Cumhuriyet κατά Ερντογάν: Η συμφωνία με τη Λιβύη μας γύρισε μπούμερανγκ

Η κεμαλική Cumhuriyet, που εκφράζει σε μεγάλο βαθμό την οπτική κύκλων προσκείμενων στο Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), παρουσιάζει την ελληνοαμερικανική συμφωνία για έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης ως στρατηγικό πλήγμα στην ίδια τη λογική της "Γαλάζιας Πατρίδας" και ως αποτέλεσμα λαθών της Άγκυρας τα προηγούμενα χρόνια. 

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Ελλάδα υπέγραψε στις 16 Φεβρουαρίου συμφωνία με κοινοπραξία υπό την αμερικανική Chevron για έρευνες σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές στην Ανατολική Μεσόγειο, δύο εκ των οποίων επικαλύπτονται με ζώνες που η Τουρκία θεωρεί ότι εμπίπτουν στο παράνομο μνημόνιο οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών που υπέγραψε με τη Λιβύη το 2019. Ο ενεργειακός αναλυτής Αλί Αρίφ Ακτούρκ ερμηνεύει την κίνηση αυτή ως σαφές μήνυμα ότι οι ΗΠΑ "δεν λαμβάνουν υπόψη" το δόγμα της "Γαλάζιας Πατρίδας", ενώ υπενθυμίζεται ότι το αφήγημα αυτό άρχισε να προβάλλεται επιθετικά ακριβώς μετά τη συμφωνία Άγκυρας–Τρίπολης.

Το δημοσίευμα στέκεται ιδιαίτερα στην ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, την οποία χαρακτηρίζει αντιφατική: από τη μία υποστηρίζει ότι οι έρευνες νότια της Κρήτης "δεν επηρεάζουν άμεσα" τις τουρκικές θαλάσσιες δικαιοδοσίες, από την άλλη τις καταγγέλλει ως αντίθετες τόσο με το μνημόνιο του 2019 όσο και με τις συντεταγμένες που έχει αποστείλει η Λιβύη στον ΟΗΕ τον Μάιο του 2025. Η Cumhuriyet επισημαίνει ότι αυτή η διατύπωση θολώνει τη στάση της Άγκυρας και θέτει ερωτήματα για τη συνέπεια της τουρκικής πολιτικής.

Κεντρικό ρόλο στο άρθρο έχει η ανάλυση του ειδικού σε θέματα εξωτερικής πολιτικής Αϊντίν Σεζέρ, ο οποίος αποδομεί συνολικά το δόγμα της "Γαλάζιας Πατρίδας" και θεωρεί το μνημόνιο με τη Λιβύη "αυτοκτονική" κίνηση. Υποστηρίζει ότι ο "βυθός" και η υφαλοκρηπίδα, όπου υπάρχουν υδρογονάνθρακες και περιορισμένα δικαιώματα εκμετάλλευσης, δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως "πατρίδα", σε αντίθεση με τα χωρικά ύδατα, που είναι ο πραγματικός χώρος πλήρους κυριαρχίας. Κατά τον Σεζέρ, με την υπογραφή της συμφωνίας του 2019 η Τουρκία "έσπασε" ένα ευνοϊκό για την ίδια status quo στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου μέχρι τότε Ελλάδα και Αίγυπτος δεν μπορούσαν να καταλήξουν σε οριοθέτηση, και άνοιξε τον δρόμο για την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία που "κλείδωσε" τον 28ο μεσημβρινό ως όριο και περιόρισε τις τουρκικές διεκδικήσεις δυτικά.

Ο Σεζέρ περιγράφει εκτενώς και το πολιτικό–ιστορικό υπόβαθρο της τουρκικής εμπλοκής στη Λιβύη: από τη χρηματοδότηση των δυνάμεων των "Αδελφών Μουσουλμάνων" το 2011–2012, μέχρι την υπογραφή, μέσα σε μία ημέρα, τόσο της στρατιωτικής συμφωνίας όσο και του μνημονίου θαλασσίων ζωνών με την κυβέρνηση της Τρίπολης, το οποίο όμως δεν εγκρίθηκε ποτέ από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης. Τονίζει ότι η Άγκυρα "πώλησε" στο εσωτερικό της κοινής γνώμης τη συμφωνία ως νομικά θεμελιωμένη στην αναγνώριση της κυβέρνησης της Τρίπολης από τον ΟΗΕ, κάτι που ο ίδιος αμφισβητεί, ενώ υπογραμμίζει πως η Τουρκία αποφεύγει το Διεθνές Δικαστήριο ακριβώς επειδή τα επιχειρήματά της στο Αιγαίο είναι πολιτικά και όχι νομικά.

Το άρθρο συνδέει τη συμφωνία του 2019 με τη συνολική επιδείνωση των σχέσεων Άγκυρας–ΕΕ, επισημαίνοντας ότι, καθώς Ελλάδα και Κύπρος είναι κράτη–μέλη, οι θαλάσσιες διεκδικήσεις τους μετατρέπονται αυτομάτως σε εξωτερικά σύνορα της Ένωσης. Ο Σεζέρ αναφέρει ότι από το 2019 και μετά, σε κάθε Σύνοδο Κορυφής, η ΕΕ "τραβά το αυτί" της Τουρκίας για τη συμπεριφορά της στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η παράλληλη σύγκρουση με Κύπρο και η ύπαρξη βρετανικών βάσεων με δικές τους θαλάσσιες ζώνες καθιστούν ακόμη πιο περίπλοκη τη θέση της Άγκυρας.

Τέλος, η Cumhuriyet δίνει ιδιαίτερο βάρος στο μήνυμα που εκπέμπει η εμπλοκή της Chevron, μιας εταιρείας που δραστηριοποιείται ήδη σε Κύπρο και νότια της Ελλάδας και έχει σχέσεις συνεργασίας και με την Τουρκία. Ο Σεζέρ σημειώνει ότι με τη νέα συμφωνία η Ουάσιγκτον, μέσω Chevron, δείχνει καθαρά ότι δεν αναγνωρίζει στην πράξη το τουρκο–λιβυκό μνημόνιο και ότι η εποχή της επιθετικής ρητορικής περί "Γαλάζιας Πατρίδας" έχει τελειώσει, με τους επικριτές της να αισθάνονται πλέον δικαιωμένοι.