Φρουροί της Επανάστασης: Οι πραιτωριανοί των μουλάδων

Ακούμε για αυτούς πολύ συχνά στα δελτία ειδήσεων, τους βρίσκουμε σε κάθε συζήτηση για το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, αλλά γνωρίζουμε ελάχιστα για αυτούς. Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι πρόκειται για κάποια επίλεκτη φρουρά ή κάτι τέτοιο. Στη χώρα τους ονομάζονται συνήθως Sepāh-e Pâsdârân, δηλαδή Στρατός των Φρουρών, διεθνώς είναι γνωστοί IRGC ή IRG (Islamic ή Iranian Revolutionary Guards). Οι Ιρανοί, τόσο εντός της χώρας όσο και στη διασπορά, είτε από θαυμασμό είτε από μίσος, αναφέρονται σε αυτούς ως Pasdaran, δηλαδή Φρουροί.

Δεν είναι όμως μια φρουρά, μια επίλεκτη μονάδα απλά. Αντίθετα είναι μια ολόκληρη δομή ενόπλων δυνάμεων, παράλληλη με τις συμβατικές ένοπλες δυνάμεις του Ιράν. Μια δύναμη που διαθέτει πέντε χωριστούς κλάδους και μια σειρά από υπηρεσίες. Συναποτελούνται από στρατό, ναυτικό, αεροδιαστημική δύναμη, τη διαβόητη Quds Force για το εξωτερικό και ως πέμπτο κλάδο έχουν την παραστρατιωτική δύναμη Basij.

Μάθετε περισσότερα για τις πολιτικές διαστάσεις της εξέγερσης στο Ιράν μέσα από τα podcast του Newshub

Οργάνωση, δομή και αποστολή

Ιδρύθηκαν από τον ίδιο τον ιστορικό ηγέτη της Ισλαμικής Επανάστασης, τον αγιατολάχ Ρουντολάχ Χομεϊνί τον Μάιο του 1979, την επαύριο της κατάληψης της εξουσίας. Και εξελίχθηκαν γρήγορα σε έναν ογκώδη, θρησκευτικά και πολιτικά φανατισμένο και καλά εκπαιδευμένο και εξοπλισμένο στρατό. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες πληροφορίες οι δυνάμεις των τεσσάρων πρώτων κλάδων αριθμούν πάνω από 120.000 άνδρες, ενώ ο πέμπτος κλάδος, η Basij, περίπου 90.000. Από τις 125.000 των τακτικών δυνάμεων περίπου το 40% είναι έφεδροι, που στρατολογούνται από τη δύναμη της Basij.

Σε αντίθεση με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις, που υπάγονται στον εκάστοτε πρόεδρο της χώρας (σήμερα είναι ο Μασούντ Πεζεσκιάν) και έχουν αποστολή την άμυνα για την εδαφική ακεραιότητα του κράτους, οι Φρουροί υπάγονται στον εκάστοτε θρησκευτικό ηγέτη, που σήμερα είναι ο γηραιός Αλί Χαμενεΐ. Αποστολή τους είναι η εξασφάλιση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και η νίκη της Ισλαμικής Επανάστασης έναντι όλων των εχθρών της, δηλαδή με λίγα λόγια η ασφάλεια του σιιτικού ισλαμιστικού καθεστώτος. Χωρίς υπερβολή θα λέγαμε ότι είναι οι πραιτωριανοί των μουλάδων.

Οι αποστολές και οι δραστηριότητές τους είναι εκπληκτικά πολυσχιδείς. Από τον έλεγχο των συνόρων ως τις πυραυλικές δυνάμεις, από τις υπηρεσίες πληροφοριών και τον υβριδικό πόλεμο μέχρι την οργάνωση και εκπαίδευση ξένων στρατών, από την εθνική ασφάλεια μέχρι τον ψηφιακό πόλεμο και τις ειδικές επιχειρήσεις. Έχουν χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική οργάνωση από εννέα χώρες: ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία, Ισραήλ (μόνο η Quds Force), Σουηδία, Σαουδική Αραβία, Μπαχρέιν, Ισημερινό και Παραγουάη!

Η επίσημη τελετουργική σημαία του σώματος των Φρουρών της Επανάστασης

Από τον πόλεμο στην πολιτική κυριαρχία

Διακρίθηκαν ιδιαίτερα στην υποστήριξη της επανάστασης στα πρώτα της βήματα στην εξουσία, αλλά πολύ περισσότερο στον πολυετή πόλεμο ανάμεσα στο Ιράν και το Ιράκ (1981-1988). Σύντομα ανέπτυξαν δραστηριότητες που ξεπέρασαν κατά πολύ αυτές μιας επικουρικής καθεστωτικής δύναμης και έφτασαν να επεκτείνουν τη δράση τους σε τομείς που άπτονται όχι μόνο της άμυνας και της εθνικής ασφάλειας, αλλά ακόμα και της αστυνομίας και της δικαιοσύνης. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις δικές τους δυνάμεις ανήκει ο έλεγχος των τελωνείων και των μεταφορών από και προς τη χώρα, ενώ το ναυτικό τους αποτελεί ουσιαστικά την ακτοφυλακή του Ιράν και ασκεί τον έλεγχο των στενών του Ορμούζ, στην είσοδο του Περσικού Κόλπου.

Από τη δεκαετία του 1990 μάλιστα και εξής, εκμεταλλευόμενοι και την αίγλη που κέρδισαν στα χρόνια του πολέμου ως επίλεκτη δύναμη, οι Φρουροί προχώρησαν στην εδραίωση και επέκταση της πολιτικής, αλλά και της οικονομικής τους δύναμης. Σταδιακά έγιναν ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο του καθεστώτος, ο ένας από τους δύο κύριους πυλώνες του, μαζί με τους κληρικούς. 

Η παρουσία των στελεχών του σώματος στην πολιτική ζωή είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς πέρα από την δύναμη που κατέχει η ίδια η ιεραρχία τους, χιλιάδες αξιωματούχοι και βετεράνοι του σώματος στελεχώνουν τη δημόσια διοίκηση και κυρίως τα πολιτικά αξιώματα, επιλέγονται ως δήμαρχοι και νομάρχες, γίνονται μέλη του κοινοβουλίου και κυβερνητικά στελέχη. Σημαντικό ποσοστό των μελών του κοινοβουλίου, που φτάνει ή και ξεπερνά το 30%, είναι πρώην φρουροί, ενώ κατά περιόδους ακόμα και η πλειοψηφία του υπουργικού συμβουλίου αποτελείται από πρώην στελέχη τους.

Ταυτόχρονα, ανέπτυξαν σταδιακά και έντονη οικονομική δραστηριότητα. Άμεσα ή έμμεσα συνδέονται με τους Φρουρούς δεκάδες σημαντικές επιχειρήσεις, με κάποιους να ανεβάζουν τον αριθμό σε πάνω από εκατό. Παράλληλα, ελέγχουν άμεσα ή έμμεσα και πλήθος από ιδρύματα, φιλανθρωπικού, πνευματικού και κοινωνικού χαρακτήρα. Ο συνολικός κύκλος εργασιών όλου του φάσματος των οικονομικών δραστηριοτήτων τους είναι εξαιρετικά δύσκολο να εκτιμηθεί, με αναλυτές να κάνουν λόγο για 12 δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια βάση.

Από την ιρανική κοινωνία σε όλη τη Μέση Ανατολή

Οι δύο κλάδοι των Pasdaran που αποτελούν αίνιγμα για τους περισσότερους είναι η Quds και η Basij. Η δεύτερη δύναμη είναι σαφώς παραστρατιωτική και έχει τη μεγαλύτερη κοινωνική βάση. Η λέξη σημαίνει “επιστράτευση” και η δύναμη αυτή αριθμεί περίπου 90.000 ενεργούς και σύμφωνα με υπολογισμούς 350.000 εφέδρους επιστράτους. Στην αρχή ήταν μια αυτόνομη παραστρατιωτική δύναμη με έντονη δράση στη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ωστόσο σύντομα η διευρυνόμενη κοινωνική επιρροή τους οδήγησε το καθεστώς να τους υπαγάγει στον έλεγχο των Φρουρών, προκειμένου να μην υπάρξει μελλοντικά ανταγωνισμός μεταξύ δύο ξεχωριστών καθεστωτικών μπλοκ.

Η πιο γνωστή με διαφορά όμως εκδοχή των Φρουρών της Επανάστασης είναι η Quds Force, δηλαδή η “Δύναμη Ιερουσαλήμ”, αφού al Quds στη γλώσσα του Κορανίου είναι η Ιερουσαλήμ. Πίσω από αυτό το όνομα κρύβεται ο κλάδος που είναι υπεύθυνος για όλη της εξωτερική δράση του ιρανικού καθεστώτος. Είναι η δύναμη που σχεδίασε και έχτισε τον λεγόμενο “άξονα της αντίστασης”, με συνεργάτες από το Λίβανο και τη Συρία ως το Ιράκ και την Υεμένη, ενώ κάποιοι υποστηρίζουν ότι έχει παρουσία και σε χώρες της Ανατολικής Αφρικής.

Μάθετε περισσότερα για την ανάπτυξη της Quds Force μέσα από τα podcast του Newshub

Δημιουργήματα της Quds ήταν οι σύγχρονες εκδοχές της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, ενώ βρίσκεται πίσω από το καθεστώς των Χούθι. Ταυτόχρονα εξοπλίζει και κατευθύνει μια σειρά από πολιτοφυλακές και ένοπλες οργανώσεις κυρίως σιιτικής διάστασης στο Ιράκ και τη Συρία. Όλη αυτή η πολυσχιδής δομή δέχθηκε καίρια πλήγματα τα τελευταία δύο χρόνια, μέσα από τις πολεμικές επιχειρήσεις του Ισραήλ, αλλά και τα πλήγματα των ΗΠΑ, αλλά και από την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία που ελεγχόταν σε ένα βαθμό από την Τεχεράνη.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι Αμερικανοί προχώρησαν το 2020 στη στοχευμένη εξόντωση του ιστορικού δημιουργού και επικεφαλής της Quds, του στρατηγού Κασέμ Σολεϊμανί, ενώ η ηγεσία της έχει κατ’ επανάληψη πληγεί θανάσιμα από το Ισραήλ. Σήμερα, μετά από όλα αυτά τα γεγονότα οι δραστηριότητες της Quds στη Μέση Ανατολή έχουν πληγεί καθοριστικά, αλλά τα δίκτυα επιρροής τους παραμένουν ενεργά.

Ο στρατηγός Κασέμ Σολεϊμανί που εξοντώθηκε με χειρουργικό χτύπημα των ΗΠΑ στη Βαγδάτη το 2020

Οι Φρουροί της Επανάστασης παραμένουν ο κύριος πυλώνας ισχύος του καθεστώτος της Τεχεράνης. Διαθέτουν κάθε είδους δύναμη, από πυραύλους που φτάνουν στην Ευρώπη μέχρι σύγχρονες δυνάμεις ειδικών και υβριδικών επιχειρήσεων. Αποτελούν χωρίς αμφιβολία την αιχμή του δόρατος για το Ιράν. Στη διάρκεια του ολιγοήμερου πολέμου με το Ισραήλ και τα χτυπήματα των ΗΠΑ το περασμένο έτος, πάνω από δέκα ανώτατοι αξιωματούχοι τους εξοντώθηκαν, μεταξύ των οποίων ο αρχηγός του γενικού επιτελείου του σώματος, στρατηγός Χοσεΐν Σαλαμί. Παρά όμως τα πλήγματα που έχουν δεχτεί εξακολουθούν να ασκούν καίριο έλεγχο στην καθεστωτική δομή της χώρας. 

Με το δεδομένο ότι κάποια εξωτερική παρέμβαση στο Ιράν δεν μπορεί να έχει τη μορφή εισβολής, αλλά και συνεκτιμώντας τον φανατισμό και το δέσιμο των Φρουρών με το καθεστώς, γίνεται προφανές ότι κάθε δυνατότητα πτώσης του καθεστώτος προσκρούει στη δύναμή τους. Είναι εξαιρετικά απίθανο αυτή η δύναμη να αποδεχτεί απλά την κατάρρευση της Ισλαμικής Επανάστασης και να παραδώσει τα όπλα. 

Εάν τα πράγματα οδηγηθούν σε ακραία σημεία πρόκλησης για την αντοχή του καθεστώτος, το πιθανότερο είναι να έχουμε μια πολύ σκληρότερη και πιο αιματηρή από σήμερα δικτατορία ή έναν εμφύλιο πόλεμο. Μια απολύτως αίσια και ομαλή έκβαση στην περίπτωση μιας τέτοιου επιπέδου σύγκρουσης μοιάζει σήμερα εντελώς ανέφικτη.