Ωδίνες γέννησης του νέου διεθνούς συστήματος

Ίσως ο τίτλος είναι λίγο «φιλόδοξος»..! Στην πραγματικότητα πρόκειται για νέες εκδοχές του ίδιου και απαράλλακτου διεθνούς συστήματος εν μέσω ανακατανομών ισχύος, οι οποίες θέτουν σημαντικές προκλήσεις για τη διεθνή τάξη όπως τη γνωρίζουμε μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, δηλαδή την τελευταία μείζονα και πλανητικής εμβέλειας ανακατανομή ισχύος.

Η επιχείρηση των Η.Π.Α. για τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο συνέστησε μία ακόμη περίπτωση επέμβασης Μεγάλης Δύναμης στην ιστορία των διεθνών σχέσεων και για να είμαστε απολύτως ειλικρινείς… μάλλον την πιο ανώδυνη από ανθρωπιστικής άποψης, αν κρίνει κανείς από το γεγονός ότι δεν πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένοι βομβαρδισμοί, δε σημειώθηκαν – σύμφωνα με τις πληροφορίες – θάνατοι αμάχων, αλλά κατέληξε στη σύλληψη του Μαδούρο. Η «παγωμάρα» της επόμενης ημέρας είναι εμφανής στις σχετικά χαλαρές αντιδράσεις, ακόμη και από το ίδιο το μέχρι πρότινος «γαλατικό χωριό» της Βενεζουέλας.

Ωστόσο, το σοκαριστικό της χρήσης ωμής ισχύος έγκειται στην ισχνή τεκμηρίωση του εγχειρήματος (τουλάχιστον ο Τζορτζ Μπους προσπάθησε να χαλκεύσει κάποια στοιχεία για να δικαιολογήσει την εισβολή στο Ιράκ!), στην ευθεία αξίωση στρατηγικής πρωτοκαθεδρίας (βλ. «αυτό είναι το ημισφαίριό  μας»), στη θεμελίωση στρατηγικής εικόνας αδιαφιλονίκητου ηγεμόνα δίχως μέριμνα για περαιτέρω νομιμοποίηση βάσει ηθικοπλαστικών κριτηρίων (βλ. «διαθέτουμε τον πιο ισχυρό και θανατηφόρο στρατό στον κόσμο) και στη δίχως αναστολές άρθρωση βούλησης (βλ. «όλες οι πετρελαϊκές μας εταιρείες είναι έτοιμες και πρόθυμες να κάνουν μεγάλες επενδύσεις στη Βενεζουέλα που θα ανοικοδομήσουν τις πετρελαϊκές τους υποδομές»).

Διαμέσου των προαναφερθεισών δηλώσεων, ο Ντόναλντ Τραμπ γιγαντώνει το αποτρεπτικό προφίλ των Η.Π.Α. και αποστέλλει μηνύματα προς πάσα κατεύθυνση. Γιατί επιστρέφει στις «ψυχροπολεμικές μπανανίες»; Και γιατί τώρα;

Η μεταπολεμική διεθνής τάξη και η μεταψυχροπολεμική ενδοσυστημική αλλαγή επιβεβαίωσαν την πλανητική κυριαρχία των Η.Π.Α. κυρίως σε θεσμικό και οικονομικό επίπεδο. Η Ουάσιγκτον κατάφερε, μέσω του Washington Consensus, να ασκεί πλανητική επικυριαρχία επιτυγχάνοντας παράλληλα την καθολική κυκλοφορία του δολαρίου στις συναλλαγές ιδίως όσον αφορά τους υδρογονάνθρακες, με το εν λόγω δεδομένο να υποβοηθά στην αναχρηματοδότηση του χρέους τους και στη μεγιστοποίηση της πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος τους. Όπως αποδείχθηκε και στην περίπτωση του Ιράκ, όπου η πρώτη απόφαση μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής εισβολής συνδυάστηκε με την επαναφορά του δολαρίου στο εμπόριο πετρελαιοειδών, η Βενεζουέλα αντιμετώπισε την ίδια μέγγενη, με επιπρόσθετο επιβαρυντικό στοιχείο ότι βρίσκεται στην αμερικανική ήπειρο και το Δόγμα Μονρόε εξακολουθεί προφανώς να είναι ενεργό.

Στη μεγάλη εικόνα, η τάση αναδιάταξης του διεθνούς συστήματος με τη διαφαινόμενη ανάδυση του σινικού πόλου ισχύος προκαλεί την αντίδραση του μέχρι στιγμής κυρίαρχου πόλου. Οι προσπάθειες του Πεκίνου να «παζαρέψουν» την Ταιβάν έναντι της Βενεζουέλας δεν απέδωσαν και έχει καταστεί σαφές ότι οι Η.Π.Α., ως περιφερειακός ηγεμόνας της αμερικανικής ηπείρου, δε θα ανεχτούν εκπτώσεις στη συγκεκριμένη θέση τους. Ως περιφερειακός ηγεμόνας είναι εξαιρετικά ευαίσθητος στις στρατηγικές προκλήσεις εντός της ηπείρου, αλλά ταυτόχρονα διαφυλάττει πάση δυνάμει και τα κεκτημένα του σε κομβικής γεωπολιτικής σημασίας περιοχές, καθότι μια ενδεχόμενη απόσυρσή του από αυτές θα σημάνει την πιθανή ανάδυση και άλλων περιφερειακών ηγεμόνων, δυνητικά ανταγωνιστικών σε πλανητικό επίπεδο.

Στο ίδιο έργο θεατές βρισκόμαστε και στην περίπτωση της Γροιλανδίας. Η άνοδος της γεωπολιτικής σημασίας του Αρκτικού παρωθεί τις Η.Π.Α. σε μια στρατηγική διεύρυνσης του αποτυπώματός τους στη συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη, ακόμη και αν αυτό σημαίνει τη διάρρηξη των σχέσεων τους με ένα νατοϊκό σύμμαχο όπως η Δανία. Εξάλλου, για τον Τραμπ, οι Ευρωπαίοι παραμένουν “free riders”, απλοί καταναλωτές ασφάλειας, οι οποίοι μάλιστα εσχάτως αμελούσαν να ευθυγραμμιστούν και με τις ευρύτερες γεωστρατηγικές επιταγές προς την κατεύθυνση της εξισορρόπησης της Κίνας.

Την ίδια στιγμή, η ερμηνεία της εδαφικής κυριαρχίας από σκληρή και απαραβίαστη αρχίζει να μετατρέπεται σε εξόχως ελαστική. Το παρατηρούμε στην Αφρική (Σομαλία, Σουδάν), το διαβλέπουμε στον Καύκασο (Διάδρομος Zανγκεζούρ), το φοβόμαστε στην Ανατολική Μεσόγειο και το διαπιστώνουμε στον τρόπο, με τον οποίο βασικοί πόλοι του διεθνούς συστήματος υπεισέρχονται σε στρατηγικές ευθείας και απροσχημάτιστης υπονόμευσής της.

Υπ’ αυτούς τους όρους, η διεθνής τάξη εμφανίζει σημάδια «κόπωσης» επειδή ακριβώς νέοι περιφερειακοί πόλοι ισχύος θέτουν νέες προκλήσεις, που οι δυνάμεις υποστήριξης της καθεστηκυίας τάξης δεν μπορούν να ανεχτούν. Και φυσικά η έλλειψη «ανοχής» δεν παρατηρείται λόγω «νευρικότητας» ή «χαλαρών ηθικών αντανακλαστικών», αλλά επειδή καταγράφονται διλήμματα ασφαλείας, ευθέως σχετιζόμενα με την επιβίωση των εν λόγω δρώντων. Με απλά λόγια, η κυριαρχία των Η.Π.Α. στην αμερικανική ήπειρο συνδέεται με την τύχη τους ως ο βασικός πλανητικός πόλος ισχύος και η συγκεκριμένη τύχη ταυτίζεται με την οικονομική ευημερία και την εδραίωση της πολιτικοστρατηγικής θέσης τους.

Με δεδομένη, λοιπόν, την άνοδο νέων πόλων ισχύος, το διεθνές σύστημα διαγράφει μια τάση αμφισβήτησης και αποσταθεροποίησης ακόμη και ενάντια στις εδραιωμένες θεσμικού χαρακτήρα αντιλήψεις, με το επικυρίαρχο πλαίσιο διεθνούς ασφάλειας να επιχειρεί να διατηρήσει τα πρωτεία του. Πριν 2.500 χρόνια, ο Θουκυδίδης αναφερόταν στην ισχυροποίηση της Αθήνας, η οποία φόβισε τους Λακεδαιμόνιους και τούς ώθησε να πολεμήσουν. Σήμερα, όλο αυτό αποκαλείται άνιση ανάπτυξη ως κύριο αίτιο πολέμου/αστάθειας.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στη Huffington.gr