Η Βενεζουέλα δεν έχει μόνο πετρέλαιο

Ο πρόεδρος Donald Trump δηλώνει ότι αμερικανικές εταιρείες θα έχουν πλέον πρόσβαση στα τεράστια αποθέματα πετρελαίου της Βενεζουέλας. Όμως, στο επιτελείο του δεν κοιτούν μόνο το αργό: ιδιαίτερο ενδιαφέρον φαίνεται να προκαλούν και τα υπόλοιπα ορυκτά και μέταλλα της χώρας -ακόμη και πιθανές σπάνιες γαίες.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι στη Βενεζουέλα εκτιμάται πως υπάρχουν -χωρίς όμως επαληθευμένα στοιχεία- αποθέματα ορυκτών, μετάλλων και ενδεχομένως σπάνιων γαιών. Πρόκειται για πρώτες ύλες κρίσιμες για κλάδους από την άμυνα έως την τεχνολογία, με την κυβέρνηση Trump να τονίζει επανειλημμένα τη σημασία τους για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.

Ωστόσο, το να «κλειδώσει» η Ουάσινγκτον τέτοιους πόρους από τη Βενεζουέλα δεν είναι εύκολη υπόθεση -και, ακόμη κι αν γίνει, δεν θα αρκεί για να θωρακίσει ουσιαστικά την αμερικανική εφοδιαστική αλυσίδα, λένε οι αναλυτές. Πρώτον, παραμένουν ασαφή τόσο η ποσότητα όσο και η οικονομική βιωσιμότητα των κοιτασμάτων. Δεύτερον, η εξόρυξη στη χώρα συνεπάγεται υψηλό ρίσκο χωρίς σταθερές εγγυήσεις ασφαλείας σε βάθος χρόνου.

Πολλές από τις περιοχές που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν εξορυκτική δραστηριότητα ελέγχονται ή επηρεάζονται από αντάρτικες δυνάμεις και ένοπλες ομάδες που εμπλέκονται στην παράνομη εξόρυξη χρυσού. Επιπλέον, η εξόρυξη σπάνιων γαιών είναι ενεργοβόρα και μπορεί να έχει σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Όπως σημειώνει ο Reed Blakemore του Atlantic Council, υπάρχει επίγνωση στην κυβέρνηση ότι «πέρα από το πετρέλαιο» η χώρα έχει ευρύτερη αξία φυσικών πόρων, αλλά οι όροι εκμετάλλευσης και εμπορικής αξιοποίησης αυτών των ορυκτών είναι «πολύ πιο δύσκολη ιστορία» -ίσως ακόμη δυσκολότερη και από το πετρέλαιο.

Κι ακόμη κι αν οι ΗΠΑ κατάφερναν να εξορύξουν σπάνιες γαίες στη Βενεζουέλα, το δύσκολο μέρος δεν τελειώνει στο ορυχείο. Συνήθως τα υλικά αυτά πρέπει να σταλούν για επεξεργασία και διύλιση, όπου κυριαρχεί η Κίνα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η Κίνα αντιστοιχούσε σε πάνω από το 90% της παγκόσμιας διύλισης σπάνιων γαιών το 2024, έχοντας αποκτήσει σχεδόν μονοπωλιακή θέση χάρη σε χρόνια επιδοτήσεων, επέκταση της βιομηχανίας και χαλαρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες.

Οι σπάνιες γαίες έχουν εξελιχθεί σε βασικό σημείο τριβής στις εμπορικές εντάσεις ΗΠΑ–Κίνας, ειδικά μετά από κινήσεις περιορισμών εξαγωγών που ενίσχυσαν την ανησυχία της Ουάσινγκτον για την ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασμού της. Όπως τονίζει ο Joel Dodge (Vanderbilt Policy Accelerator), η βιομηχανική και γεωπολιτική υπεροχή της Κίνας στην επεξεργασία των σπάνιων γαιών δεν μπορεί να ανατραπεί «εν μια νυκτί».

Η αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία (USGS) χαρακτηρίζει 60 εμπορεύματα ως «κρίσιμα ορυκτά», απαραίτητα για την οικονομία και την εθνική ασφάλεια -μεταξύ τους αλουμίνιο, κοβάλτιο, χαλκό, μόλυβδο και νικέλιο, αλλά και 15 στοιχεία σπάνιων γαιών όπως το νεοδύμιο και το δυσπρόσιο. Είναι υλικά-κλειδιά τόσο για καθημερινές τεχνολογίες (τηλέφωνα, μπαταρίες, οθόνες) όσο και για στρατιωτικές εφαρμογές (λέιζερ, μαχητικά αεροσκάφη, πύραυλοι). Παρά το όνομα, οι «σπάνιες γαίες» δεν είναι κατ’ ανάγκη σπάνιες στον φλοιό της Γης, όμως η εξόρυξη και κυρίως η επεξεργασία τους είναι το πραγματικά δύσκολο κομμάτι.

Στη Βενεζουέλα, πάντως, το τοπίο είναι θολό. Η USGS δεν την κατατάσσει στις χώρες με σπάνιες γαίες, ενώ ειδικοί σημειώνουν ότι οι δεκαετίες διακυβέρνησης από Hugo Chávez και Nicolás Maduro άφησαν μεγάλο κενό δεδομένων για το εύρος των πόρων. Παρόλα αυτά, εκτιμάται πως υπάρχουν κοιτάσματα όπως coltan (πηγή τανταλίου και νιοβίου) και βωξίτη, που μπορεί να περιέχει αλουμίνιο και γάλλιο -όλα τους υλικά που θεωρούνται «κρίσιμα». Το 2016, ο Maduro δημιούργησε την Orinoco Mining Arc για εξορύξεις, όμως η περιοχή συνδέθηκε με εκτεταμένη παράνομη δραστηριότητα.

Σύμφωνα με τον αναλυτή Sung Choi (BloombergNEF), η Βενεζουέλα μπορεί να «κάθεται» πάνω σε σημαντικά αποθέματα, αλλά είναι εγκλωβισμένη σε ένα μείγμα κακών γεωλογικών δεδομένων, χαμηλής εξειδίκευσης εργατικού δυναμικού, οργανωμένου εγκλήματος, έλλειψης επενδύσεων και ασταθούς πολιτικού περιβάλλοντος. Με αυτά τα δεδομένα, εκτιμά ότι η χώρα δύσκολα θα αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στον κλάδο κρίσιμων ορυκτών, τουλάχιστον μέσα στην επόμενη δεκαετία.

CNN