Η μισθολογική διαφάνεια φέρνει νέους κανόνες -Τι αλλάζει για τους εργαζόμενους από σήμερα

Πώς καθορίζεται ο μισθός ενός εργαζομένου και πώς μπορεί να διαπιστωθεί αν αμείβεται ισότιμα για την εργασία του; Από σημερα τα ερωτήματα αυτά αποκτούν νέα βαρύτητα, καθώς τίθενται σε εφαρμογή οι ρυθμίσεις για τη μισθολογική διαφάνεια και την ίση αμοιβή μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Το νέο πλαίσιο, που θεσπίστηκε με τον ν. 5316/2026 για την ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας 2023/970, προβλέπει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τους εργοδότες του ιδιωτικού τομέα και ενισχύει τη διαφάνεια κατά τη διαδικασία πρόσληψης και κατά τη διάρκεια της εργασιακής σχέσης.

Στον πυρήνα των νέων διατάξεων βρίσκεται η αρχή ότι η αμοιβή των εργαζομένων οφείλει να καθορίζεται αποκλειστικά από την εργασία που παρέχουν και την αξία τους και όχι από το φύλο τους.

Προς αυτή την κατεύθυνση, ενισχύεται η ενημέρωση των υποψηφίων πριν από την πρόσληψη και κατοχυρώνονται περισσότερα δικαιώματα πληροφόρησης για τους εργαζόμενους.

Παράλληλα, προβλέπονται έλεγχοι για τον εντοπισμό αδικαιολόγητων μισθολογικών διαφορών, καθώς και η υποχρέωση των επιχειρήσεων να προχωρούν στη διόρθωσή τους, όταν διαπιστώνονται ανισότητες.

Την ίδια στιγμή, ενισχύονται η προστασία των εργαζομένων και οι δυνατότητές τους να διεκδικούν ίση μεταχείριση και δίκαιη αμοιβή.

Μισθολογικές δομές με αντικειμενικά κριτήρια
Από σημερα, όλοι οι εργοδότες, ανεξαρτήτως του αριθμού των εργαζομένων τους, υποχρεούνται να διαθέτουν και να εφαρμόζουν μισθολογικές δομές που διασφαλίζουν την ίση αμοιβή για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.

Οι δομές αυτές πρέπει να είναι τεκμηριωμένες εγγράφως, να επιτρέπουν τη συγκριτική αξιολόγηση των θέσεων εργασίας, να προβλέπουν διαδικασία αναθεώρησης και να προσδιορίζουν με σαφήνεια τα στοιχεία της αμοιβής ανά κατηγορία εργαζομένων.

Η αξιολόγηση των θέσεων εργασίας βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια, απαλλαγμένα από έμφυλες διακρίσεις, τα οποία θα διαμορφώνονται σε συμφωνία με τους εκπροσώπους των εργαζομένων, εφόσον υπάρχουν.

Στα κριτήρια αυτά περιλαμβάνονται οι δεξιότητες, η προσπάθεια, η ευθύνη και οι συνθήκες εργασίας. Παράλληλα, μπορούν να συνεκτιμώνται και άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη εργασία ή θέση, όπως η αρχαιότητα και οι σχετικές μη τεχνικές δεξιότητες.

Όταν ο εργοδότης δεσμεύεται από Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, μπορεί να χρησιμοποιεί τις κατηγοριοποιήσεις και τα μισθολογικά κλιμάκια που προβλέπονται σε αυτή.

Επίσης, προβλέπεται εσωτερικός έλεγχος του μισθολογικού χάσματος στις επιχειρήσεις, με στόχο τον έγκαιρο εντοπισμό αποκλίσεων που δεν δικαιολογούνται από αντικειμενικούς παράγοντες. Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να υποβάλουν στοιχεία σχετικά με το μισθολογικό χάσμα μεταξύ γυναικών και ανδρών, το μισθολογικό χάσμα στα bonus, το διάμεσο μισθολογικό χάσμα και το μισθολογικό χάσμα ανά κατηγορία εργαζομένων.

Εφόσον εντοπίζονται αποκλίσεις που δεν μπορούν να αιτιολογηθούν με αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, όπως η μεγαλύτερη εμπειρία, τα αυξημένα προσόντα ή οι απαιτήσεις της θέσης, η επιχείρηση οφείλει να προχωρά στις αναγκαίες διορθωτικές ενέργειες, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Τι ισχύει για τις αγγελίες και τις προσλήψεις
Η διαφάνεια ξεκινά πριν ακόμη από την πρόσληψη. Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, οι αγγελίες, οι προκηρύξεις και οι λοιπές δημοσιεύσεις για την κάλυψη θέσεων εργασίας δεν επιτρέπεται να περιλαμβάνουν αναφορές στο φύλο ή στην οικογενειακή κατάσταση ούτε να χρησιμοποιούν κριτήρια που οδηγούν σε άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω φύλου.

Επιπλέον, οι υποψήφιοι για εργασία δικαιούνται να ενημερώνονται, πριν από την πρώτη συνέντευξη, για την αρχική αμοιβή ή το εύρος των αποδοχών που προβλέπονται για τη θέση. Η ενημέρωση βασίζεται σε αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια και περιλαμβάνει τις διατάξεις της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που εφαρμόζονται, εφόσον υπάρχουν.

Παράλληλα, οι εργοδότες δεν μπορούν να ζητούν από τους υποψηφίους πληροφορίες σχετικά με το ύψος των αποδοχών που λάμβαναν σε προηγούμενη εργασία τους. Στόχος είναι να αποτρέπεται η αναπαραγωγή υφιστάμενων μισθολογικών ανισοτήτων και να διασφαλίζεται ότι η αμοιβή για τη νέα θέση καθορίζεται με βάση τις απαιτήσεις της εργασίας, τα προσόντα και τα αντικειμενικά κριτήρια αξιολόγησης.

Με τον τρόπο αυτό, οι υποψήφιοι θα μπορούν να γνωρίζουν εκ των προτέρων το μισθολογικό πλαίσιο της θέσης για την οποία ενδιαφέρονται, χωρίς οι προηγούμενες αποδοχές τους να αποτελούν σημείο αναφοράς για τον καθορισμό της νέας αμοιβής.

Μισθολογική διαφάνεια στην πράξη
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η δυνατότητα των εργαζομένων να ζητούν εγγράφως πληροφορίες τόσο για το ατομικό επίπεδο αμοιβής τους όσο και για τα μέσα επίπεδα αμοιβής, ανά φύλο, στις κατηγορίες εργαζομένων που εκτελούν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας.

Οι εργοδότες οφείλουν να παρέχουν τις πληροφορίες μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα και, σε κάθε περίπτωση, εντός δύο μηνών από την υποβολή του αιτήματος.

Ταυτόχρονα, υποχρεούνται να ενημερώνουν κάθε χρόνο το προσωπικό για το συγκεκριμένο δικαίωμα και τον τρόπο άσκησής του.

Η παροχή των στοιχείων πρέπει να γίνεται με σεβασμό στους κανόνες προστασίας των προσωπικών δεδομένων και εμπιστευτικότητας.

Πότε ενεργοποιείται ο έλεγχος των μισθολογικών διαφορών
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο μηχανισμός κοινής αξιολόγησης των αμοιβών, ο οποίος ενεργοποιείται, όταν συντρέχουν σωρευτικά τρεις προϋποθέσεις: η μέση μισθολογική διαφορά μεταξύ γυναικών και ανδρών ανέρχεται τουλάχιστον στο 5% σε οποιαδήποτε κατηγορία εργαζομένων, η διαφορά δεν δικαιολογείται με αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια και δεν διορθώνεται μέσα σε έξι μήνες από την υποβολή των στοιχείων.

Στόχος της διαδικασίας είναι να εντοπίζονται οι αδικαιολόγητες αποκλίσεις, να λαμβάνονται μέτρα για την αποκατάστασή τους και να αποτρέπεται η επανεμφάνισή τους.

Η κοινή αξιολόγηση περιλαμβάνει την καταγραφή της αναλογίας γυναικών και ανδρών σε κάθε κατηγορία εργαζομένων, την εξέταση του μέσου επιπέδου αμοιβής γυναικών και ανδρών και την ανάλυση των συμπληρωματικών ή μεταβλητών στοιχείων των αποδοχών.

Επιπλέον, καταγράφονται οι μισθολογικές διαφορές και διερευνώνται οι αιτίες τους με βάση αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια, τα οποία καθορίζονται από κοινού από τον εργοδότη και τους εκπροσώπους των εργαζομένων.

Εξετάζεται επίσης το ποσοστό των γυναικών και των ανδρών εργαζομένων που επωφελήθηκαν από βελτίωση της αμοιβής τους μετά την επιστροφή τους από άδεια μητρότητας ή πατρότητας, γονική άδεια ή άδεια φροντίδας, εφόσον η βελτίωση αυτή σημειώθηκε στην αντίστοιχη κατηγορία των εργαζομένων κατά την περίοδο λήψης της άδειας.

Εφόσον εντοπιστούν διαφορές που δεν δικαιολογούνται, βάσει αντικειμενικών και ουδέτερων ως προς το φύλο κριτηρίων, θα πρέπει να προσδιοριστούν τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα και να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά τους, λαμβάνοντας υπ’ όψιν και τα αποτελέσματα προηγούμενων κοινών αξιολογήσεων των αμοιβών.

Τέλος, ενισχύονται οι δυνατότητες των εργαζομένων να διεκδικούν την αποκατάσταση μισθολογικών ανισοτήτων. Σε περιπτώσεις άνισης μεταχείρισης, θα μπορούν να προσφεύγουν στην Επιθεώρηση Εργασίας και στη Δικαιοσύνη, ενώ θα έχουν τη δυνατότητα υποστήριξης από τον Συνήγορο του Πολίτη και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους.

Με αυτόν τον τρόπο, η μισθολογική διαφάνεια δεν περιορίζεται στην παροχή πληροφοριών, αλλά συνδέεται με τη δυνατότητα εντοπισμού, τεκμηρίωσης και αποκατάστασης των αδικαιολόγητων μισθολογικών διαφορών.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εργασίας, το ζητούμενο είναι η ίση αμοιβή για όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας να εφαρμόζεται στην πράξη, μέσα από διαφανείς διαδικασίες, αντικειμενικά κριτήρια και ουσιαστική αντιμετώπιση των αδικαιολόγητων μισθολογικών ανισοτήτων.

ΑΠΕ - ΜΠΕ