Μετά από 82 χρόνια αντικείμενα Ελλήνων αιχμαλώτων των Ναζί αποδόθηκαν στους συγγενείς τους

Σε μια εκδήλωση που διοργάνωσε το Υπουργείο Εξωτερικών την Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026 και μέσα σε ατμόσφαιρα κάτι περισσότερο από συγκινησιακά φορτισμένη, αποδόθηκαν σε συγγενείς και απογόνους προσωπικά αντικείμενα Ελλήνων κρατουμένων σε ναζιστικά στρατόπεδα. Ένα χρέος 80 και πλέον ετών έκλεισε, χάρη στην παγκόσμια πρωτοβουλία #StolenMemory, κυρίως όμως χάρη στην εκπληκτική δράση μαθητών-ερευνητών που φοιτούν σε δημόσια σχολεία ανά την Ελλάδα. Ομάδες εφήβων μαθητών ήταν, λοιπόν, ο κρίσιμος παράγοντας στην ανεύρεση των συγγενών, παιδιά που έμαθαν να βλέπουν την ιστορία πίσω και πέρα από τη διδακτέα ύλη του σχολείου.

Το αποτέλεσμα ξεπέρασε κάθε προσδοκία: Αναζητήθηκαν 4 οικογένειες για να παραλάβουν τα αντικείμενα των δύστυχων προγόνων τους -και ανευρέθησαν όλες. Το γεγονός αυτό καθιστά την Ελλάδα την πρώτη χώρα, όπου σημειώνεται πλήρης επιτυχία στην απόδοση καταλοίπων από τα ναζιστικά κολαστήρια στους νόμιμους κληρονόμους. Επίσης, όμως, η Ελλάδα κατέχει τα πρωτεία στην εμπλοκή μαθητών σε αυτή την, τόσο ειδική, ευαίσθητη και άκρως συγκινητική αναζήτηση.

Βεβαίως, οι Έλληνες μαθητές εργάστηκαν υπό την καθοδήγηση των δασκάλων τους, οι οποίοι πίστεψαν σε μια ιδέα που είχαν ο προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του ΥΠΕΞ κ. Γιώργος Πολυδωράκης, ο Γενικός Γραμματέας Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας κ. Γιώργος Καλαντζής και η Διευθύντρια του γραφείου του γ.γ. Θρησκευμάτων, κα Βασιλική Κεραμίδα.

Η πρωτοβουλία #StolenMemory είναι κατ' ουσίαν μια διεθνής εκστρατεία αποκατάστασης της μνήμης, όσων έπεσαν θύματα της ναζιστικής θηριωδίας. Στο πλαίσιο αυτής της δράσης, υλοποιήθηκε στην Ελλάδα ένα αντίστοιχο πρόγραμμα, την εποπτεία, του οποίου είχαν η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και η Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών σε συνεργασία με τα Αρχεία Arolsen, τη μεγαλύτερη στον κόσμο βάση δεδομένων γύρω από τους αιχμαλώτους των Γερμανών κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Από τέσσερα σχολεία σε τέσσερις οικογένειες

Πυρήνας της εκδήλωσης, που φιλοξενήθηκε στην έδρα του ΥΠΕΞ στην Αθήνα, ήταν, προφανώς, η απόδοση των αντικειμένων στις οικογένειες των θυμάτων. Από 4 σχολεία, σε 4 οικογένειες. Πιο συγκεκριμένα, εκ μέρους του Εσπερινού Επαγγελματικού Λύκειο Ευόσμου Θεσσαλονίκης, χαιρετισμό απηύθυναν οι εκπαιδευτικοί κ. Άγγελος Χοτζίδης και κα Ελένη Παχούμη, και μίλησαν οι ίδιες οι μαθήτριες που συμμετείχαν στον εντοπισμό της οικογένεια του Ευάγγελου Κερασιώτη για την εμπειρία της συμμετοχής τους στο πρόγραμμα. Ακολούθησε προβολή βίντεο που ετοίμασε η μαθητική ομάδα του Εσπερινού Επαγγελματικού Λυκείου Ευόσμου Θεσσαλονίκης με θέμα τη διαδικασία ανεύρεσης συγγενικών προσώπων του Κερασιώτη και κατόπιν η απόδοση του προσωπικού αντικειμένου του (ένα ρολόι) από τον ΓΓ Θρησκευμάτων κ. Γιώργο Καλαντζή στη σύζυγο του αδερφού του, κα Καίτη Κερασώτη, η οποία απηύθηνε σύντομο χαιρετισμό.

Κατόπιν, για λογαριασμό του 2ου Γενικού Λυκείου Κορωπίου Αττικής η καθηγήτρια κα Άννα Πολίτου, ως υπεύθυνη εκπαιδευτικός για τη μαθητική ομάδα που εντόπισε τον κ. Δημήτριο Βαχαρέλη, υιό της αδερφής του θύματος των στρατοπέδων καταναγκαστικής εργασίας Δημήτριου Βαφειάδη, μίλησε για τη διαδικασία αναζήτησης της οικογένειας του Βαφειάδη. Ακολούθησε προβολή οπτικοακουστικού υλικού που ετοίμασε η μαθητική ομάδα του 2ου Γενικού Λυκείου Κορωπίου Αττικής. Ο Διευθυντής των Αρχείων Arolsen, κ. Moritz Wein, ο οποίος ήρθε στην Αθήνα ειδικά για την εν λόγω εκδήλωση, παρέδωσε τα αντικείμενα του Δημήτρη Βαφειάδη (ένα πορτοφόλι με νομίσματα, ένα δαχτυλίδι και ένα ρολόι τσέπης με την αλυσίδα του) στο κ. Δημήτριο Βαχαρέλη, ο οποίος τον ευχαρίστησε θερμά κατά την ομιλία που ακολούθησε.

Από πλευράς του 7ου Γυμνασίου Νέας Ιωνίας Αττικής, μίλησε ο εκπαιδευτικός κ. Κωνσταντίνος Καραμπερόπουλος. Ακολούθησε προβολή οπτικοακουστικού υλικού που ετοίμασε η μαθητική ομάδα του 7ου Γυμνασίου Νέας Ιωνίας Αττικής. Το προσωπικό αντικείμενο του Γιώργου Σαγματόπουλου, ένα ρολόι, παρεδόθη από τον Προϊστάμενο της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου, Εμπειρογνώμονα Πρεσβευτή-Σύμβουλο Α΄, κ. Γιώργο Πολυδωράκη στην εγγονή της αδερφής του Γιώργου Σαγματόπουλου, κα Παναγιώτα Γαλάνη.

Τέλος, για λογαριασμό του 1ου Γενικού Λυκείου Υμηττού, υπήρξε παρέμβαση της εκπαιδευτικού κας Ελένης Μπενέκου. Ακολούθησε προβολή οπτικοακουστικού υλικού που ετοίμασε η μαθητική ομάδα του 1ου Γενικού Λυκείου Υμηττού σχετικά με την προσπάθεια ανεύρεσης συγγενικών προσώπων του Νικόλαου Φασουλιώτη. Η Διευθύντρια του Γραφείου του Γενικού Γραμματέα Θρησκευμάτων κ. Καλαντζή, κα Βασιλική Κεραμίδα, παρέδωσε τα προσωπικά αντικείμενα του Νικόλαου Φασουλιώτη (ένα βραχιόλι και μια μικρή καρφίτσα) στην κόρη του, κα Κωνσταντία Τσιοπτσή, και τον σύζυγό της Χρήστο. Συγκινημένη η κα Τσιοπτσή ευχαρίστησε όλους τους εμπλεκόμενους στην εκστρατεία.

Σε κάθε μία από τις τέσσερις (4) οικογένειες παραδόθηκαν, επίσης, από τον διευθυντή των Αρχείων Arolsen κ. Moritz Wein αντίγραφα των πρωτότυπων εγγράφων σχετικά με τους συγγενείς τους, τα οποία φυλάσσονται στα Αρχεία Arolsen. Υπενθυμίζεται ότι τα Αρχεία Arolsen, τα οποία φυλάττουν το αρχειακό υλικό των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, αποτελούν τον μεγαλύτερο φορέα τεκμηρίωσης των ναζιστικών εγκλημάτων παγκοσμίως. Διαθέτουν πάνω από 30 εκατομμύρια έγγραφα, τα οποία αποτελούν τη βάση για την έρευνα και την εκπαίδευση των νεότερων γενεών.

Ποιοι συμμετείχαν στην εκδήλωση

Στην εκδήλωση απόδοσης των αντικειμένων στους απογόνους των αιχμαλώτων, ο Πρωθυπουργός κ. Κυριάκος Μητσοτάκης εκπροσωπήθηκε από τον Γενικό Γραμματέα Θρησκευμάτων κ. Γεώργιο Καλαντζή. Τον Υπουργό Εξωτερικών κ. Γιώργο Γεραπετρίτη εκπροσώπησε η Ειδική Απεσταλμένη για την Καταπολέμηση του Αντισημιτισμού και την Προάσπιση της Μνήμης του Ολοκαυτώματος, Πρέσβυς, κα Χρυσούλα Αλειφέρη. Τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμο Β΄ εκπροσώπησε ο Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Αμφιλόχιος Διαμαντίδης.

Τα Αρχεία Arolsen, όπως προαναφέρθηκε, εκπροσώπησε ο νέος Διευθυντής τους, κ. Moritz Wein. Στην εκδήλωση παρέστη, επίσης, η Υπηρεσιακή Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Εξωτερικών, Πρέσβυς κα Θηρεσία-Παρασκευή Αγγελάτου.

Η εκδήλωση ξεκίνησε με χαιρετισμό του Γενικού Γραμματέα Θρησκευμάτων κ. Γιώργου Καλαντζή, ο οποίος εκπροσώπησε τον Πρωθυπουργό κ. Κυριάκο Μητσοτάκη. Χαιρετισμό εκ μέρους του Υπουργού Εξωτερικών κ. Γιώργου Γεραπετρίτη, απηύθυνε η Πρέσβυς κα Χρυσούλα Αλειφέρη, Ειδική Απεσταλμένη για την Καταπολέμηση του Αντισημιτισμού και την Προάσπιση της Μνήμης του Ολοκαυτώματος. Ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου, Εμπειρογνώμονας Πρεσβευτής-Σύμβουλος Α’, κ. Γιώργος Πολυδωράκης, στην ομιλία του εστίασε στην επιτυχή εφαρμογή της διεθνούς εκστρατείας #StolenMemory στην Ελλάδα και στη σημασία της ολοκλήρωσής της μέσα από το πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας και του Υπουργείου Εξωτερικών. Ακολούθησε χαιρετισμός του Διευθυντή των Αρχείων Arolsen, κ. Moritz Wein.

Στόχος της εκστρατείας #StolenMemory των Αρχείων Arolsen

Η εκστρατεία #StolenMemory των Αρχείων Arolsen έχει ως στόχο την ανεύρεση οικογενειών θυμάτων των ναζιστικών διώξεων από όλο τον κόσμο, προσωπικά αντικείμενα, των οποίων βρέθηκαν σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εκστρατεία έχει ξεκινήσει ήδη από το 2018, μέσω περιοδεύουσας έκθεσης σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες στην οποία παρουσιάζονται σε φωτογραφίες τα αντικείμενα που βρίσκονται στην κατοχή των Αρχείων Arolsen, αλλά και μέσω ειδικής ιστοσελίδας. Έχει σημειώσει αρκετά μεγάλη επιτυχία έως τώρα, αφού ανευρέθησαν οι συγγενείς/απόγονοι των νόμιμων ιδιοκτητών πολλών από τα 4.500 περίπου αντικείμενα που φυλάσσονταν στα Αρχεία Arolsen, τα οποία στη συνέχεια τους αποδόθηκαν.

Σημασία της εκδήλωσης

Η εκδήλωση της Πέμπτης 25 Ιουνίου 2026 σηματοδότησε την επιτυχή ολοκλήρωση της δράσης #StolenMemory στην Ελλάδα και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η ελληνική περίπτωση παρουσιάζει δύο μοναδικά χαρακτηριστικά σε διεθνές επίπεδο: Πρώτον, πρόκειται για τη μοναδική μέχρι σήμερα περίπτωση παγκοσμίως, κατά την οποία η συμμετοχή της μαθητικής κοινότητας στη διαδικασία εντοπισμού οικογενειών θυμάτων του ναζισμού εντάχθηκε σε μία κεντρικά σχεδιασμένη κρατική πρωτοβουλία, η οποία υλοποιήθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Παρόμοιες δράσεις έχουν κατά καιρούς αναληφθεί από μεμονωμένες σχολικές μονάδες σε άλλες χώρες, όπως η Πολωνία, χωρίς όμως να αποτελούν μέρος εθνικού προγράμματος που να σχεδιάστηκε και να υλοποιήθηκε από φορείς της κεντρικής κυβέρνησης. Δεύτερον, η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα που κατάφερε να εντοπίσει τις οικογένειες του συνόλου των πολιτών της, των οποίων προσωπικά αντικείμενα φυλάσσονταν στα Αρχεία Arolsen, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο αναζήτησης και αποκατάστασης της ιστορικής μνήμης με ιδιαίτερη συμβολική και ανθρωπιστική σημασία.

protothema.gr