Τα ελληνικά νησιά διψούν: Η λειψυδρία απειλεί τουρισμό και τοπικές κοινωνίες

Επτά ελληνικά νησιά στο Αιγαίο έχουν κηρυχθεί φέτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, καθώς οι υψηλότερες θερμοκρασίες, οι ακανόνιστες βροχοπτώσεις και η αυξημένη τουριστική κατανάλωση ασκούν ολοένα μεγαλύτερη πίεση στα περιορισμένα αποθέματα νερού.

Η Αστυπάλαια αποτελεί μία χαρακτηριστική περίπτωση της νέας πραγματικότητας που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νησιά. Το νησί, το οποίο βασίζεται στο εμφιαλωμένο νερό για την κάλυψη των αναγκών πόσης, δεν επωφελήθηκε από τις βροχοπτώσεις που καταγράφηκαν τον χειμώνα στη βόρεια και τη δυτική Ελλάδα.

Για την Αστυπάλαια, η φετινή περίοδος ήταν η δεύτερη ξηρότερη από το 2020, σύμφωνα με στοιχεία των τοπικών αρχών. Η έλλειψη βροχοπτώσεων έχει θέσει τις δημοτικές αρχές μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις για την κατανομή του νερού μεταξύ κατοίκων, αγροτών και τουριστικών επιχειρήσεων.

«Εάν συγκεντρώναμε όλο το νερό που έπεσε στη διάρκεια του έτους σε έναν κουβά ή σε μια λεκάνη, το ύψος του δεν θα ξεπερνούσε τα 2,5 εκατοστά», ανέφερε στο Reuters ο δήμαρχος Αστυπάλαιας, Νίκος Κομηνέας.

Ο μοναδικός ταμιευτήρας του νησιού, ο οποίος κατασκευάστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1990 και εξυπηρετεί τόσο τις οικιακές ανάγκες όσο και την άρδευση, περιέχει πλέον περίπου 150.000 κυβικά μέτρα νερού. Η ποσότητα αντιστοιχεί μόλις στο ένα έκτο της συνολικής χωρητικότητάς του.

Κατά τους θερινούς μήνες η ημερήσια κατανάλωση φτάνει περίπου τα 900 κυβικά μέτρα. Με αυτόν τον ρυθμό, τα σημερινά αποθέματα θα επαρκούσαν για περίπου πεντέμισι μήνες, εφόσον δεν υπήρχε νέα εισροή νερού.

Οι αρχές κήρυξαν τον Μάιο το νησί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να επιταχυνθεί η εγκατάσταση προσωρινής μονάδας αφαλάτωσης στη Χώρα, δυναμικότητας 600 κυβικών μέτρων ημερησίως. Παράλληλα, διακόπηκε η παροχή νερού από τον ταμιευτήρα προς τους αγρότες στην περιοχή Λιβάδι, ώστε να διαφυλαχθούν τα αποθέματα για τις ανάγκες των κατοίκων και της τουριστικής περιόδου.

Οι αγρότες επιστρέφουν στις γεωτρήσεις

Η απόφαση είχε άμεσες συνέπειες για την αγροτική παραγωγή. Η 71χρονη αγρότισσα Ευδοκία Παλατιανού αναγκάστηκε να χρησιμοποιήσει υφάλμυρο νερό από γεώτρηση για να ποτίσει τα οπωροκηπευτικά της, με αποτέλεσμα μέρος της παραγωγής και των δέντρων της να καταστραφεί.

«Εάν δεν βρέξει, δεν θα φυτέψω τίποτα», δήλωσε, στεκόμενη δίπλα σε μια ξεραμένη μανταρινιά στο Λιβάδι, την κυριότερη εύφορη περιοχή του νησιού.

Οι τοπικές αρχές επισημαίνουν ότι οι αγρότες θα επανασυνδεθούν με τον ταμιευτήρα μόνο εάν οι βροχοπτώσεις αναπληρώσουν επαρκώς τα αποθέματά του.

Η κατανάλωση πενταπλασιάζεται το καλοκαίρι

Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο κατά την κορύφωση της τουριστικής περιόδου. Στον παραθαλάσσιο οικισμό της Ανάληψης, ο πληθυσμός του νησιού αυξάνεται από περίπου 1.400 κατοίκους σε έως και 7.000 ανθρώπους μέσα στο καλοκαίρι.

Η υφιστάμενη μονάδα αφαλάτωσης δεν επαρκεί για την κάλυψη της αυξημένης ζήτησης, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί δεύτερη προσωρινή εγκατάσταση στη Χώρα. Παράλληλα, σχεδιάζεται η κατασκευή μόνιμης μονάδας, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους.

Οι κτηνοτρόφοι της περιοχής αναγκάζονται να μεταφέρουν νερό με δεξαμενές ή να χρησιμοποιούν νερό χαμηλότερης ποιότητας από γεωτρήσεις για τα αιγοπρόβατά τους.

Τον Ιούνιο, ο χάρτης του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Ξηρασίας του Copernicus κατέταξε την Αστυπάλαια στην πορτοκαλί ζώνη, καταγράφοντας πρώιμες ενδείξεις εμφάνισης ξηρασίας.

Ακριβά και ενεργοβόρα λύση η αφαλάτωση

Δεκάδες μονάδες αφαλάτωσης λειτουργούν ήδη στα ελληνικά νησιά, προσφέροντας μια αναγκαία εναλλακτική λύση απέναντι στη λειψυδρία. Ωστόσο, πρόκειται για υποδομές με υψηλό ενεργειακό και οικονομικό κόστος.

Ο δήμαρχος Αστυπάλαιας χαρακτήρισε την προσωρινή μονάδα αφαλάτωσης λύση ανάγκης, σημειώνοντας ότι η μεγαλύτερη ανησυχία είναι τι θα συμβεί εάν το νησί βρεθεί αντιμέτωπο και με μία ακόμη χρονιά χωρίς επαρκείς βροχοπτώσεις.

Η κλιματική αλλαγή μετατρέπει έτσι ένα παραδοσιακό πρόβλημα των νησιών σε διαρκή κίνδυνο για την τοπική οικονομία. Η έλλειψη νερού δεν επηρεάζει μόνο τη γεωργία και την καθημερινότητα των κατοίκων, αλλά απειλεί και τον τουρισμό, τον βασικό οικονομικό πυλώνα των περισσότερων νησιωτικών περιοχών.

Τα ξενοδοχεία περιορίζουν την κατανάλωση

Ορισμένοι επιχειρηματίες του τουρισμού έχουν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν μέτρα εξοικονόμησης. Η Καρολίνα Αλκαλάι, η οποία διαχειρίζεται ξενοδοχείο στη Χώρα, προσφέρει κουπόνι αξίας 5 ευρώ στους επισκέπτες που επιλέγουν να μην καθαρίζεται καθημερινά το δωμάτιό τους.

Σύμφωνα με την ίδια, η ανταπόκριση των πελατών είναι θετική. Σχεδιάζοντας μία δεύτερη ξενοδοχειακή μονάδα, εξετάζει μάλιστα την εγκατάσταση δεξαμενής συλλογής βρόχινου νερού αντί για πισίνα ή τζακούζι.

Έργα 15 εκατ. ευρώ σε εννέα νησιά

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει εγκρίνει χρηματοδότηση ύψους 15 εκατ. ευρώ για μονάδες αφαλάτωσης, αναβαθμίσεις δικτύων και δεξαμενές νερού σε εννέα από τα περισσότερα από 200 κατοικημένα ελληνικά νησιά.

Για την Αστυπάλαια προβλέπονται έργα ύψους 1,5 εκατ. ευρώ. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, παρουσίασε τον Ιούνιο στους Ευρωπαίους ομολόγους του στο Λουξεμβούργο τις ελληνικές προτεραιότητες για την ανθεκτικότητα των υδάτινων πόρων.

«Για την Ελλάδα, το νερό δεν είναι θεωρητικό ζήτημα. Είναι θέμα ασφάλειας, οικονομικής ανάπτυξης και προστασίας των τοπικών κοινωνιών», ανέφερε.

Το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» προειδοποιεί ότι η ξηρασία ενδέχεται να επιδεινωθεί έως το 2049, καθώς η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας αναμένεται να εντείνει τη λειψυδρία στα ιδιαίτερα ευάλωτα ελληνικά νησιά.

Το ερώτημα για τις τοπικές αρχές δεν είναι πλέον μόνο πώς θα καλυφθούν οι ανάγκες του φετινού καλοκαιριού, αλλά εάν οι βροχές του επόμενου χειμώνα θα είναι αρκετές ώστε τα νησιά να υποδεχθούν με ασφάλεια την επόμενη τουριστική περίοδο.

Reuters