Το ζήτημα της άμβλωσης

Κοινοποίησα προχθές μια ανάρτηση για το θέμα της σχεδιαζόμενης απαγόρευσης των αμβλώσεων στη Πολωνία και  έγραψα ένα σχόλιο το οποίο αισθάνομαι την ανάγκη να αναπτύξω περισσότερο σήμερα. Νομίζω ότι οι όροι με τους οποίους διεξάγεται η αντιπαράθεση μεταξύ των υπέρμαχων και των πολέμιων των αμβλώσεων είναι πια ξεπερασμένοι και πρέπει να αναθεωρηθούν.

Για παράδειγμα οι υπέρμαχοι των αμβλώσεων, ενώ κατηγορούν τους πολέμιους για αναχρονισμό και σκοταδισμό, αρνούνται να δουν την εμβρυική ανάπτυξη όπως την φωτίζουν οι πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις, οι οποίες μας δίνουν ισχυρές ενδείξεις ότι η ανθρώπινη ζωή είναι πολύ πιθανό να αρχίζει λίγο μετά τη σύλληψη. Είναι πια γνωστό ότι το έμβρυο και η μητέρα έχουν διαφορετικό DNA και επομένως είναι διαφορετικά όντα. Μάλιστα για αυτό το λόγο το γονιμοποιημένο ωάριο όταν εισέλθει στη μήτρα (6-7 μέρες μετά τη σύλληψη), εκπέμπει ένα ειδικό χημικό σήμα ζητώντας κατ' εξαίρεση άδεια για την πρόσδεση στα τοιχώματα (ζητώντας δηλαδή τη μητρική φιλοξενία). Είναι επίσης γνωστό ότι η οργανογένεση αρχίζει το πρώτο δεκαήμερο μετά τη σύλληψη ενώ εγκεφαλικά κύματα και καρδιακοί παλμοί  ανιχνεύονται στη διάρκεια του πρώτου μήνα και επίσης πολλές μελέτες δείχνουν ότι βασικά στοιχεία του ψυχισμού αρχίζουν να διαμορφώνονται από την εμβρυική περίοδο της ζωής του ανθρώπου. Μάλιστα τα σώματα (ακόμα και τα πρόσωπα) των εμβρύων είναι ορατά με τη βοήθεια των υπέρηχων, χάρις στους οποίους ακόμα και χειρουργικές επεμβάσεις πραγματοποιούνται. Τέλος θα αναφέρω ένα πρόσφατο γεγονός της διάσωσης ενός εμβρύου που απεβλήθη στο 4ο μήνα της κύησης και το οποίο οι γιατροί το έδωσαν στην αγκαλιά των γονέων για να το αποχαιρετήσουν, αλλά τελικά επειδή δεν πέθαινε τοποθετήθηκε σε θερμοκοιτίδα και επέζησε. Είναι επίσης εντελώς άστοχο να μιλούν για ελευθερία επιλογής ( το περίφημο “pro choice”) όταν είναι φανερό ότι μια φτωχή οικογένεια, ή μια γυναίκα μόνη απέναντι σε μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη δεν έχουν στη πραγματικότητα  ελευθερία επιλογής (αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις οι άνθρωποι δεν επιλέγουν την άμβλωση έχοντας πολλούς βαθμούς ελευθερίας).

Από την άλλη και οι πολέμιοι των αμβλώσεων δεν πάνε πίσω στην αστοχία της κριτικής τους, αφού θεωρούν ότι η άμβλωση ισοδυναμεί με φόνο, τον οποίο μάλιστα χρεώνουν στη μητέρα, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι ζούμε σε ένα κοινωνικό σύστημα (το λεγόμενο καπιταλιστικό,) το οποίο εκπαιδεύει τα μέλη του να έχουν και όχι να είναι και φορτώνει τους κάθε είδους “σταυρούς” της ζωής (μέρα που είναι σήμερα) στους πιο αδύναμους,καταλήγοντας να αφήνει και την ευθύνη της ζωής των εμβρύων από ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες στον τελικό και πιο αδύναμο κρίκο για να πάρει μόνος του μια απόφαση ζωής ή θανάτου. Ένα παγκοσμιοποιημένο κοινωνικό σύστημα που αφήνει να πεθαίνουν από πείνα και αρρώστιες 15.000 παιδιά κάτω των 5 χρόνων την ημέρα, που προκαλεί πολέμους για την ανακατανομή των πηγών του πλούτου, όπως π.χ. για τους αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου (Συρία πάνω από 400.000 νεκροί) ενώ ο παραγόμενος πλούτος αν διανεμηθεί ειρηνικά αρκεί για να ικανοποιηθούν πλανητικά όλες οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες. Επίσης είναι γνωστό ότι περίπου οι μισές συλλήψεις καταλήγουν σε αποβολές για λόγους που γνωρίζουν μόνο ο Θεός (ή η Φύση αν θέλετε) και βέβαια δεν μπορούμε εδώ να μιλάμε για φόνους. Οι περισσότερες όμως από τις αμβλώσεις οφείλονται σε κοινωνικοοικονομικούς λόγους  με λίγες εξαιρέσεις για λόγους πραγματικά ελεύθερης επιλογής, σοβαρών ασθενειών, βιασμών κλπ ( ας θυμηθούμε εδώ την άδεια για αμβλώσεις που έδωσε η εκκλησία της Κύπρου μετά την τουρκική εισβολή λόγω βιασμών) και για το λόγο αυτό θα μπορούσαν να αποφευχθούν.

Είναι λοιπόν καιρός να συζητήσουν όλες οι εμπλεκόμενες πλευρές (έγκυες σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, γιατροί, κοινωνικές οργανώσεις υπέρ και κατά των αμβλώσεων, κρατικοί θεσμοί),  για την αλλαγή του βασικού τρόπου σκέψης με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις αμβλώσεις. Τα προς άμβλωση έμβρυα είναι εν δυνάμει άνθρωποι και αξίζουν ανάλογης προστασίας και δεν είναι σωστό να επιδιώκουμε αποκλειστικά τη διάσωση της μητέρας. Μάλιστα θα έλεγα ότι είναι οι τελευταίοι μη αναγνωρισμένοι πρόσφυγες και μετανάστες, αφού τους αρνούμαστε τη μητρική φιλοξενία που αναζητούν και τους εμποδίζουμε το πέρασμα από τα σύνορα μεταξύ ανυπαρξίας και ύπαρξης. Η διάσωση πολλών εμβρύων θα μπορούσε να γίνει εντός του υπάρχοντος νομικού πλαισίου και βέβαια χωρίς απαγόρευση των αμβλώσεων (αυτό θα ήταν πραγματικά αναχρονιστικό) αλλά με τη διάθεση υλικών και ανθρώπινων πόρων και τη δημιουργία ενός δικτύου θεσμών που θα περιορίζουν τις αμβλώσεις σώζοντας και τη μητέρα και το έμβρυο. Θα διασώζουν τη μητέρα, εξασφαλίζοντας την στα πλαίσια των δικαιωμάτων που έχουν κατακτήσει οι γυναίκες, αλλά προστατεύοντας και τη ζωή του εμβρύου. Η ανθρώπινη ζωή είναι πράγματι το υπέρτατο αγαθό και εκεί δεν χωρούν εξαιρέσεις.

Ο 20ος αιώνας νομίζω ότι είναι ένας από τους πιο αντιφατικούς αιώνες στη ιστορία της ανθρωπότητας. Χαρακτηρίζεται από μια τεράστια επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος, οι οποίες έκαναν δυνατή την ανίχνευση του μικρόκοσμου και του μεγάκοσμου  και τον έλεγχο τεράστιων δυνάμεων της φύσης ενώ  από την άλλη στη διάρκειά του συνέβησαν συγκλονιστικά γεγονότα απόλυτης βαρβαρότητας (μαρτυρικοί θάνατοι αναρίθμητων ανθρώπων στους δύο παγκόσμιους πολέμους και στους πάμπολλους περιφερειακούς αλλά και στις γενοκτονίες, ρίψη πυρηνικών βομβών και δημιουργία πυρηνικών οπλοστασίων ικανών να καταστρέψουν πολλές φορές το πλανήτη, υπερπαραγωγή τροφίμων με ταυτόχρονους θανάτους από πείνα, μόλυνση του περιβάλλοντος κλπ). Η σκληρότητά μας όμως (ατομική και κοινωνική) φαίνεται και στο τεράστιο αριθμό των αμβλώσεων (γύρω στα 60.000.000 το χρόνο), οι περισσότερες από τις οποίες θα μπορούσαν να αποφευχθούν. Είναι καιρός να συζητήσουμε το θέμα αυτό με σύγχρονους όρους και να πάρουμε τα κατάλληλα μέτρα για τη προστασία των εμβρύων, των εν δυνάμει συνανθρώπων μας.

* Ο Αρκάδιος Μανουσάκης είναι επίκουρος καθηγητής του Τμηματος Φυσικης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών