ING: Τέλος σε μερικές ημέρες ή «αιώνιος πόλεμος» – Τα 2 σενάρια και οι επιπτώσεις τους

Ένα σημαντικό, νομικά αμφισβητούμενο και ιστορικά επικίνδυνο βήμα «βλέπει» η ING στο χτύπημα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, καθώς γίνεται πλέον σαφές ότι ο στόχος της επιχείρησης δεν είναι το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης αλλά η αλλαγή καθεστώτος. 

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής σε παρόμοιες περιπτώσεις κατάρρευσης των ηγετικών δομών δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντική, σημειώνουν οι αναλυτές του επενδυτικού οίκου. «Τα κενά εξουσίας τείνουν να προκαλούν εμφύλιο πόλεμο, σκληροπυρηνική ενοποίηση ή παρατεταμένο κατακερματισμό· μερικές φορές και τα τρία μαζί», τονίζουν. 

Έτσι, σε αντίθεση με τις επιθέσεις που έγιναν το περασμένο καλοκαίρι στο Ιράν, η Τεχεράνη δεν άργησε και πολύ να απαντήσει, αφού μέσα σε τέσσερις ώρες άρχισε τα χτυπήματά της, στο Ισραήλ, σε αμερικανικές βάσεις σε Μπαχρέιν, Κουβέιτ και Κατάρ καθώς και σε πολιτικές υποδομές ανά τον Περσικό Κόλπο. Όπως εξηγεί η ING, οι κινήσεις αυτές μαρτυρούν σχέδια που ήταν ήδη έτοιμα και βγήκαν από το συρτάρι. 

Αν και αναγνωρίζουν ότι η κατάσταση είναι άκρως ρευστή, εντούτοις οι αναλυτές της ING βλέπουν δύο γενικά σενάρια να διαμορφώνονται για την εξέλιξη των πραγμάτων σε αυτή τη φάση. Για τις αγορές, το ερώτημα είναι αρκετά απλό και σκληρό, εξηγούν: Θα τελειώσει αυτή η  σύγκρουση μέσα σε μερικές ημέρες ή θα γίνει ένας «αιώνιος πόλεμος» που θα εμπλέξει μια ολόκληρη περιοχή; 

Σενάριο 1

4-7 ημέρες και μετά αβεβαιότητα στο εσωτερικό του Ιράν 

Το πρώτο σενάριο της ING θέλει τα χτυπήματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ να εξαντλούν τους στρατιωτικούς στόχους πολύ σύντομα, τον ρυθμό των επιχειρήσεων να πέφτει και μια de facto εκεχειρία να αναδύεται μέσα σε μία εβδομάδα, καθώς  τα ιρανικά αντίποινα επιμένουν, χωρίς να είναι τόσο αποφασιστικά ώστε να πυροδοτήσουν μια κλιμάκωση εκ μέρους των ΗΠΑ. 

Σε αυτό το σενάριο, τα Στενά του Ορμούζ επηρεάζονται, αλλά χωρίς να υπάρξει σοβαρή διατάραξη των διελεύσεων, εν μέρει γιατί και οι ίδιες οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν εξαρτώνται από το πέρασμα. 

Το καθεστώς είτε επιβιώνει αποδυναμωμένο ή καταρρέει και δίνει τη θέση του σε μια άτακτη εσωτερική μετάβαση. 

Για τις αγορές, αυτό είναι μια επανάληψη του Ιουνίου του 2025: Το πετρέλαιο αρχικά εκτινάσσεται, αλλά καθώς οι φόβοι για διατάραξη του Ορμούζ υποχωρούν, σταδιακά οι τιμές αποκλιμακώνονται. Το premium του πολέμου είναι προσωρινό, χωρίς οι μακροοικονομικές επιπτώσεις να έχουν διάρκεια.  

Σενάριο  2

Η αντεπίθεση του Ιράν πιέζει τον Trump – «Αιώνιος πόλεμος» 

Ο Trump έχει δηλώσει ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να διαρκέσει έως και τέσσερις ή πέντε εβδομάδες, όμως τα ιρανικά αντίποινα, τα οποία έχουν πλήξει μέχρι στιγμής 10 χώρες, δεν δείχνουν καμία επικείμενη αποκλιμάκωση. Σε αυτό το πιο σοβαρό σενάριο, οι επιθέσεις συνεχίζονται πέρα ​​από στρατιωτικούς στόχους, σε υποδομές και κινητά περιουσιακά στοιχεία, μειώνοντας τον επιχειρησιακό ρυθμό αλλά παρατείνοντας το χρονοδιάγραμμα επ’ αόριστον. Το Ιράν, στρυμωγμένο στη γωνία, με την επιβίωση του καθεστώτος υπό αμφισβήτηση, κλιμακώνει τον ασύμμετρο οικονομικό πόλεμο με συνεχή παρενόχληση της κυκλοφορίας των δεξαμενόπλοιων, ενεργοποίηση επιθέσεων των Χούθι στα πλοία της Ερυθράς Θάλασσας και προσπάθειες διατάραξης των Στενών του Ορμούζ.

Ακόμη και η μερική διαταραχή σε ένα σημείο από όπου περνούν 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως και πάνω από 100 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα LNG τον χρόνο, προκαλεί ένα σοκ εφοδιασμού ιστορικών διαστάσεων. Ολόκληρη η περιοχή γίνεται ασταθής. Οι επιπτώσεις στην αγορά είναι σημαντικά διαφορετικές σε αυτό το σενάριο της ING:  Το πετρέλαιο κινείται προς τα 100 δολάρια και υψηλότερα, τα χρηματιστήρια μπαίνουν σε ουσιαστική διόρθωση, η στροφή στα ομόλογα έχει διάρκεια, η αλυσίδα εφοδιασμού τόσο για την Κίνα όσο και για την Ευρώπη διαταράσσεται και οι κεντρικές  τράπεζες βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα δίλημμα   που δεν έχει σαφή απάντηση.

Οι επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία 

1.       Παγκόσμιο εμπόριο: Ένα σοκ προσφοράς στη χειρότερη δυνατή στιγμή 

Ο πόλεμος στο Ιράν έρχεται την ώρα που το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα ήδη υφίσταται πιέσεις από την επιθετική δασμολογική πολιτική του Trump και τον παρατεταμένο κατακερματισμό των αλυσίδων εφοδιασμού από την εποχή της πανδημίας και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Τα Στενά του Ορμούζ είναι το σημαντικότερο σημείο συμφόρησης για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας και τώρα βρίσκεται σε μια ενεργή εμπόλεμη ζώνη.

Σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, ο συνδυασμός του υψηλότερου κόστους ενέργειας, της διατάραξης της εφοδιαστικής αλυσίδας και ενός γενικευμένου σοκ εμπιστοσύνης θα σήμαινε μια σημαντική επιβάρυνση στον όγκο του παγκόσμιου εμπορίου ακριβώς τη στιγμή που η παγκόσμια οικονομία προσπαθούσε να αφομοιώσει τις συνέπειες του σοκ των δασμών σε ανάπτυξη και πληθωρισμό. Η ING μιλά για την «μητέρα όλων των κακών συγκυριών». 

2.       ΗΠΑ: Ένας  πόλεμος που ανεβάζει τις τιμές εσωτερικά 

Αν και η εμπορική έκθεση των ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ είναι περιορισμένη, οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να επιδεινώσουν την κρίση ακρίβειας που αντιμετωπίζει η χώρα. Οι Αμερικανοί καταναλωτές είναι ήδη πιεσμένοι και οι τιμές της βενζίνης είναι ένα πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα,  εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών. Επιπλέον, οι υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα περιέπλεκαν τη μελλοντική πορεία της νομισματικής πολιτικής της Federal Reserve. 

3.       Ευρωζώνη: Η πιο εκτεθειμένη από τις μεγάλες οικονομίες 

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τις χειρότερες μακροοικονομικές συνέπειες, τη χειρότερη δυνατή στιγμή. Πάνω που η Ευρωζώνη έβγαινε επιτέλους από μια μακρά περίοδο στασιμότητας, θα μπορούσε να αντιμετωπίσει, πέραν του εμπορικού σοκ, και  ένα ενεργειακό σοκ. 

Καθώς η Ευρώπη εισάγει ουσιαστικά όλο το πετρέλαιο που χρειάζεται και ένα σημαντικό μερίδιο του LNG της, μια απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας και ενδεχομένως μια διαταραχή του εφοδιασμού θα μπορούσαν να επαναφέρουν μνήμες από την ενεργειακή κρίση στα τέλη του 2021 έως το 2023.

4.       Ασία: Πληθωρισμός και εμπορικά ισοζύγια υπό πίεση 

Προς το παρόν, η Ασία φαίνεται να είναι σε θέση να απορροφήσει την απότομη αύξηση των τιμών του πετρελαίου. Όμως, εάν η κατάσταση αυτή έχει διάρκεια, οι οικονομίες της είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, επειδή εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές. Εκτός από την Αυστραλία, τη Μαλαισία και την Ινδονησία, όλες οι άλλες οικονομίες παρουσιάζουν ελλείμματα στο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου, και άρα είναι εκτεθειμένες όταν αυξάνεται το κόστος ενέργειας. 

Τι σημαίνουν τα δύο σενάρια για τις αγορές και την παγκόσμια οικονομία 

Στο Σενάριο 1, η ING βλέπει μια προσωρινή άνοδο της τιμής του πετρελαίου, κάποιες στροφές σε ασφαλή επενδυτικά καταφύγια και τελικά την επιστροφή στην προηγούμενη ατζέντα των δασμών, των διαφορών ανάπτυξης και της τεχνητής νοημοσύνης.

Στο Σενάριο 2, τα κανάλια μέσω των οποίων μπορεί να επηρεαστούν οι οικονομίες και οι αγορές είναι το πετρέλαιο, η αβεβαιότητα και το αδύνατο δίλημμα των κεντρικών τραπεζών που δημιουργείται από αυτούς τους παράγοντες. 

Σε αυτό το σενάριο, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να φτάσουν τα 100-140 δολάρια. Για το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, οι τιμές θα μπορούσαν να εκτοξευθούν στα 80-100 ευρώ/MWh. Ένα τέτοιο περιβάλλον θα μπορούσε να καθυστερήσει σημαντικά τη χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής. 

Η στροφή στα ασφαλή καταφύγια θα έριχνε τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, ο χρυσός θα ανέβαινε, ενώ το ευρώ και το γιεν θα υποχωρούσαν.