Πληρώνω όσο πετάω: Τα κίνητρα και αντικίνητρα ως λύση στο πρόβλημα της διαχείρισης των αποβλήτων 

Η διαβούλευση του νομοσχεδίου για την ενσωμάτωση της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προώθηση της ανακύκλωσης ολοκληρώθηκε και αυτό που κάποιος μπορεί να παρατηρήσει είναι ο σημαντικό αριθμός θέσεων φορέων και πολιτών. Σίγουρα το θέμα απασχολεί πολλούς καθώς η ορθολογική και αειφόρος διαχείριση των αποβλήτων είναι κυρίαρχο θέμα για την ποιότητα ζωής μας. Στο νομοσχέδιο ενσωματώνονται οι Ευρωπαϊκές απαιτήσεις με εξαιρετικούς στόχους ανακύκλωσης ενώ δίνεται έμφαση στην κυκλική οικονομία, στον περιορισμό της παραγωγής των αποβλήτων, στη διαχείριση των τροφίμων αποβλήτων αλλά στον περιορισμό των πλαστικών.

Η ελληνική πραγματικότητα

Μιλώντας για την ελληνική πραγματικότητα σημαντικό σημείο του νομοσχεδίου είναι το “πληρώνω όσο πετάω” που εφόσον εφαρμοστεί ολοκληρωμένα από όλους του Δήμους άμεσα μπορεί να δημιουργήσει κατάλληλες συνθήκες για την επίλυση του προβλήματος της διαχείρισης των αποβλήτων στις πόλεις και στις τουριστικές περιοχές.

Το “πληρώνω όσο πετάω” είναι πρακτικά ένα σύστημα κινήτρων και αντικινήτρων όπου ο πολίτης και η επιχείρηση πληρώνουν τα απόβλητα που “πετούν” με το βάρος, δηλαδή όσο περισσότερα πετάς τόσο περισσότερο πληρώνεις, ενώ όσο καλύτερη διαχείριση κάνεις όπως ανακύκλωσης και κομποστοποίηση τόσο λιγότερα πληρώνεις έως και καθόλου. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα εφαρμόζεται ήδη σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες που καταγράφουν άριστες επιδόσεις στη διαχείριση των αποβλήτων, ενώ αξίζει να αναφερθεί ότι ακόμη και πολλές χώρες της Ασίας και πολιτείες της Αμερικής εφαρμόζουν αντίστοιχα συστήματα με απόλυτη επιτυχία.

Αλήθεια όμως μπορεί η Ελληνική κοινωνία και επιχειρηματικότητα να αποκτήσει κουλτούρα στη διαχείριση των αποβλήτων και να επιτευχθούν οι Ευρωπαϊκοί στόχοι;

Η Ελλάδα καταγράφει μια από τις χειρότερες επιδόσεις στη διαχείριση των αποβλήτων στην Ευρώπη με τη ταφή να είναι η κυρίαρχη μέθοδος διαχείρισης (80%). Ο τρόπος αυτός της διαχείρισης (γραμμικό μοντέλο) μπορεί να έχει χαμηλά κοστολόγια (ή έτσι νομίζουμε) όμως περιβαλλοντικά είναι εντελώς λανθασμένος και αφήνει τεράστια περιθώρια ανοργανωσιάς και αναρχίας που τελικά κοστίζουν. Επιπρόσθετα η κουλτούρα της κοινωνίας μας στη διαχείριση των αποβλήτων δεν έχει αναπτυχθεί υπό το πρίσμα της αειφορίας (“για όλα φταίει ο γείτονας” και “τα σκουπίδια όπου βρεις ή στη διπλανή πόρτα ή έξω από τον κάδο” κ.τ.λ). Τα λίγα φωτεινά καλά παραδείγματα δεν είναι αρκετά για να λύσουν το πρόβλημα.

Το σύγχρονο μοντέλο που θα πρέπει να επιτευχθεί το συντομότερο δυνατόν οριζει ως κυρίαρχη μέθοδο διαχείρισης τη πρόληψη, μετά την επαναχρησιμοποίηση, στη συνέχεια την ανακύκλωση και έπειτα την αξιοποίηση, ενώ η ταφή είναι εντελώς εκτός όποιας βιώσιμης λογικής.

Η πρόληψη, δηλαδή ή μη παραγωγή αποβλήτων, θα πρέπει να γίνει μέρος της κουλτούρας μας και η ανακύκλωση δεύτερη φύση μας. Πρακτικά η μη παραγωγή αποβλήτων από μόνη της μπορεί να λύσει το πρόβλημα, όμως για να φτάσουμε εκεί θα πρέπει η παραγωγή προϊόντων να είναι χωρίς απόβλητα, η τα προϊόντα και οι συσκευασίες που χρησιμοποιούνται να επιστρέφονται, ενώ τα υλικά της καθημερινότητας μας να είναι περιβαλλοντικά βιώσιμα.

Μέχρι όμως να φτάσουμε εκεί θα παράγουμε απόβλητα, έτσι χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι τα απόβλητα θα πρέπει να πάρουν μια δεύτερη ζωή και να ενισχύσουμε την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση. Τέλος για ότι θα πετάμε θα πρέπει να πληρώνουμε, κάτι θα δημιουργήσει κίνητρα και αντικίνητρα για ένα κυκλικό μοντέλο οικονομίας και σαφώς μια καλύτερη κουλτούρα αειφορίας.

Αλήθεια λοιπόν είμαστε έτοιμοι να πληρώνουμε για τα απόβλητα που παράγουμε και να λύσουμε το πρόβλημα της διαχείρισης των αποβλήτων; ο χρόνος θα το δείξει. 

*Ο Σωτήρης Μυλωνάς είναι πολιτικός μηχανικός ΑΠΘ. Έχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (ΜΒΑ) και είναι απόφοιτος του ινστιτούτου ηγεσίας του Πανεπιστημίου του Cambridge. Δραστηριοποιείται ως σύμβουλος τουριστικών επιχειρήσεων σε θέματα αειφορίας, υγείας και ασφάλειας, ενώ παρέχει τις υπηρεσίες του σε περισσότερες από 25 χώρες του πλανήτη. Διαθέτει εμπειρία άνω των 20 ετών. https://www.linkedin.com/in/sotirismilonas/