Η τηλεφωνική ατζέντα που οδήγησε στην «Αράχνη» του Ασαντ-Πώς εντοπίστηκε ο αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών

Ενα φαινομενικά ασήμαντο σημειωματάριο, ξεχασμένο σε ένα πολυτελές διαμέρισμα στη Δαμασκό μετά την κατάρρευση του καθεστώτος Μπασάρ αλ Ασαντ, έγινε η αφετηρία μιας πολύμηνης έρευνας του BBC που οδήγησε στα ίχνη ενός από τους πλέον καταζητούμενους ανθρώπους του συριακού μηχανισμού ασφαλείας.

Ο Χουσάμ Λούκα, γνωστός με το προσωνύμιο «Η Αράχνη», υπήρξε ένας από τους ισχυρότερους αξιωματούχους των υπηρεσιών πληροφοριών της Συρίας και κατηγορείται για βασανιστήρια, δολοφονίες και σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εχει τεθεί υπό κυρώσεις από τη Βρετανία, τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Οταν το καθεστώς Ασαντ κατέρρευσε, τον Δεκέμβριο του 2024, ο Λούκα εξαφανίστηκε.

Λίγες ημέρες αργότερα, ένοπλοι που είχαν εισέλθει στο εγκαταλειμμένο διαμέρισμά του στη Δαμασκό έψαχναν ανάμεσα σε επώνυμα ρούχα, έγγραφα και προσωπικά αντικείμενα. Στο πάτωμα βρίσκονταν δεκάδες φωτογραφίες του ίδιου άνδρα: στο γραφείο του, στο χιόνι, αλλά και να χαμογελά καθώς σφίγγει το χέρι του Μπασάρ αλ Ασαντ.

Δίπλα υπήρχαν μετάλλια και επιχρυσωμένα πιστοποιητικά με το όνομα Χουσάμ Λούκα.

Και σε μια γωνία του σαλονιού, πάνω σε ένα τραπεζάκι, βρισκόταν ένα απλό σημειωματάριο.

Οι 155 αριθμοί που έγιναν η αρχή της έρευνας

Στις σελίδες του υπήρχαν γραμμένα με μπλε μελάνι δεκάδες ονόματα και τηλεφωνικοί αριθμοί: καταστηματάρχες, γιατροί, στρατιωτικοί αξιωματούχοι, αλλά και πρόσωπα με το επώνυμο Λούκα.

Το BBC φωτογράφισε κάθε σελίδα και, επιστρέφοντας στο Λονδίνο, άρχισε να ελέγχει έναν προς έναν τους 155 αριθμούς.

Μόλις 51 εξακολουθούσαν να λειτουργούν.

Οι δημοσιογράφοι ξεκίνησαν από πρόσωπα που φαινόταν να έχουν τη μεγαλύτερη σημασία για τον Λούκα, όπως στρατιωτικοί διοικητές και συγγενείς. Οι περισσότερες προσπάθειες απέτυχαν. Οσοι απαντούσαν είτε έκλειναν αμέσως το τηλέφωνο όταν μάθαιναν ότι καλεί το BBC είτε αρνούνταν ότι γνώριζαν τον ίδιο ή την οικογένειά του.

Ενας δημοσιογράφος του BBC, το όνομα του οποίου είχε στο παρελθόν συμπεριληφθεί σε λίστα καταζητουμένων της Γενικής Διεύθυνσης Ασφαλείας την περίοδο που ο Λούκα διοικούσε την υπηρεσία, ταξίδεψε τελικά στη Συρία.

Επειδή πολλοί από τους ανθρώπους στο σημειωματάριο ήταν γιατροί, άρχισε να κλείνει ραντεβού μαζί τους.

Ενας γιατρός στο Χαλέπι παραδέχθηκε απρόθυμα ότι είχε περιθάλψει τον Λούκα, αλλά στη συνέχεια ζήτησε από τον δημοσιογράφο να φύγει και του επέστρεψε τα χρήματα της επίσκεψης.

Αλλος γιατρός στη Δαμασκό αποκάλυψε ότι είχε συνοδεύσει τη μητέρα του Λούκα σε ιατρικό ταξίδι στη Ρωσία. Δεν θέλησε να δώσει περισσότερες πληροφορίες, ωστόσο υπέδειξε αόριστα ένα φαρμακείο που ανήκε σε μία από τις κόρες του πρώην αξιωματούχου. Οι κάτοικοι της περιοχής ανέφεραν ότι ούτε εκείνη είχε εμφανιστεί από τον Δεκέμβριο του 2024.

Γιατί τον αποκαλούσαν «Η Αράχνη»

Το όνομα του Χουσάμ Λούκα είχε συνδεθεί ήδη από τα πρώτα χρόνια του συριακού εμφυλίου με τη Χομς.

Τότε ήταν επικεφαλής της τοπικής διεύθυνσης Πολιτικής Ασφάλειας και είχε αναλάβει την επιχείρηση για την ανακατάληψη της πόλης από τις δυνάμεις της αντιπολίτευσης.

Οι ανταρτοκρατούμενες συνοικίες βρίσκονταν υπό πολιορκία και, σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων στο BBC, η έλλειψη τροφίμων ήταν τόσο ακραία ώστε ορισμένοι αναγκάζονταν να τρώνε αρουραίους.

Ο πρώην αντάρτης Μοτάζ αλ Ζάιντι θυμάται το όνομα και τον αριθμό τηλεφώνου του Λούκα να εμφανίζονται γραμμένα σε τοίχους. Κυκλοφορούσε τότε η πληροφορία ότι όποιος ήθελε να εγκαταλείψει τις μάχες μπορούσε να τηλεφωνήσει για να εξασφαλίσει ασφαλή διέλευση.

Ορισμένοι φέρονται πράγματι να έφυγαν με ασφάλεια. Αλλοι, όμως, σύμφωνα με μαρτυρίες που συνέλεξε το BBC, δεν εμφανίστηκαν ποτέ ξανά.

Πολλοί κάτοικοι της Χομς ανέφεραν ότι τον αποκαλούσαν «Η Αράχνη» λόγω του εκτεταμένου δικτύου συνεργατών και πληροφοριοδοτών του, ακόμη και μέσα σε ομάδες ανταρτών.

«Ηταν παντού», είπαν κάτοικοι στο BBC.

Η σφαγή που σημάδεψε τη Χομς

Ανάμεσα στις σοβαρότερες κατηγορίες που έχουν διατυπωθεί εις βάρος του βρίσκεται η φερόμενη εμπλοκή του στη λεγόμενη «Σφαγή του Eid», γνωστή και ως «Σφαγή των Παιδιών», τον Σεπτέμβριο του 2015.

Ο Μοχάμεντ Τουακατλί έχασε τότε τον επτάχρονο γιο του, Ουάελ.

Το παιδί βρισκόταν σε παιδική χαρά στη συνοικία αλ Ουάερ όταν σημειώθηκε το πλήγμα. Ο πατέρας του, επιστρέφοντας χρόνια αργότερα στο σημείο μαζί με το BBC, θυμήθηκε τα ονόματα των παιδιών που σκοτώθηκαν και τα παιχνίδια που έπαιζαν λίγο πριν από την επίθεση.

«Ηταν μικρά παιδιά», είπε με δάκρυα στα μάτια. «Το χώμα εδώ είχε βαφτεί κόκκινο από το αίμα».

Σύμφωνα με το Syrian Network for Human Rights, 28 άνθρωποι σκοτώθηκαν, μεταξύ τους 17 παιδιά και τέσσερις γυναίκες.

Σύμφωνα με συριακή ακτιβιστική οργάνωση και φιλοαντιπολιτευόμενη εφημερίδα της εποχής, ο Λούκα είχε ευθύνη για την επιλογή στόχων στην περιοχή εκείνη την ημέρα.

Αργότερα προήχθη και, μέχρι την πτώση του καθεστώτος, είχε φτάσει στην κορυφή της Γενικής Διεύθυνσης Ασφαλείας, μιας από τις ισχυρότερες υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας.

Ως επικεφαλής της υπηρεσίας είχε στρατηγική εποπτεία της πολιτικής κρατήσεων της Συρίας και το προσωπικό του παρακολουθούσε τις επικοινωνίες προς και από τη φυλακή Σεντνάγια, τη διαβόητη εγκατάσταση που είχε χαρακτηριστεί «ανθρώπινο σφαγείο».

Ο σωματοφύλακας και η νύχτα της φυγής

Η πρώτη ουσιαστική εξέλιξη στην έρευνα του BBC ήρθε μήνες αργότερα.

Ενας πρώην φύλακας της πολυκατοικίας του Λούκα έδωσε στους δημοσιογράφους το τηλέφωνο ενός άνδρα που φέρεται να υπήρξε προσωπικός του σωματοφύλακας. Το BBC τον αποκαλεί «Μαχμούντ».

Μετά από εβδομάδες αποτυχημένων προσπαθειών, ο Μαχμούντ δέχθηκε να συναντήσει τον δημοσιογράφο σε ξενοδοχείο, λίγο πριν από τα μεσάνυχτα.

Οπως ισχυρίστηκε, ήταν θυμωμένος με τον Λούκα επειδή τον εγκατέλειψε όταν κατέρρευσε το καθεστώς. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, ενώ οι αντάρτες πλησίαζαν στη Δαμασκό, ο Λούκα διαβεβαίωνε ότι θα έμενε για να υπερασπιστεί την πρωτεύουσα.

Μέχρι το επόμενο πρωί, όμως, είχε εξαφανιστεί, παίρνοντας μαζί του μεγάλο χρηματικό ποσό από το χρηματοκιβώτιο του γραφείου, σύμφωνα πάντα με τον Μαχμούντ.

Ο πρώην σωματοφύλακας έδωσε στη συνέχεια το τηλέφωνο του οδηγού του Λούκα, τον οποίο πίστευε ότι είχε μεταφέρει τον πρώην αρχηγό των μυστικών υπηρεσιών έξω από τη Δαμασκό εκείνη τη νύχτα.

Ο οδηγός εμφανίστηκε φοβισμένος και επέμενε ότι «ήταν απλώς οδηγός». Δεν εμφανίστηκε σε προγραμματισμένες συναντήσεις και τελικά σταμάτησε να απαντά.

Το ρωσικό τηλέφωνο και τα ίχνη στη Μόσχα

Η έρευνα στράφηκε τότε στις πιθανές διαδρομές διαφυγής του Λούκα.

Ανώτερη πηγή της κυβέρνησης του Λιβάνου δήλωσε στο BBC ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες της, ο Λούκα είχε περάσει από τη χώρα με «ρωσικό διαβατήριο, αλλά με διαφορετικό όνομα» και στη συνέχεια πέταξε για τη Ρωσία.

Η κρίσιμη ένδειξη ήρθε από έναν ακόμη άνθρωπο που υπήρχε στο παλιό σημειωματάριο. Ο άνδρας αυτός, ο οποίος βρίσκεται επίσης στη λίστα καταζητουμένων της νέας συριακής κυβέρνησης λόγω των στενών δεσμών του με το καθεστώς Ασαντ, είπε ότι διέθετε αριθμό τηλεφώνου του Λούκα.

Ο αριθμός είχε ρωσικό κωδικό.

Το BBC είχε ήδη βρει στο διαμέρισμα του Λούκα βραβεία από τη ρωσική υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών και μια πρωτοχρονιάτικη κάρτα από υψηλόβαθμο Ρώσο αξιωματούχο.

Ο πληροφοριοδότης τηλεφώνησε στον αριθμό μπροστά στους δημοσιογράφους και έκανε στον άνδρα στην άλλη άκρη ερωτήσεις τις απαντήσεις των οποίων, σύμφωνα με το BBC, μόνο ο Λούκα θα μπορούσε να γνωρίζει.

Η φωνή απάντησε αμέσως και σωστά.

Σε επόμενη κλήση, το BBC κατάφερε να του μιλήσει απευθείας.

«Δεν μπορώ να πάρω κανένα ρίσκο μιλώντας στο τηλέφωνο στη θέση που βρίσκομαι», είπε ο άνδρας που το BBC ταυτοποίησε ως Χουσάμ Λούκα.

Οταν ρωτήθηκε αν η Ρωσία τού απαγορεύει να μιλήσει, απάντησε: «Δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν μπορώ να εξηγήσω. Πρέπει να καταλάβετε».

Λίγο αργότερα έκλεισε το τηλέφωνο.

Το BBC απέκτησε στη συνέχεια και δεύτερο αριθμό που φέρεται να ανήκει στον Λούκα και, μέσα σε μία ημέρα, κατάφερε να τον εντοπίσει σε δύο προάστια στα περίχωρα της Μόσχας.

Η δικαιοσύνη που μοιάζει μακρινή

Ο γενικός εισαγγελέας της Συρίας, Χασάν αλ Τούρμπα, δήλωσε στο BBC ότι έχει κινηθεί δικαστική διαδικασία κατά του Λούκα για «ανθρωποκτονία εκ προμελέτης, βασανιστήρια και θάνατο που προκλήθηκε από βασανιστήρια».

Οπως είπε, έχει εκδοθεί ένταλμα σε εθνικό επίπεδο και γίνονται προσπάθειες για τη διεθνή κυκλοφορία του, με στόχο τον εντοπισμό και την έκδοση του Λούκα και άλλων πρώην ανώτερων αξιωματούχων του καθεστώτος.

Η επιβεβαίωση ότι βρίσκεται στη Μόσχα, ωστόσο, περιπλέκει σημαντικά αυτή την προοπτική. Το BBC σημειώνει ότι θεωρεί εξαιρετικά απίθανο η Ρωσία να εκδώσει αξιωματούχους ενός καθεστώτος που υποστήριζε επί χρόνια.

Η ρωσική κυβέρνηση δεν απάντησε στα ερωτήματα του BBC ούτε για την παρουσία του Λούκα στη χώρα ούτε για το ενδεχόμενο έκδοσής του.

Στη Χομς, ο Μοχάμεντ Τουακατλί εξακολουθεί να ελπίζει ότι κάποτε ο άνθρωπος που συνδέεται με μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της πόλης θα λογοδοτήσει.

Ο γιος του, ο Ουάελ, ήταν μόλις επτά ετών.

«Το μόνο που τον ένοιαζε», είπε ο πατέρας του, «ήταν να παίζει και να διασκεδάζει».

Πηγή: BBC