CNNi: Γιατί το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αποτελεί σημείο τριβής με τις ΗΠΑ

Η τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένων των ποσοτήτων με υψηλή περιεκτικότητα, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα κύρια σημεία τριβής, αν όχι το κορυφαίο, ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν με αποτέλεσμα να καταλήγουν σε αδιέξοδο οι διαπραγματεύσεις που διεξάγονται εδώ και εβδομάδες για να τερματίσουν τον μεταξύ τους πόλεμο.

Το ίδιο συνέβη και το βράδυ της Παρασκευής με τη σύσκεψη Τραμπ στην αίθουσα επιχειρήσεων του Λευκού Οίκου να λήγει μετά από δύο ώρες χωρίς απόφαση, καθώς οι δύο πλευρές έχουν εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις για το ουράνιο.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι το Ιράν πρέπει να παραδώσει αυτό που αποκαλεί «πυρηνική σκόνη». Από την πλευρά τους Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει ότι η χώρα έχει δικαίωμα σε ένα πυρηνικό πρόγραμμα για ειρηνικούς σκοπούς.

Ωστόσο με τον κατάλληλο εξοπλισμό, το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού, το Ιράν θα μπορούσε να φτάσει σε καθαρότητα όπλων μέσα σε εβδομάδες ή και ημέρες, σύμφωνα με πυρηνικούς εμπειρογνώμονες. «Και είναι αρκετό για 10 πυρηνικά όπλα», λένε διεθνείς επιθεωρητές όπως αναφέρει το CNNi.

Ενώ Ιράν και ΗΠΑ φέρονται τη δεδομένη χρονική στιγμή να βρίσκονται κοντά σε μια συμφωνία, την ίδια ώρα, οι δύο πλευρές παραμένουν απόμακρες, χωρίς να μπορούν να επισημοποιήσουν την παράταση της εκεχειρίας και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Και αυτό γιατί το ερώτημα γύρω από το ουράνιο θα παραμείνει άλυτο και θα αποτελέσει βασικό μέρος των επόμενων διαπραγματεύσεων. Αυτές οι συνομιλίες πιθανότατα θα επικεντρωθούν στα σχεδόν 440 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου σε επίπεδο 60%.

«Οι ΗΠΑ δεν πρέπει να αποδεχτούν μια συμφωνία που δεν περιλαμβάνει την αφαίρεση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου», δήλωσε ο Έρικ Μπρούερ, ειδικός σε πυρηνικά υλικά για τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό Nuclear Threat Initiative (NTI).

Μακρά διαδικασία η κατασκευή πυρηνικού όπλου

Η κατασκευή ενός πυρηνικού όπλου απαιτεί σημαντική ποσότητα ραδιενεργών βαρέων στοιχείων ή αυτό που οι ειδικοί αποκαλούν σχάσιμο υλικό (σ.σ. σχάσιμο υλικό είναι κάθε ουσία που μπορεί να υποστεί πυρηνική σχάση). Ένα τέτοιο ραδιενεργό ισότοπο, το ουράνιο-235, υπάρχει στη φύση, αλλά αποτελεί λιγότερο από το 1% του ακατέργαστου μεταλλεύματος ουρανίου που εξορύσσεται.

Ο εμπλουτισμός συγκεντρώνει το ουράνιο-235 από το ακατέργαστο μετάλλευμα και το προετοιμάζει για μετατροπή σε σχάσιμο υλικό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή όπλων.

Το Ιράν εμπλούτισε το ουράνιο του μετατρέποντάς το σε αέριο και περιστρέφοντάς το σε μια σειρά από μηχανές φυγοκέντρησης σε υπόγειες εγκαταστάσεις, κυρίως στα πυρηνικά συγκροτήματα Νατάνζ, Φορντό και Ισφαχάν.

Πιστεύεται ότι τα σχεδόν 500 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου κατά 60% του Ιράν παραμένουν σε αέρια μορφή, όπως προκύπτει από την τελευταία επαλήθευση από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας τον Ιούνιο του 2025. Αυτό γιατί το Ιράν απέκλεισε τους διεθνείς πυρηνικούς επιθεωρητές τον επόμενο μήνα μετά τις κοινές αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ-Ισραήλ στις εγκαταστάσεις του.

Ο περαιτέρω εμπλουτισμός σε καθαρότητα 90%, που θεωρείται το όριο για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, θα «χρειαστεί μόνο από ημέρες έως εβδομάδες» εάν το Ιράν διαθέτει λειτουργική εγκατάσταση εμπλουτισμού, πρόσθεσε ο Μπρούερ.

Οι επιθέσεις του Ιουνίου 2025 στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν, στην «Επιχείρηση Σφυρί του Μεσονυχτίου», είχαν ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, μεγάλο μέρος του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού του Ιράν στο Ισφαχάν να θαφτεί, χωρίς να καταστραφεί, παρά τις δηλώσεις της κυβέρνησης ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έπαψε να είναι απειλεί.

Οι απειλές Τραμπ και ανησυχίες των ειδικών

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ απείλησε «να επέμβει» ακόμη και διά της βίας για να ανακτήσει το ουράνιο σε περίπτωση που οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν. Το CNNi αποκάλυψε τον Μάρτιο ότι Αμερικανοί στρατιωτικοί είχαν εξετάσει το ενδεχόμενο μιας τέτοιας επιχείρησης με στόχο το πυρηνικό συγκρότημα του Ισφαχάν. Ωστόσο εκτίμησαν ότι η επιχείρηση θα μπορούσε να απαιτήσει εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, στρατιώτες με κίνδυνο να υπάρξουν μεγάλες απώλειες.

Οι πυρηνικοί εμπειρογνώμονες δεν κρύβουν την ανησυχία τους για το αν μια στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ θα μπορούσε να εντοπίσει και να επαληθεύσει όλες τις ποσότητες ουρανίου, πόσο μάλλον να τις απομακρύνει με ασφάλεια. Επιπλέον η πραγματοποίηση μιας τέτοιας επιχείρησης υπό εξαιρετικά εχθρικές συνθήκες θα ήταν πρωτοφανής.

«Δεν γνωρίζουμε πού θα μπορούσε το Ιράν να έχει διασπείρει μέρος αυτού του υλικού ουρανίου πριν από τις επιθέσεις», δήλωσε ο Μπρούερ.

Παράλληλα παραμένει ασαφές εάν το Ιράν έχει επί του παρόντος την ικανότητα να εμπλουτίσει το ουράνιο σε ποσοστό 60% στο βαθμό που απαιτείται για την παραγωγή πυρηνικής κεφαλής, αλλά πριν από τις επιθέσεις του 2025 είχε τις κατάλληλες εγκαταστάσεις, πρόσθεσε ο Μπρούερ.

Όταν η Κίνα ολοκλήρωσε τον εμπλουτισμό ουρανίου το 1964, χρειάστηκε μόνο «τρεις έως πέντε εβδομάδες για να μετατρέψει το αέριο σε μέταλλο... και να συναρμολογήσει μια ατομική βόμβα», ανέφερε με τη σειρά του ο φυσικός του Χάρβαρντ και ειδικός σε θέματα πυρηνικής ενέργειας στην Κίνα, Χούι Ζανγκ, για το Bulletin of the Atomic Scientists πέρυσι.

Γιατί είναι επιβεβλημένη η απομάκρυνση

Ο Σκοτ ​​Ρόκερ, ο οποίος διετέλεσε επικεφαλής του Γραφείου Απομάκρυνσης Πυρηνικού Υλικού της Εθνικής Διοίκησης Πυρηνικής Ασφάλειας και τώρα επιβλέπει το πρόγραμμα ασφάλειας πυρηνικών υλικών του NTI, δήλωσε στο CNNi ότι η απομάκρυνση ακόμη και του ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού του Ιράν μπορεί να είναι απαραίτητη για την αποτροπή μελλοντικών εργασιών πάνω σε πυρηνικά όπλα.

Αυτό συμβαίνει επειδή το Ιράν έχει αναπτύξει τις δεξιότητες και την εμπειρία για να παράγει προηγμένες μηχανές φυγοκέντρησης που μπορούν να εμπλουτίσουν γρήγορα και αποτελεσματικά το ουράνιο.

Ενώ το Ιράν έχει επιμείνει ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικών όπλων, ο Ρόκερ είπε ότι το απόθεμά του ουρανίου σε υψηλό εμπλουτισμό είναι ενδεικτικό των προθέσεών του.

«Δεν υπάρχει κανένας εύλογος πολιτικός σκοπός για αυτό το υλικό», είπε, προσθέτοντας ότι η «κύρια εστίαση» των διαπραγματεύσεων των ΗΠΑ θα πρέπει να είναι η απαλλαγή του από αυτό.

Πώς μπορεί να γίνει η απομάκρυνση του ουρανίου

Υπάρχουν δύο κύριες επιλογές για την απομάκρυνση ή την εξουδετέρωση του αποθέματος του Ιράν, σύμφωνα με τον Ρόκερ και τον Μπρούερ.

Μία πιθανότατα θα ήταν η μετατροπή από αέριο ουράνιο σε μια «εγγενώς πιο σταθερή» μορφή σκόνης, είπε ο Ρόκερ, καθιστώντας τη μεταφορά σημαντικά ασφαλέστερη.

Σε περίπτωση ειρηνικής απομάκρυνσης με επικεφαλής τις ΗΠΑ, η Εθνική Διοίκηση Πυρηνικής Ασφάλειας του Υπουργείου Ενέργειας διαθέτει μια κινητή εγκατάσταση ουρανίου που μπορεί να αναπτυχθεί από την έδρα της στο Εθνικό Εργαστήριο Oak Ridge, στο Τενεσί, σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου και να «σταθεροποιήσει, συσκευάσει και αφαιρέσει πυρηνικά υλικά». Αυτή η διαδικασία πιθανότατα θα διαρκέσει εβδομάδες.

Η Ρωσία έχει επίσης τη δυνατότητα να δεχτεί εμπλουτισμένο ουράνιο, όπως έκανε στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του Ιράν του 2015, σημείωσε ο Ρόκερ.

Μια δεύτερη επιλογή, γνωστή ως «downblending», θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε ιρανικό έδαφος. Η downblending θα περιλαμβάνει την αραίωση του ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού με ουράνιο χαμηλής καθαρότητας για τη μείωση της συγκέντρωσής του σε επίπεδο 235.

Το κλειδί για οποιαδήποτε επιτυχημένη απομάκρυνση, ανεξάρτητα από τη μέθοδο, είναι η δυνατότητα των ΗΠΑ και της διεθνούς κοινότητας να παρακολουθούν και να επαληθεύουν τη διαδικασία.

Ο Μπρούερ δήλωσε ότι η επαλήθευση θα είναι δύσκολη ακόμη και αν το Ιράν συνεργαστεί πλήρως.

«Διατρέχετε τον κίνδυνο... το Ιράν να πει: "Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε αυτά τα 100 κιλά ουρανίου επειδή στην πραγματικότητα εξερράγησαν στις επιθέσεις", και δεν πρόκειται ποτέ να μάθετε αν αυτό είναι αλήθεια ή όχι, σωστά;» είπε ο Μπρούερ.

cnn.gr