Online παγίδες με αληθοφανές πρόσωπο – Τα κόλπα της απάτης

Αν είστε χρήστες του Facebook είναι εξαιρετικά απίθανο τις προηγούμενες εβδομάδες να μην πέσατε πάνω στη διαφήμιση της Aurelia Hellas, «επιχείρηση» που υποτίθεται ότι κλείνει και για αυτό πουλάει κοσμήματα με έκπτωση 80%. Οπως αποδείχθηκε από τον έλεγχο που έκανε το Παρατηρητήριο κατά της Παραπληροφόρησης (www.fastchecker.gr), το οποίο αποτελεί μία από τις τέσσερις αναγνωρισμένες από την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) αξιόπιστες πηγές επισήμανσης παράνομου περιεχομένου, η εν λόγω διαφήμιση επρόκειτο για απάτη.

Δεν υπάρχει διεύθυνση έδρας, όπως δεν υπάρχει και τηλέφωνο επικοινωνίας. Επίσης, οι διαχειριστές της σελίδας στο Facebook είναι τρία άτομα από την Πορτογαλία και ένα από το Βιετνάμ. Τα κοσμήματα και οι φωτογραφίες τους που διαφήμιζε η Aurelia Hellas, προέρχονται από ιστοσελίδες του εξωτερικού (π.χ. Μπανγκλαντές) κοστίζοντας 20 ευρώ, αντί για 69,95 ευρώ, όπως αναφερόταν στο «eshop» της Aurelia. Η σελίδα Aurelia Hellas, από την αρχική δημιουργία (με το όνομα NŌMI) στις 6 Ιουλίου 2025, μέχρι τα τέλη Απριλίου είχε «τρέξει» τουλάχιστον 1.400 διαφημίσεις στο Facebook με εκατομμύρια θεάσεις στο ελληνικό κοινό.

Ακόμη πιο «δελεαστική» ήταν η χορηγούμενη διαφήμιση που εμφανιζόταν στο Facebook, σύμφωνα με την οποία ένας πρώην υπάλληλος της αλυσίδας αθλητικών ειδών Decathlon αποκάλυπτε δήθεν ένα «μυστικό» για να εκδικηθεί τους πρώην εργοδότες του: οι πελάτες που θα δημοσίευαν μια κριτική στον ιστότοπο της αλυσίδας θα μπορούν να αποκτήσουν μια τσάντα North Face μόλις στην τιμή των 2 ευρώ. Οι χρήστες οδηγούνταν σε πλαστές ιστοσελίδες που δεν είχαν καμία σχέση με το πραγματικό ηλεκτρονικό κατάστημα της αλυσίδας, όπου καλούνταν να εισαγάγουν ευαίσθητα στοιχεία πληρωμής (π.χ. στοιχεία κάρτας) για να ολοκληρώσουν την «αγορά».

Η απάτη, όπως επισημαίνει το FactReview, επίσης αναγνωρισμένη από την ΕΕΤΤ πηγή επισήμανσης παράνομου περιεχομένου, συνοδευόταν συστηματικά από ψεύτικες κριτικές και κατασκευασμένα σχόλια για να ενισχύσει την αξιοπιστία της, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν ενδείξεις συνδρομητικών παγίδων/κρυφών χρεώσεων μέσω όρων χρήσης που ο χρήστης αποδεχόταν εν αγνοία του.

Τις τελευταίες εβδομάδες, διακινήθηκε στο Facebook πλαστό βίντεο με πρωταγωνίστρια την τενίστρια Μαρία Σάκκαρη. Το βίντεο, κατασκευασμένο από την Τ.Ν. και αληθοφανές (πρόκειται για αυτό που χαρακτηρίζουμε ως deepfake), έδειχνε τη Μαρία Σάκκαρη να έχει επενδύσει σε ένα πρόγραμμα έχοντας από την πρώτη εβδομάδα σημαντικές απολαβές. Οι χρήστες που θα εξαπατηθούν, θα πατήσουν στο link του βίντεο, που θα τους οδηγήσει σε ιστοσελίδες-κλώνους, όπως εκείνες γνωστών ΜΜΕ με δήθεν δημοσιεύματα που ενισχύουν την παραπάνω είδηση. Και μπορεί κάποιος να μην εμπιστεύεται μια τενίστρια για επενδύσεις, αλλά θεωρείται βέβαιο ότι θα ακούσει τις σχετικές συμβουλές του Γιάννη Στουρνάρα. Ο διοικητής της ΤτΕ είναι ένα από τα πλέον πρόσφατα παραδείγματα επενδυτικής απάτης με τη χρήση deepfake.

Δυστυχώς, τα κρούσματα παραπλανητικών διαφημίσεων στο Facebook, αλλά επίσης και στο TikTok και στην Google, είναι πολλά, καθώς και οι τρεις πλατφόρμες δεν εφαρμόζουν επαρκώς όσα προβλέπει η κοινοτική νομοθεσία και συγκεκριμένα η οδηγία για τις ψηφιακές υπηρεσίες που παρέχονται από τις μεγάλες πλατφόρμες, γνωστή ως DSA (Digital Services Act).

Εκτεταμένη έρευνα που πραγματοποίησαν από τον Δεκέμβριο του 2025 έως τον Μάρτιο του 2026 η BEUC (Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Καταναλωτών) και 13 καταναλωτικές οργανώσεις, συγκεντρώνοντας και αναφέροντας στη Meta, στην TikTok και στην Google παραπλανητικές διαφημίσεις πίσω από τις οποίες κρύβονται απάτες που σχετίζονται με δήθεν επενδύσεις, χορήγηση φθηνών δανείων, χορήγηση κουπονιών για φθηνές αγορές κ.ά., έδειξε ότι από 893 διαφημίσεις-απάτες που επισημάνθηκαν και στις τρεις πλατφόρμες, «κατέβηκαν», μετά τις παρατηρήσεις των οργανώσεων, μόλις οι 243, δηλαδή ποσοστό περίπου 27%.

Σε 297 περιπτώσεις, δηλαδή στο 33%, οι ηλεκτρονικές πλατφόρμες αρνήθηκαν να αποσύρουν τις επίμαχες διαφημίσεις υποστηρίζοντας ότι δεν θεωρούν ότι πρόκειται για απάτη. Για άλλες 168 διαφημίσεις, οι πλατφόρμες αδιαφόρησαν εντελώς, ενώ 185 διαφημίσεις «αποσύρθηκαν» πριν γίνει επανεξέτασή τους από τη Meta, την Google και την ΤikTok.

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της Τράπεζας της Ελλάδος, η αξία των συναλλαγών απάτης (συμπεριλαμβανομένων όλων των μορφών) στις συναλλαγές με κάρτες όλων των μορφών διαμορφώθηκε στην Ελλάδα στα 22,6 εκατ. ευρώ, παραμένοντας στο ίδιο επίπεδο με το 2025. Ωστόσο, λόγω της αύξησης του συνόλου των συναλλαγών σε 120 δισ. ευρώ από 112 δισ. ευρώ το 2024, έχει μειωθεί ο δείκτης της αναλογίας της αξίας των συναλλαγών απάτης προς τη συνολική αξία των συναλλαγών σε 1 ευρώ αξία συναλλαγής απάτης ανά 5.300 ευρώ αξία συναλλαγών το 2025.

Αν και τα περιστατικά απάτης στις συναλλαγές με POS μειώθηκαν κατά 21%, η μείωση στα περιστατικά απάτης που αφορούν σε εξ αποστάσεως συναλλαγές χωρίς φυσική παρουσία κάρτας ήταν μικρότερη. Στα περιστατικά αυτά, μάλιστα, παρατηρήθηκε αύξηση στην αξία των συναλλαγών απάτης. Σύμφωνα με την ΤτΕ, το 98% της αξίας και το 99% του αριθμού των απατών στις εξ αποστάσεως συναλλαγές πρόκειται για συναλλαγές απάτης μέσω Διαδικτύου και κυρίως διαδικτυακές συναλλαγές με επιχειρήσεις του εξωτερικού.

Οι απώλειες που υπέστησαν οι καταναλωτές στην Ε.Ε. από απάτες στις ψηφιακές συναλλαγές υπολογίζονται σε 4,2 δισ. ευρώ το 2024 από 3,5 δισ. ευρώ το 2023 σύμφωνα με τη σχετική μελέτη που δημοσιοποίησαν στα μέσα του περασμένου Δεκεμβρίου η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA) και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Για ποιο λόγο οι καταναλωτικές οργανώσεις κατηγορούν τις μεγάλες ηλεκτρονικές πλατφόρμες ότι στην ουσία αφήνουν ανυπεράσπιστους τους καταναλωτές; Σύμφωνα με τη βασική νομοθεσία της Ε.Ε. για τις ψηφιακές υπηρεσίες και τις μεγάλες ηλεκτρονικές πλατφόρμες, γνωστή ως DSA (Digital Services Act), οι διαδικτυακές πλατφόρμες υποχρεούνται να λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό του παράνομου περιεχομένου και να τηρούν αυστηρούς κανόνες διαφάνειας και νομιμότητας για τις διαφημίσεις και τους διαφημιζόμενους στις διεπαφές τους, να παρέχουν εύχρηστα εργαλεία στους χρήστες για την αναφορά παράνομου περιεχομένου, προϊόντων ή υπηρεσιών και να αφαιρούν παράνομο περιεχόμενο τρίτων.

Η ανεπαρκής τήρηση της υποχρέωσης αυτής οδήγησε την BEUC (Ευρωπαϊκό Οργανισμό Καταναλωτών) και 29 ενώσεις καταναλωτών από 27 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η ελληνική ΕΚΠΟΙΖΩ, να υποβάλουν καταγγελίες στην Κομισιόν, καθώς και στις αρμόδιες εθνικές αρχές κατά Meta, TikTok και Google. Υπενθυμίζεται πως υπάρχουν και εταιρείες που στρέφονται κατά της Meta για ψευδείς διαφημίσεις στο Facebook και στο Instagram. Το πλέον γνωστό παράδειγμα στην Ελλάδα είναι η Skroutz, η οποία στα τέλη του 2024 κατέθεσε αγωγή κατά της Meta, καθώς η τελευταία δεν απέσυρε από το Facebook ψευδείς διαφημίσεις εις βάρος της Skroutz.

Σύμφωνα με την BEUC, αν και οι όροι λειτουργίας της Meta απαγορεύουν τις διαφημίσεις που προωθούν για παράδειγμα τα λεγόμενα payday loans (μικρά καταναλωτικά δάνεια που εξασφαλίζουν άμεσα ρευστότητα), στην έρευνά της διαπίστωσε την ύπαρξη πολλών τέτοιων διαφημίσεων. Η Meta υποστηρίζει ότι το 2025 αφαίρεσε πάνω από 159 εκατομμύρια διαφημίσεις απάτης και κατήργησε 10,9 εκατομμύρια λογαριασμούς στο Facebook και στο Instagram που σχετίζονταν με κέντρα εγκληματικής απάτης. Οι καταναλωτικές οργανώσεις από την πλευρά τους υποστηρίζουν ότι σύμφωνα με εσωτερικά έγγραφα της Meta που αποκαλύφθηκαν το 2024, η εταιρεία σχεδίαζε το 10% των συνολικών ετήσιων εσόδων της να προέρχεται από διαφημίσεις πίσω από τις οποίες υπάρχουν οικονομικές απάτες.

Σε αναφορά του το FactReview επισήμανε ένα ακόμη πρόβλημα: τον χαμηλό αριθμό συντονιστών ανά γλώσσα που χρησιμοποιεί η πλατφόρμα για τις διαφημίσεις. Ο μέσος όρος είναι περίπου 157.000 χρήστες ανά συντονιστή. Μεγαλύτερες χώρες όπως η Γερμανία έχουν μεγαλύτερη κάλυψη (81.000 χρήστες ανά συντονιστή) ενώ η Ελλάδα πολύ μικρότερη, 213.000 χρήστες ανά συντονιστή (30 συντονιστές για 6,4 εκατομμύρια χρήστες).

Στις 16 Μαρτίου 2026, πάντως, η Μeta υπέγραψε τη συμφωνία του κλάδου κατά των διαδικτυακών απατών και της απάτης στη σύνοδο κορυφής για την Παγκόσμια Απάτη του Γραφείου των Ηνωμένων Εθνών για τα Ναρκωτικά και το Εγκλημα στη Βιέννη.

Οι κατηγορίες με τις απάτες

Τα είδη των απατών που σχετίζονται με τις ψηφιακές πληρωμές και το Διαδίκτυο διακρίνονται στις ακόλουθες κατηγορίες:

• Απάτες ψευδών αναγγελιών πώλησης διαφόρων αγαθών σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης όπως το Facebook, αλλά και σε marketplaces. Οι δράστες της απάτης των ψευδών αναγγελιών πώλησης αγαθών άλλοτε μεν αξιώνουν την κατάθεση του τιμήματος πριν από την παράδοση του πωλούμενου, το οποίο ουδέποτε παραδίδουν, άλλοτε στέλνουν πλαστογραφημένα αντίγραφα εμβάσματος και SWIFT, που φέρουν στοιχεία υπαρκτών εταιρειών με συναφή δραστηριότητα, ισχυριζόμενοι ότι εκ παραδρομής έχουν μεταφέρει χρηματικά ποσά στους τραπεζικούς λογαριασμούς των υποψήφιων αγοραστών.

Εν συνεχεία, εκμεταλλευόμενοι την καθυστέρηση της πίστωσης του ποσού, λόγω του μηχανισμού των τοκοφόρων ημερομηνιών (valeur) μεταξύ διαφορετικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, ζητούν την επιστροφή των χρημάτων σε υποδεικνυόμενους τραπεζικούς λογαριασμούς, τα οποία ιδιοποιούνται παράνομα.

• Απατηλές ιστοσελίδες τραπεζών: μέσω κακόβουλων mails αποστέλλονται σύνδεσμοι (links) σε ψεύτικες ιστοσελίδες τραπεζών, όπου ζητείται από τους χρήστες να αποκαλύψουν προσωπικά στοιχεία (ταυτότητας, αριθμό λογαριασμού, pin).

• Εξειδικευμένοι «τεχνικοί»: μέσω κλήσεων από τηλέφωνα τρίτων χωρών «προθυμοποιούνται» να βοηθήσουν στην επίλυση τεχνικών προβλημάτων του υπολογιστή. Από τα θύματα ζητούν να εγκαταστήσουν στον υπολογιστή τους λογισμικό απομακρυσμένης πρόσβασης. Με αυτόν τον τρόπο αποκτούν πλήρη έλεγχο και έχουν πρόσβαση σε αποθηκευμένους κωδικούς, τους οποίους στη συνέχεια έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν για παράνομες ενέργειες.

• «Επενδύσεις» με μη ρεαλιστικές αποδόσεις: υπόσχονται πολύ υψηλές αποδόσεις από επενδύσεις σε κρυπτονομίσματα, πολύτιμους λίθους, ομόλογα, μετοχές κ.ο.κ. Ειδικά σε ό,τι αφορά τις «επενδύσεις» σε κρυπτονομίσματα, οι πολίτες καλό είναι να επισκέπτονται την ιστοσελίδα της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς , όπου δημοσιεύονται προειδοποιήσεις για το επενδυτικό κοινό.

• Phishing και smishing: μέσω απατηλών emails ή sms, οι επιτήδειοι αποκτούν πρόσβαση σε προσωπικές και οικονομικές πληροφορίες και κωδικούς ασφαλείας.

moneyreview.gr