Bloomberg: Είναι οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές η νέα «κανονικότητα» στην Ευρώπη; Πώς ξεσπούν, τι τις ενισχύει, τα διδάγματα Γαλλίας και Ισπανίας

Σε ένα δάσος κοντά στο Λεζ-Καπ-Φερέ, δυτικά του Μπορντό, ο Ματιέ Ζομέν συντονίζει τα πληρώματά του καθώς εκτοξεύουν πίδακες νερού στη βλάστηση. Πυκνός γκρίζος καπνός απλώνεται χαμηλά πάνω από το δασικό έδαφος.

Διοικητής της πυροσβεστικής δύναμης της Ζιρόνδης, ο Ζομέν αναπτύχθηκε στην περιοχή την περασμένη εβδομάδα και γρήγορα κατάλαβε ότι δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη πυρκαγιά. Η φωτιά εξαπλωνόταν με μεγάλη ταχύτητα, αλλάζοντας συνεχώς κατεύθυνση και ένταση.

Το βράδυ της περασμένης Παρασκευής, καθώς η ομάδα του μετακινούνταν μεταξύ του πολυτελούς θερέτρου του Καπ Φερέ και του Μπορντό, αιφνιδιάστηκε από ένα τείχος φλόγας και αναγκάστηκε να δώσει μάχη για να διαφύγει, όπως αναφέρει το Bloomberg.

«Αυτός είναι πόλεμος απέναντι στις δασικές πυρκαγιές», είπε. «Είμαι πυροσβέστης εδώ και 26 χρόνια και δεν έχω ξαναδεί πυρκαγιές τέτοιου μεγέθους».

Η πυρκαγιά στη Ζιρόνδη ξεκίνησε στις 22 Ιουλίου και εξαπλώθηκε με πρωτοφανή ταχύτητα, καταστρέφοντας δάση και αγροτικές εκτάσεις. Έκαψε περίπου 420 τετραγωνικά χιλιόμετρα και κατέστρεψε περίπου 200 σπίτια.

Ήταν τόσο μεγάλη ώστε άρχισε να επηρεάζει τις ίδιες τις καιρικές συνθήκες, δημιουργώντας δικά της ανεμοστρόβιλα.

Περισσότεροι από 220.000 άνθρωποι εκκενώθηκαν, ενώ οι πυροσβέστες προσπαθούσαν να περιορίσουν τις φλόγες και να αποτρέψουν την επέκτασή τους στα δυτικά προάστια του Μπορντό.

Την ίδια περίοδο, δύο ξεχωριστές πυρκαγιές ξέσπασαν σε αγροτικές περιοχές δυτικά και νοτιοδυτικά της Μαδρίτης. Το περασμένο Σαββατοκύριακο ενώθηκαν σε μία, αναγκάζοντας δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο οι αρχές κήρυξαν κατάσταση μείζονος συμβάντος, καθώς οι πυροσβεστικές δυνάμεις αντιμετώπιζαν πυρκαγιά κοντά στον πυρηνικό σταθμό Sizewell B.

Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιταλία και η Αλβανία δίνουν επίσης μάχη με μεγάλες πυρκαγιές, αποτέλεσμα τεσσάρων συνεχόμενων κυμάτων καύσωνα που μετέτρεψαν τα τοπία σε εύφλεκτη ύλη. Στην κατάσταση συνέβαλαν επίσης οι έντονες χειμερινές βροχοπτώσεις που οδήγησαν σε υπερβολική ανάπτυξη βλάστησης, οι ισχυροί άνεμοι που ευνοούν την εξάπλωση των πυρκαγιών και η εγκατάλειψη της υπαίθρου, που άφησε πολλά χωράφια ακαλλιέργητα.

Ένα νέο θερμό κύμα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και οι μετεωρολόγοι εκτιμούν ότι μεγάλο μέρος της Ευρώπης δύσκολα θα ανακουφιστεί πριν από τις βροχές του τέλους του φθινοπώρου ή των αρχών του χειμώνα. Ο κίνδυνος πυρκαγιών εξαπλώνεται βορειότερα και ανατολικότερα, θέτοντας σε επιφυλακή ακόμη και πόλεις όπως το Λονδίνο και το Παρίσι.

Η κλιματική αλλαγή έχει καταστήσει αυτές τις συνθήκες «καιρού πυρκαγιάς» συχνότερες και πιο ακραίες. Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη ήπειρο, γεγονός που σημαίνει ότι πυρκαγιές σαν εκείνη της Ζιρόνδης ενδέχεται να αποτελέσουν τη νέα κανονικότητα. Αυτό δοκιμάζει τα όρια των δυνατοτήτων των πυροσβεστικών δυνάμεων και απειλεί αστικές περιοχές και κρίσιμες υποδομές, με τεράστιες συνέπειες για τις επιχειρήσεις, τις κοινωνίες και τις οικονομίες.

«Δεν είναι θέμα χρημάτων. Δεν είναι θέμα επενδύσεων. Δεν είναι θέμα του πόσο ηρωικοί είναι οι πυροσβέστες», δήλωσε ο ερευνητής του κλίματος Ραούλ Κορδέρο Καράσκο από το Πανεπιστήμιο του Γκρόνινγκεν. «Απλώς δεν μπορείς να σταματήσεις μια φωτιά όταν οι συνθήκες είναι τόσο ακραίες όσο αυτές που είδαμε τις τελευταίες ημέρες στην Ευρώπη».

Ο Κάρλος Μπράβο και η οικογένειά του διατηρούν το παραθαλάσσιο μπαρ Chiringuito El Serengueti στη λίμνη Σαν Χουάν, έναν δημοφιλή καλοκαιρινό προορισμό που συχνά αποκαλείται «η παραλία της Μαδρίτης». Όταν είδε τις φλόγες να πλησιάζουν την περασμένη Πέμπτη, κάλεσε τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης. Του είπαν ότι δεν μπορούσαν να έρθουν και ότι έπρεπε να απομακρυνθεί.

«Στην αρχή δεν το πίστευα. Έμεινα μέχρι την τελευταία στιγμή γιατί πίστευα ότι κάποιος θα ερχόταν οι πυροσβέστες, η αστυνομία, κάποιος. Αλλά μετά η φωτιά άρχισε να με περικυκλώνει», είπε.

«Τότε μπήκα στο αυτοκίνητο και έφυγα, γιατί κατάλαβα ότι ήταν αλήθεια: Δεν θα ερχόταν κανείς».

Αργότερα έμαθε ότι οι πυροσβεστικές δυνάμεις δεν μπορούσαν να τον βοηθήσουν επειδή επιχειρούσαν σε γειτονικές περιοχές που είχαν ήδη τυλιχθεί στις φλόγες. Η πυρκαγιά κατέστρεψε το παραλιακό μέτωπο της λίμνης Σαν Χουάν, όπου υπήρχαν εστιατόρια, σκάφη και κάμπινγκ, αφήνοντας πίσω της μόνο ερείπια. Το μπαρ του καταστράφηκε ολοσχερώς.

Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης δημιούργησαν κέντρο επιχειρήσεων στο χωριό Ναβαλουένγκα, δύο ώρες δυτικά της Μαδρίτης.

Περιέγραψαν μια πυρκαγιά με εξαιρετικά απρόβλεπτη συμπεριφορά. Οι πυροσβέστες αντιμετώπισαν ανέμους ταχύτητας 50 χιλιομέτρων την ώρα, ενώ οι πιλότοι των ελικοπτέρων διαπίστωσαν ότι οι άνεμοι κοντά στο έδαφος φυσούσαν σε διαφορετική κατεύθυνση από εκείνους που επικρατούσαν σε μεγαλύτερο ύψος. Οι φλόγες έφτασαν σε ύψος 40 έως 50 μέτρων.

Σε κάποια φάση η πυρκαγιά προχωρούσε με ταχύτητα περίπου 5 χιλιομέτρων την ώρα. Οι πυροσβέστες σοκαρίστηκαν βλέποντας τις φλόγες να διασχίζουν τόσο καλά συντηρημένες εκτάσεις όσο και εγκαταλελειμμένες ιδιοκτησίες, ακόμη και τα λεγόμενα «μωσαϊκά τοπία», ένα μίγμα δασών, αγροκτημάτων, αμπελώνων και λιβαδιών που συνήθως λειτουργεί ως φυσικό εμπόδιο στην εξάπλωση των μεγάλων πυρκαγιών.

Οι πυροσβέστες ανέφεραν επίσης ότι παρατήρησαν δύο εκρήξεις πυροσωρειτομελανιών (pyrocumulonimbus), δηλαδή νεφών που δημιουργούνται από τις ίδιες τις πυρκαγιές όταν η ακραία θερμότητα ωθεί θερμό αέρα και υδρατμούς σε μεγάλο ύψος, προκαλώντας καταιγίδες. Όταν αυτά τα νέφη καταρρέουν, προκαλούν εκρήξεις που εκτοξεύουν φλεγόμενα συντρίμμια και στάχτη, ενώ ισχυρές ριπές ανέμου διασπείρουν τη φωτιά προς κάθε κατεύθυνση.

Οι ειδικοί εξηγούν ότι τέτοιες πυρκαγιές ξεκινούν συνήθως από μια μικρή εστία, μια φωτιά κατασκήνωσης ή ακόμη και έναν σπινθήρα από πυροβολισμό κυνηγετικού όπλου. Οι φλόγες ανάβουν πευκοβελόνες, ξερά χόρτα ή φύλλα στο δάσος και αρχίζουν να εξαπλώνονται στη χαμηλή βλάστηση.

Πολλές πυρκαγιές σβήνουν σε αυτό το στάδιο. Αν όμως οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, μέσα στις επόμενες ημέρες η φωτιά ανεβαίνει στους κορμούς των δέντρων, εξαπλώνεται σε ξερά ξύλα, κουκουνάρια και κρεμαστή βλάστηση, ώσπου φτάνει στην κόμη των δέντρων και μεταδίδεται από δέντρο σε δέντρο με ολοένα μεγαλύτερη ένταση.

Καθώς καίγεται όλο και μεγαλύτερο μέρος του δάσους, η θερμοκρασία της πυρκαγιάς αυξάνεται. Σε αυτό το στάδιο δημιουργεί το δικό της μικροκλίμα, απορροφώντας οξυγόνο και μεταβάλλοντας την κατεύθυνση των ανέμων. Οι φλόγες μπορούν να φτάσουν σε μήκος έως και τεσσάρων μέτρων. Από εκεί και πέρα, σύμφωνα με τον επιστήμονα Θεόδωρο Κίπινγκ του Imperial College London, οι περισσότερες μέθοδοι πυρόσβεσης είναι ουσιαστικά μάταιες. Η μόνη ελπίδα είναι να κατευθυνθεί η φωτιά μακριά από κατοικημένες περιοχές, προς μια ακτή ή έναν ποταμό. «Το μόνο που μπορείς πραγματικά να κάνεις είναι να ανοίξεις αντιπυρικές ζώνες με μπουλντόζες μπροστά από το μέτωπο», είπε.

Ο κίνδυνος εκδήλωσης τέτοιων ακραίων πυρκαγιών αυξάνεται καθώς το κλίμα θερμαίνεται. Η μέση θερμοκρασία στην Ευρώπη είναι ήδη περίπου 2,5°C υψηλότερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα και τα καιρικά πρότυπα μεταβάλλονται ολοένα και περισσότερο, με πολύ υγρούς χειμώνες να ακολουθούνται από ασυνήθιστα θερμά και ξηρά καλοκαίρια.

Ο περασμένος χειμώνας ήταν εξαιρετικά βροχερός στη δυτική Ευρώπη. Ακολούθησε μια πιο ξηρή από το φυσιολογικό άνοιξη και ένα ιδιαίτερα θερμό ξεκίνημα του καλοκαιριού, με τον Ιούνιο να καταγράφεται ως ο θερμότερος που έχει ποτέ καταγραφεί στην περιοχή. Οι θάμνοι και τα χόρτα αναπτύσσονται έντονα κατά τους υγρούς χειμώνες, αλλά η ξηρασία που ακολουθεί τα μετατρέπει σε άφθονη καύσιμη ύλη. Οι παρατεταμένες ξηρασίες ξεραίνουν ακόμη και κλαδιά, κορμούς και δέντρα, δημιουργώντας καύσιμο για ακόμη πιο σφοδρές πυρκαγιές. Παράλληλα, η εγκατάλειψη της υπαίθρου και η υποχώρηση των παραδοσιακών γεωργικών δραστηριοτήτων επιτρέπουν στη βλάστηση να συσσωρεύεται ανεξέλεγκτα.

«Κάθε φορά που ξεσπά μια φωτιά υπάρχει η πιθανότητα να ξεφύγει από τον έλεγχο – είναι σαν μια ζαριά», δήλωσε ο Τόμας Σμιθ, αναπληρωτής καθηγητής Περιβαλλοντικής Γεωγραφίας στο London School of Economics. «Η κλιματική αλλαγή φορτώνει τα ζάρια υπέρ των μεγάλων πυρκαγιών, ώστε όταν υπάρξει μια ανάφλεξη, οι πιθανότητες να εξελιχθεί σε καταστροφική πυρκαγιά είναι πολύ μεγαλύτερες».

Η επιστημονική ομάδα World Weather Attribution ανακοίνωσε ότι η κλιματική αλλαγή έκανε τις καιρικές συνθήκες που ευνόησαν τις πυρκαγιές στη Γαλλία τουλάχιστον δύο φορές πιθανότερες, ενώ στην Ισπανία περίπου είκοσι φορές πιθανότερες.

Η πυρκαγιά κοντά στη Μαδρίτη ξεκίνησε στις 22 Ιουλίου στην επαρχία του Τολέδο και κινήθηκε βορειοανατολικά προς την πρωτεύουσα, όπου ενώθηκε με δεύτερη πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει την επόμενη ημέρα. Μέχρι τις 24 Ιουλίου το ενιαίο μέτωπο απειλούσε την κωμόπολη Νάβας ντελ Ρέι.

Ο Βίκτορ Μαρτίν, που διατηρεί εκτροφή κατσικιών έξω από το χωριό, άκουσε τη φωτιά πριν ακόμη τη δει. «Άκουγες τα πεύκα και τα κλαδιά να καίγονται. Ήταν σαν ένας ποταμός που κατέβαινε ορμητικός», είπε.

Η αστυνομία διέταξε την εκκένωση και πίεσε τον ίδιο και την οικογένειά του να φύγουν, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε να εγκαταλείψουν τα ζώα τους. Αρχικά αρνήθηκαν. «Μου είπαν ξεκάθαρα: ή φεύγεις ή θα σε απομακρύνουμε με χειροπέδες», θυμάται. Τελικά μετέφεραν το κοπάδι τους σε ασφαλές σημείο και πέρασαν τη νύχτα κοιμώμενοι στα αυτοκίνητά τους και στους δρόμους μιας γειτονικής πόλης.

Μετά την άρση της εντολής εκκένωσης, ο δήμαρχος της Νάβας ντελ Ρέι, Χάιμε Περάλ, περίμενε τους κατοίκους να επιστρέψουν.

Καθ' όλη τη διάρκεια της κρίσης δεχόταν συνεχώς τηλεφωνήματα από ανθρώπους που τον ρωτούσαν αν τα σπίτια τους είχαν σωθεί. Η δημοτική ομάδα πίστευε ότι ο ποταμός θα λειτουργούσε ως φυσικό εμπόδιο. Ωστόσο, οι φλόγες πέρασαν από τη μία όχθη στην άλλη.

Περίπου πενήντα σπίτια καταστράφηκαν ολοσχερώς και άλλα τόσα υπέστησαν σοβαρές ζημιές. «Τα σπίτια μπορείς να τα μετρήσεις», είπε ο δήμαρχος. «Πώς όμως αποτιμάς οικονομικά ένα καμένο δάσος;»

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν έναν από τους πιο καταστροφικούς φυσικούς κινδύνους. Σε αντίθεση με άλλες φυσικές καταστροφές, μπορούν να εξαφανίσουν ολόκληρες γειτονιές.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες συνήθως μετρούν τις ζημιές μέσω των ασφαλισμένων απωλειών. Ωστόσο, μεγάλο μέρος των πραγματικών απωλειών —δάση, οικοσυστήματα και δημόσιες εκτάσεις— δεν είναι ασφαλισμένο. Έτσι, το πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό κόστος είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που αποτυπώνεται στις ασφαλιστικές αποζημιώσεις.

Οι ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές εταιρείες θεωρούν πλέον ότι οι πυρκαγιές που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή αποτελούν μια μόνιμη μεταβολή του κινδύνου. Όπως δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της AXA, Τόμας Μπούμπερλ: «Πρέπει να μάθουμε να ζούμε με το γεγονός ότι αυτές οι πυρκαγιές θα συμβαίνουν ολοένα και συχνότερα. Είναι πλέον μέρος της καθημερινής πραγματικότητάς μας.»

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι είναι ακόμη νωρίς για να υπολογιστεί το συνολικό κόστος της αντιπυρικής περιόδου του 2026. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι οι θερμές και ξηρές συνθήκες θα διατηρηθούν περισσότερο από το συνηθισμένο, ιδιαίτερα στη Μεσόγειο, ενώ ο κίνδυνος μεταφέρεται σταδιακά βορειότερα, προς περιοχές όπως το Παρίσι και η νοτιοανατολική Αγγλία.

Στη Γαλλία, αν και οι πυρκαγιές δεν έφτασαν τελικά στο πολεοδομικό συγκρότημα του Μπορντό, προκάλεσαν σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. Ο υπουργός Οικονομικών χαρακτήρισε την καταστροφή «οικονομικό κεραυνό». Βιομηχανικές μονάδες ανέστειλαν προσωρινά τη λειτουργία τους, οι μεταφορές διαταράχθηκαν και ο τουρισμός δέχθηκε ισχυρό πλήγμα.

Η περιοχή της Ζιρόνδης, όπου ο τουρισμός αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας, είδε χιλιάδες επισκέπτες να ακυρώνουν τις κρατήσεις τους.

Ο οστρακοκαλλιεργητής Ντενί Μπελόκ, του οποίου η οικογένεια καλλιεργεί στρείδια στον κόλπο του Αρκασόν εδώ και έξι γενιές, περιγράφει την καταστροφή ως υπαρξιακή απειλή. Οι εκκενώσεις συνέπεσαν με την πιο κερδοφόρα περίοδο του έτους, με αποτέλεσμα να χαθεί μεγάλο μέρος του εισοδήματος της οικογένειας.

Ανάλογη είναι η εικόνα και για τα κάμπινγκ, τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια της περιοχής. Επιχειρηματίες κάνουν λόγο για μαζικές ακυρώσεις, απώλειες εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ και αβεβαιότητα ως προς την κρατική στήριξη. Πολλοί φοβούνται ότι αρκετές μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις δεν θα επιβιώσουν.

Στο ίδιο το Μπορντό, οι πλατείες και τα σοκάκια που συνήθως κατακλύζονται από τουρίστες παραμένουν σχεδόν άδεια. Οι επιχειρήσεις αναφέρουν ότι οι εισπράξεις τους θυμίζουν χειμερινή περίοδο αντί για το αποκορύφωμα του καλοκαιριού.

Οι εκπρόσωποι του τουριστικού κλάδου προειδοποιούν ότι η απώλεια της θερινής περιόδου μπορεί να οδηγήσει πολλές επιχειρήσεις σε λουκέτο. Παρά τις συζητήσεις με την κυβέρνηση και τις τράπεζες για οικονομική στήριξη και αναστολή αποπληρωμής δανείων, πολλοί φοβούνται ότι η βοήθεια θα έρθει πολύ αργά.

Για πολλές οικογένειες, το διακύβευμα δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και η διατήρηση μιας παράδοσης που περνά από γενιά σε γενιά. Όπως λέει ο Μπελόκ, ελπίζει ο γιος του να συνεχίσει την οικογενειακή επιχείρηση, παρότι γνωρίζει ότι οι φυσικές καταστροφές θα γίνονται ολοένα συχνότερες.

«Πρέπει να συνεχίσουμε», καταλήγει. «Με την κλιματική αλλαγή ξέρουμε ότι τέτοιες καταστροφές θα επαναλαμβάνονται. Παρ' όλα αυτά, οφείλουμε να προχωρήσουμε μπροστά».

protothema.gr