Οι προκλήσεις της ελληνικής οικονομίας

Άλλη μια εκλογική αναμέτρηση έλαβε τέλος, με την Νέα Δημοκρατία να ανανεώνει την κυβερνητική της παρουσία και βρισκόμαστε για άλλη μια φορά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι όσον αφορά την πορεία της ελληνικής οικονομίας. Προσωπικά, όταν άκουγα όλους αυτούς τους μήνες για τις δεσμεύσεις όλων των κομμάτων στον συγκεκριμένο τομέα, διατηρούσα αρκετές επιφυλάξεις καθώς η οικονομία εξελίσσεται συνεχώς και πάντοτε υπάρχουν γεγονότα και διάφορες εξωγενείς διαταραχές εξαιτίας των οποίων η κυβέρνηση αδυνατεί να τις τηρήσει (τις δεσμεύσεις), με αποτέλεσμα να αθετεί τις υποσχέσεις της. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα στο παρελθόν, με πιο πρόσφατο απ’ όλα την κρίση του 2007 η οποία προκάλεσε ένα ντόμινο εξελίξεων που είχε ως αποτέλεσμα η χώρα μας να βιώσει μία από τις χειρότερες καταστάσεις των τελευταίων ετών όπου το δημόσιο χρέος ως προς το ποσοστό του ΑΕΠ βρισκόταν και βρίσκεται ακόμα σε ένα αρκετά υψηλό επίπεδο. Το παρατηρούμε μέσα από τις υψηλές τιμές των αγαθών στην αγορά, από την κατάρρευση της οικοδομικής δραστηριότητας τη δεκαετία του 2010 με την στροφή στο airbnb γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα η προσφορά να είναι μικρότερη της ζήτησης και ιδιαίτερα στον τομέα του τουρισμού, ο οποίος αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές πηγές εσόδων και βιώνει μία πρωτοφανής κρίση, αναγκάζοντας πλέον τους τουρίστες να στρέφονται σε άλλες εναλλακτικές επιλογές όπως την Τουρκία ή ακόμα και την γειτονική Αλβανία. Η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση καλείται να αντιμετωπίσει την κατάσταση και να οδηγήσει την χώρα σε μία ακόμα πιο σταθερή πορεία, αξιοποιώντας στο έπακρο τα εβδομήντα δισεκατομμύρια ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης διότι οι όποιες αποφάσεις παρθούν,  θα καθορίσουν σε σημαντικό βαθμό την εξέλιξη της και για το αν πράγματι μάθαμε από τα λάθη του παρελθόντος.

Η συζήτηση για την ελληνική οικονομία το τελευταίο διάστημα περιστρέφεται συνεχώς γύρω από τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης και το κομμάτι των επενδύσεων. Οι Κωστής Χατζηδάκης και Νίκος Παπαθανάσης, ο οποίος θα αναλάβει σημαντικό ρόλο καθώς θα επωμιστεί το βάρος της αξιοποίησης των χρημάτων από τα διάφορα κονδύλια, καλούνται να κάνουν το καθήκον τους και να εκμεταλλευτούν στο έπακρο τις ευκαιρίες που μπορούν να δημιουργηθούν, ώστε να μην γίνουμε πάλι μάρτυρες καθυστερήσεων στο κομμάτι της γραφειοκρατίας. Το ποσό των 31 δις ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης, μαζί με το αίτημα της Ελλάδας στην Κομισιόν για την επιπλέον παροχή 5 δις ευρώ  αποτελεί μια χρυσή ευκαιρία που δεν πρέπει να μείνει ανεκμετάλλευτη.

Οι επενδύσεις (δημόσιες, ιδιωτικές και επενδύσεις σε κατοικίες), από την είσοδο της χώρας μας στα Μνημόνια κατέρρευσαν και επομένως θα πρέπει ο στόχος της ελληνικής οικονομίας να είναι η επαναφορά τους στο ποσοστό που βρισκόταν μεταξύ 2007 και 2009 (μπορεί να αναφερθεί η έκθεση της ΤτΕ ). Η αύξηση των επενδύσεων θα οδηγήσει σε έναν ταχύτερο ρυθμό ανάπτυξης. Πράγματι, η χώρα μας έχει κάνει σημαντική πρόοδο, έχοντας ένα σημαντικό ποσοστό και καθιστώντας την μεταξύ των κορυφαίων χωρών της ΕΕ που εμφανίζουν θετική ανάπτυξη. Με βάση τo υπόδειγμα Solow-Swan, έχουμε την εξής σχέση: Κ= s Y- δ Κ, όπου στο s Y συμπεριλαμβάνονται οι επενδύσεις και το υλικό κεφάλαιο και στο δ Κ είναι το κόστος συντήρησης.

Το s Y αυξάνεται με φθίνουσες αποδόσεις και το δ Κ έχει αύξοντα ρυθμό αύξησης

Αν s Y> δ Κ, τότε έχουμε αύξηση του ΑΕΠ ενώ όταν ισχύει το αντίθετο, έχουμε συρρίκνωση της οικονομίας. Για την επίτευξη του πρώτου, είναι σημαντική η ύπαρξη ενός ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος, όπου θα επικρατεί ένα σταθερό τραπεζικό σύστημα, θα έχει καταπολεμηθεί η διαφθορά και θα υπάρχουν και τα κατάλληλα φορολογικά κίνητρα κάτι τα οποία για να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο αποτελούν χρόνια προβλήματα του κράτους, με το αρμόδιο Υπουργείο να καλείται να δώσει ιδιαίτερη έμφαση σε αυτά τα σημεία.

Για να συμβούν όλα αυτά, είναι απαραίτητη η εξασφάλιση της επενδυτικής βαθμίδας, η οποία σε συνδυασμό με την δημοσιονομική εξυγίανση και την αξιοποίηση των κονδυλίων θα δώσουν την ώθηση στην χώρα να προχωρήσει μπροστά. Ωστόσο, πρέπει να έχουμε στα υπόψη μας το υψηλό ποσοστό δημοσίου  χρέους. Σύμφωνα με τα δημοσιονομικά κριτήρια της Ευρωζώνης για την χρηματοδότηση των ελλειμμάτων του προϋπολογισμού, το κάθε κράτος-μέλος πρέπει να έχει ένα ποσοστό δημοσίου χρέους/ΑΕΠ μικρότερο ή ίσο του 60%.   Οφείλουμε να επισημάνουμε βεβαίως πως το συγκεκριμένο κριτήριο δεν είναι τόσο απόλυτο μιας και κάθε χώρα οφείλει να παρουσιάζει συστηματική μείωση του χρέους, οπότε και το συγκεκριμένο κριτήριο έχει γίνει πιο ευέλικτο. Αυτή την στιγμή, ο δείκτης του δημοσίου χρέους της Ελλάδας προβλέπεται να διαμορφωθεί μέχρι το τέλος του 2023 στο 159,3%, εξ’ ου και η συμφωνία με τους δανειστές για εμφάνιση πρωτογενών πλεονασμάτων της τάξεως του 2% του ΑΕΠ μέχρι και το 2060.  Γίνεται κατανοητό πως η χώρα μας είναι υπερχρεωμένη και καλείται μέχρι το 2032 να αποπληρώσει τα δάνεια του 1^ου Προγράμματος Διάσωσης, οπότε και μέχρι τότε το δημόσιο χρέος είναι εξυπηρετούμενο.  Τα ποσά είναι σχετικά μικρά ωστόσο κατά την προσωπική μου εκτίμηση, ελλοχεύει ο κίνδυνος υψηλότερων επιτοκίων και να έχουμε ένα <<φουσκωμένο>> χρέος οπότε και δεν μπορώ να είμαι αρκετά σίγουρος για το αν η Ελλάδα θα μπορέσει να μειώσει σε ένα τέτοιο βαθμό τον δείκτη του δημοσίου χρέους.

Επιπρόσθετα, πρέπει να κάνουμε μία ιδιαίτερη αναφορά στο κομμάτι των δημοσίων δαπανών. Η πανδημία του Κορωνοϊού και η κρίση που προκλήθηκε στην διεθνή οικονομία, όπως για παράδειγμα ο πόλεμος στην Ουκρανία που ακόμα μαίνεται, ανάγκασαν την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας να προχωρήσει στην παροχή επιδομάτων στους καταναλωτές, τα γνωστά και ως pass (Market Pass, Fuel Pass κα). Στην συγκεκριμένη περίπτωση, θα χρησιμοποιήσω την θεωρία της Ρικαρδιανής Ισοδυναμίας, η οποία υποστηρίζει πως ο τρόπος που γίνεται η χρησιμοποίηση των δημοσίων δαπανών δεν επηρεάζει την κατανάλωση και συνεπώς το συνολικό προϊόν ωστόσο υπάρχει η περίπτωση να μην ισχύει, καθώς οι πολίτες της χώρας έχουν πεπερασμένο προσδόκιμο ζωής. Με δεδομένο ότι υπάρχει η παλιά και η νέα γενιά οι οποίες συνδέονται με κάποια μορφή κληρονομιάς και εφόσον το κράτος αποφασίσει να αυξήσει την κατανάλωση όπως προσπάθησε να κάνει με την παροχή των συγκεκριμένων επιδομάτων, τότε θα εφαρμόσει στο μέλλον υψηλότερη φορολογία την οποία θα κληθούν να πληρώσουν οι επόμενες γενιές, οι οποίες και θα επωμιστούν το βάρος πληρώνοντας αυξημένα ποσά φόρων εάν συνδέονται με κάποια μορφή κληρονομιάς. Το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο ιδιαίτερα εάν ο ρυθμός μεγέθυνσης του πληθυσμού είναι μικρός ή αρνητικός, κάτι το οποίο συναντάμε στην χώρα μας με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ κατά την απογραφή πληθυσμού το 2021.

Τέλος, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (CA), στο οποίο συμπεριλαμβάνονται ισοζύγια όπως των υπηρεσιών (για παράδειγμα τουριστικές υπηρεσίες), είναι αρκετά μεγάλο καθώς βρίσκεται περίπου στο 10% και αποθαρρύνει την ανάπτυξη που θα αναζωογονήσει την οικονομία. Για να αντιμετωπιστεί το συγκεκριμένο πρόβλημα, θα πρέπει για παράδειγμα να αυξηθούν οι εξαγωγές και γενικότερα να στηριχθεί η εγχώρια παραγωγή, ώστε να δημιουργηθούν εργοστάσια στην ελληνική επικράτεια και να μην καταφεύγουν οι επιχειρήσεις σε γειτονικές χώρες.

Συνοψίζοντας, οι στόχοι της κυβέρνησης πρέπει να ξεκαθαριστούν άμεσα και να είναι ρεαλιστικοί, ώστε να συμβαδίζουν με τον πραγματικό ρυθμό της οικονομίας και τις διεθνείς εξελίξεις οι οποίες είναι αρκετά απρόβλεπτες και πρέπει να παρακολουθούνται συνεχώς.

*Ο Βασίλης Σπυριδάκης είναι  φοιτητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης