούσαν στις τελετές.
Οι Άραβες πίστευαν ότι θεράπευε τα πάντα, οι Γάλλοι το ονομάζουν «ελληνικό τσάι» και το χρησιμοποιούν τόσο στη μαγειρική όσο και για θεραπευτικούς σκοπούς. Οι Κινέζοι το αποκαλούν «ελληνικό βραστάρι», και το θεωρούν καλύτερο του τσαγιού. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι το έδιναν στις γυναίκες για να είναι γόνιμες, ενώ οι αρχαίοι Έλληνες το χρησιμοποιούσαν ως τονωτικό για το σώμα και το νου.
Ας μαζέψουμε λοιπόν την Άνοιξη και εμείς τη δικιά μας φασκομηλιά, και αχρείαστη να ναι!
Μια παλιά νοικοκυρά, μου είπε μια συμβουλή, να μην βράζουμε τη φασκομηλιά στο νερό, παρά πρώτα πρέπει να βράζουμε το νερό, και να εμβαπτίζουμε απλώς τα κλωναράκια της φασκομηλιάς, αν θέλουμε να μην είναι πολύ πικρό το τσάι μας!

Κείμενο – Φωτογραφίες: Γεώργιος Χουστουλάκης