Μεσαρά: Από το Πρώτο Ελληνικό Πανεπιστήμιο Κρήτης… στην Μονή των Τριών Ιεραρχών

Στο Λουσούδι, στις νότιες παρυφές της Κρήτης βρίσκεται το πρώτο Ελληνικό Πανεπιστήμιο του νησιού τεράστιας πολιτισμικής σημασίας  η Μονή των Τριών Ιεραρχών.

Η ίδρυση της χρονολογείται τον 14ο αιώνα την περίοδο της Ενετοκρατίας και λειτουργούσε ως Σχολή πνευματικής και πολιτικής αντίστασης, με ιδρυτή της τον μοναχό και ασκητή Ιωσήφ Φιλάγρη, έναν από τους σημαντικότερους μελετητές και σχολιαστές του Αριστοτέλη.

Το Μοναστήρι βρίσκεται στην άγρια πλευρά της Κρήτης ανάμεσα σε χωματόδρομους, περίπου στη μέση της διαδρομής από Καπετανιανά προς Κόφινα και σε υψόμετρο 880μ. στα Αστερούσια Όρη.

Ωστόσο το Μοναστήρι βρίσκονταν εγκαταλελειμμένο για χρόνια και αναστηλώθηκε το 2015-2016 με δαπάνες της Ιερής Μονής Κουδουμά και το οικόπεδο έπειτα δωρήθηκε στην ίδια από τον μοναχό Ιλαρίωνα Σταματάκη. Η επίβλεψη έγινε από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και τον Αρχιτέκτονα Ηρακλή Πυργιανάκη.

Η δράση του Ιωσήφ Φιλάγρη

Το μέχρι πριν λίγα χρόνια άγνωστο μοναστήρι εντοπίστηκε το 1992 από τον δημοσιογράφο-συγγραφέα Νίκο Ψιλάκη αφού το περιέλαβε στο έργο του «Μοναστήρια και Ερημητήρια της Κρήτης» ενώ η αξία του αναδείχθηκε έπειτα από ανασκαφές υπό τον καθηγητή Αθανάσιο Παλιούρα το 2011.

Ο Ιωσήφ Φιλάγρης διαπιστώθηκε λοιπόν, πως επέλεξε αυτό το σημείο της Νότιας Κρήτης που περιτριγυρίζονταν από μονύδρια, ασκητάρια και σπήλαια όπου διέμεναν ερημίτες, για να αντιγράψει κώδικες, χειρόγραφα και περγαμηνές πατερικών κειμένων αλλά και αρχαίων συγγραφέων.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο ίδιος ασχολήθηκε περισσότερο με τον Αριστοτέλη, έργα του οποίου βρίσκονταν σε διωγμό από την καθολική Εκκλησία και χάρη στον ίδιο κατάφεραν να διασωθούν.

Ακόμη, το απομονωμένο αυτό Μοναστήρι αποτελούσε έναν εκπαιδευτικό χώρο που κατά την περίοδο απαγόρευσης της διδασκαλίας της Ελληνικής Γλώσσας από τους Ενετούς ευνόησε τον Φιλάργη να διδάξει ανενόχλητος ελληνική φιλολογία, Πατέρες της Εκκλησίας, Μαθηματικά και Ιατρική στους μαθητές του γι αυτό και έχει χαρακτηριστεί και ως το πρώτο Ελληνικό Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Παράλληλα, είχε στήσει ένας εξελιγμένης μορφής εργαστήριο αντιγραφής αρχαίων κειμένων που ταξίδεψαν σε όλη την Ευρώπη.

Τέλος οι ανασκαφές έφεραν στον φως και μια σειρά κελιών, το μαγκιπείον (κουζίνα), την Τράπεζα, αποθηκευτικούς χώρους και το Αρχονταρίκι δηλαδή τον ξενώνα της Μονής.

Υπενθυμίζεται πως στις 30/1/2016 τελέστηκε για πρώτη φορά μετά από 600 χρόνια η Θεία Λειτουργία ενώ τα θυρανοίξια πραγματοποιήθηκαν την περίοδο του Πάσχα της ίδιας χρονιάς.

Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν πως αν και δύσβατη η προσέγγιση στην Μονή Τριών Ιεραρχών αξίζει κανείς να την επισκεφθεί για να αισθανθεί και να τιμήσει πως κάποτε σε αυτόν τον «ξεχασμένο» χώρο ένας μοναχός συνέβαλε διαδίδοντας τα ελληνικά γράμματα και εμπλουτίζοντας με σημαντικά αρχαία κείμενα τον πολιτισμό του κόσμου.