Σε ισχύ από σήμερα το νέο πειθαρχικό δίκαιο για τους δημοσίους υπαλλήλους

Η νέα χρονιά φέρνει στο Δημόσιο ένα αναμορφωμένο αλλά και αυστηρότερο πειθαρχικό "καθεστώς". Από σήμερα, 1η Ιανουαρίου 2026 τίθεται σε ισχύ το νέο πειθαρχικό δίκαιο που αλλάζει ριζικά το πλαίσιο ευθυνών και κυρώσεων για τους δημοσίους υπαλλήλους. Ο ν. 5225/25 επαναχαράσσει τα όρια της υπηρεσιακής ευθύνης, προβλέποντας αυστηροποίηση των ποινών και διεύρυνση των πειθαρχικών παραπτωμάτων και των περιπτώσεων απόλυσης υπαλλήλου.

Στον κατάλογο των πειθαρχικών παραπτωμάτων προστίθενται νέα, ενώ κωδικοποιούνται άλλα παραπτώματα προβλεπόμενα από ειδικούς νόμους. Ενδεικτικά στα πειθαρχικά παραπτώματα προστίθενται η παράλειψη δήλωσης κωλύματος συμφέροντος, η εκδήλωση κάθε μορφής βίας και παρενόχλησης στην εργασία, η παράλειψη ή καθυστέρηση έκδοσης διαπιστωτικής πράξης έκπτωσης από την υπηρεσία και η συμμετοχή σε εταιρείες ή η άσκηση έργων ασυμβίβαστων με την ιδιότητα του δημοσίου υπαλλήλου.

Ως διακριτό πειθαρχικό παράπτωμα λογίζεται πλέον η άρνηση υπαλλήλου να λάβει μέρος στη διαδικασία αξιολόγησης είτε ως αξιολογητής είτε ως αξιολογούμενος. Στην περίπτωση αυτή τιμωρείται με πρόστιμο ίσο με τις αποδοχές δύο μηνών, αλλά η άρνηση στην αξιολόγηση για δύο συνεχόμενες αξιολογικές περιόδους τιμωρείται με οριστική παύση από τα καθήκοντά του.

Οι διατάξεις του νέου πειθαρχικού, που εισήγαγαν ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος και η υφυπουργός Βιβή Χαραλαμπογιάννη αφορούν στους υπαλλήλους του Δημοσίου, των ΟΤΑ α' και β' βαθμού, καθώς και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ).

Για τους δημοτικούς υπαλλήλους, ειδικά πειθαρχικά παραπτώματα, αποτελούν η άρνησή τους να φέρουν τα μέσα ατομικής προστασίας (γάντια, κράνη, μάσκες, κ.λπ.) που τους χορηγεί η υπηρεσία κατά τον χρόνο της εργασίας τους και η μη προσέλευσή τους στον προληπτικό ιατρικό έλεγχο. Σοβαρή παράβαση καθήκοντος για το αρμόδιο όργανο διοίκησης του δήμου συνιστά η μη παροχή των μέσων ατομικής προστασίας στους δικαιούχους υπαλλήλους.

Για το ένστολο προσωπικό της δημοτικής αστυνομίας, ειδικό πειθαρχικό παράπτωμα συνιστά η άρνησή του να φέρει τη στολή και το διακριτικό σήμα που του χορηγεί η υπηρεσία κατά τον χρόνο της εργασίας του.

Στις ήδη προβλεπόμενες πειθαρχικές ποινές προστίθενται τρεις νέες: η στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη, η αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων και η απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου κατ' αναπλήρωση ή με ειδικές διατάξεις για διάστημα από ένα έως πέντε έτη.

Έτσι, οι πειθαρχικές ποινές που επιβάλλονται στους υπαλλήλους (σε αξιολογική σειρά κατ' αύξουσα βαρύτητα) είναι οι εξής:

α) η έγγραφη επίπληξη,

β) το πρόστιμο έως τις αποδοχές 12 μηνών,

γ) η στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη,

δ) η αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων,

ε) η στέρηση του δικαιώματος για προαγωγή από ένα έως πέντε έτη,

στ) η στέρηση του δικαιώματος συμμετοχής σε διαδικασία επιλογής προϊσταμένου από ένα έως πέντε έτη,

ζ) η αφαίρεση της άσκησης των καθηκόντων προϊσταμένου για τη θητεία ή το υπόλοιπό της και η απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου από ένα έως πέντε έτη,

η) ο υποβιβασμός έως δύο βαθμούς,

θ) η προσωρινή παύση από τρεις έως 12 μήνες με πλήρη στέρηση των αποδοχών και

ι) η οριστική παύση.

Με τον ίδιο νόμο αυξάνεται σε κάποιες περιπτώσεις το ανώτατο όριο ποινής που μπορούν να επιβάλλουν οι πειθαρχικώς προϊστάμενοι. Για παράδειγμα το όριο προστίμου αποδοχών που μπορεί να επιβάλει ο υπουργός ως πειθαρχικό όργανο αυξάνεται από τρεις σε πέντε μήνες πρόστιμο αποδοχών.

Για πρώτη φορά εισάγεται στο πειθαρχικό δίκαιο του Δημοσίου η λεγόμενη "πειθαρχική συνδιαλλαγή" που μπορεί να ζητήσει ο ελεγχόμενος υπάλληλος για να τύχει, υπό προϋποθέσεις, ευνοϊκότερη ποινή. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί σε περιπτώσεις πειθαρχικών παραπτωμάτων, τα οποία δεν επισύρουν την ποινή της οριστικής παύσης και δεν έχει προκληθεί οικονομική ζημιά είτε η προκληθείσα ζημία έχει αποκατασταθεί πλήρως από τον υπάλληλο.

Οι υποθέσεις μέχρι τα τέλη του 2025, παραπέμπονται στα υφιστάμενα συλλογικά πειθαρχικά όργανα, ωστόσο από το νέο έτος αναλαμβάνει το Πειθαρχικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα. Το νέο πειθαρχικό όργανο θα αποτελείται από 60 δικαστές μέλη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και θα λειτουργεί σε κλιμάκια τριμελούς και πενταμελούς σύνθεσης, ανάλογα με τη βαρύτητα της εξεταζόμενης πειθαρχικής υπόθεσης. Ειδικό Πενταμελές Κλιμάκιο θα εξετάζει εξαιρετικά σοβαρές υποθέσεις που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα.

Με το νέο σύστημα η πειθαρχική Δικαιοσύνη στο Δημόσιο αποκτά πλέον τυποποιημένη μορφή, τίθενται δικλείδες ασφαλείας ως προς τη διαφάνεια και την αντικειμενικότητα της διαδικασίας, ενώ υπάρχουν προβλέψεις που οδηγούν στην επιτάχυνση έκδοσης των αποφάσεων, οι οποίες με την προηγούμενη διαδικασία καθυστερούν ακόμα και πέντε έτη.

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία που τηρεί η Εθνική Αρχή Διαφάνειας, 3.360 ένορκες διοικητικές εξετάσεις εκκρεμούν, εκ των οποίων οι 77 είναι από το 2021, ενώ ο αριθμός των υπαλλήλων με εκκρεμείς πειθαρχικές υποθέσεις υπερβαίνει τις 5.900. Τα πρωτοβάθμια πειθαρχικά συμβούλια όπως και το δευτεροβάθμιο καταργούνται από τις αρχές του 2027 και υποχρεούνται να ολοκληρώσουν το αργότερο έως τα τέλη του 2026 την εξέταση των υποθέσεων που εκκρεμούν σε αυτά μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2025.