Προσθέτοντας αξία στη σχολική Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία

Είναι καιρός η Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία να ξεφύγει από αποσπασματικές προσεγγίσεις και μεμονωμένες δράσεις. Η πολυπλοκότητα των σύγχρονων περιβαλλοντικών ζητημάτων απαιτεί περιβαλλοντική  εκπαίδευση με σαφές και απαιτητικό διεπιστημονικό περιεχόμενο, συνέχεια και ουσιαστική σύνδεση με την πραγματική ζωή.

Η αντίληψη του «πολυδύναμου εκπαιδευτικού», σύμφωνα με την οποία ο εκπαιδευτικός καλείται, μέσα από επιμέρους επιμορφώσεις, να καλύψει κάθε γνωστικό αντικείμενο, δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση της πολυπλοκότητας των σύγχρονων περιβαλλοντικών ζητημάτων. Η Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ως διακριτό και απαιτητικό πεδίο γνώσης και παιδαγωγικής πράξης. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς «να κάνουμε κάτι για το περιβάλλον». Είναι οι μαθητές να κατανοούν τι συμβαίνει, γιατί συμβαίνει, ποιες είναι οι επιπτώσεις και ποιες λύσεις μπορούν να αναζητηθούν. Μόνο έτσι η Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία μπορεί να αποκτήσει το πραγματικό παιδαγωγικό και κοινωνικό της βάρος. Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται η ανάγκη ενίσχυσης της σχολικής Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία με εκπαιδευτικούς με εξειδικευμένο επιστημονικό υπόβαθρο στην περιβαλλοντική μηχανική και παιδαγωγική επάρκεια.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διδασκαλία της Τεχνολογίας στο Γυμνάσιο, ένα γνωστικό πεδίο που συνδέει την επιστημονική γνώση με την εφαρμογή, την κατασκευή, την επίλυση προβλημάτων και την κατανόηση της σχέσης τεχνολογίας και κοινωνίας. Η αξιοποίηση εκπαιδευτικών με συναφές επιστημονικό υπόβαθρο αναδεικνύει τη σημασία της σύνδεσης της σχολικής γνώσης με την πραγματική ζωή και τις σύγχρονες κοινωνικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις.

Ενδεικτικό είναι και το γεγονός ότι στην Κρήτη η υφιστάμενη γεωγραφική κατανομή των πέντε ΚΕΠΕΑ (Κέντρα Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία), σε συνδυασμό με την έκταση και τη γεωγραφική διασπορά του σχολικού δικτύου, δεν επαρκεί για να διασφαλίσει τη συστηματική, συνεχή και ισότιμη υποστήριξη των σχολικών μονάδων στις ανάγκες της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία.

Πίνακας: Κατανομή των 5 ΚΕΠΕΑ της Κρήτης.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη αξία έχουν οι επισκέψεις και η εκπαιδευτική επαφή με πραγματικές περιβαλλοντικές υποδομές και εφαρμογές: Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας Λυμάτων, Κέντρα Διαλογής και Διαχείρισης Απορριμμάτων, Κέντρα Ανακύκλωσης, Χώρους Υγειονομικής Ταφής, έργα διαχείρισης υδάτινων πόρων, εφαρμογές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS) για τη συλλογή, ανάλυση και χαρτογράφηση περιβαλλοντικών δεδομένων, καθώς και τεχνολογίες πρόληψης και απορρύπανσης σε βιομηχανικές/βιοτεχνικές μονάδες.  

Αντίστοιχα, η δημιουργία και παρακολούθηση ενός κοινόχρηστου χώρου πρασίνου σε συνεργασία με το Τμήμα Πρασίνου του Δήμου, η μέτρηση παραμέτρων της ποιότητας του νερού και του αέρα, η παρατήρηση της βιοποικιλότητας, η διερεύνηση της διαχείρισης των φυσικών πόρων και η γνωριμία με σύγχρονες τεχνολογίες περιβαλλοντικής προστασίας μπορούν να μετατρέψουν το σχολείο σε χώρο πραγματικής περιβαλλοντικής έρευνας ενός πολυπαραγοντικού και αλληλεξαρτώμενου συστήματος όπως είναι το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.

Παράλληλα, η άμεση επαφή των παιδιών με τη φύση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους εκτυλίσσεται σε κλειστούς χώρους και σε ψηφιακά περιβάλλοντα. Η έξοδος στο φυσικό περιβάλλον, η παρατήρηση, η εξερεύνηση και η εμπειρία της ελευθερίας και της πολυπλοκότητας του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος δεν αποτελούν απλώς ευχάριστες δραστηριότητες. Αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ουσιαστικής σχέσης με το περιβάλλον και για την απόκτηση πραγματικού περιεχομένου από την έννοια της αειφορίας.

Στην κατεύθυνση αυτή, τα σχολεία μπορούν να αναπτύξουν σταθερές συνεργασίες με την τοπική κοινωνία, τους δήμους, επαγγελματίες στον χώρο της προστασίας του περιβάλλοντος καθώς και με πεζοπορικούς και ορειβατικούς συλλόγους. Η αξιοποίηση της περιπατητικής και βιωματικής εκπαίδευσης μπορεί να συμβάλει στην καταγραφή και ανάδειξη προστατευόμενων περιοχών, στην παρατήρηση των χαρακτηριστικών τους και στη διερεύνηση της σχέσης τους με το αστικό και περιαστικό περιβάλλον.

Το ζητούμενο, επομένως, είναι ένα σύγχρονο σχολείο με Εκπαιδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία με πραγματικό παιδαγωγικό και κοινωνικό βάρος που συνδέει την επιστημονική εξειδίκευση με την εκπαιδευτική πράξη, το σχολείο με την πραγματική ζωή και τη γνώση με την ενεργό συμμετοχή των μαθητών στην αναζήτηση και διαμόρφωση λύσεων.

Ιωάννα Παρασκάκη

Μηχανικός Περιβάλλοντος MSc,

απόφοιτος ΑΣΠΑΙΤΕ

linkedin.com/in/ioanna-paraskaki-a1536127/