Ιράν και Ισραήλ, η ιστορία πίσω από το μίσος και τον πόλεμο (podcasts)

Η Μέση Ανατολή πασχίζει να σταθεί στα πόδια της μετά από πέντε και πλέον εβδομάδες πολέμου, μέσα από μια εξαιρετικά εύθραυστη εκεχειρία μεταξύ του Ιράν και των συνασπισμένων δυνάμεων Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ, όπως αποδεικνύεται ήδη από τα πρώτα της βήματα. Ο πόλεμος που ξέσπασε τα ξημερώματα της 28ης Φεβρουαρίου, όπως και ο πολύ συντομότερος των 12 ημερών που προηγήθηκε τον Ιούνιο του 2025 είναι η αποκορύφωση της εχθρότητας ανάμεσα στο Ιράν και τις πιο εμβληματικές για το καθεστώς των αγιατολάχ δυνάμεις της Δύσης, τις ΗΠΑ και το Ισράηλ.

Πρόκειται για σύγκρουση που έχει ασφαλώς ρίζες που φτάνουν δεκαετίες πίσω στον χρόνο... Είναι σημαντικό να έχουμε αντίληψη των κεντρικών ιστορικών εξελίξεων που προετοιμάζουν σε μεγάλο βάθος χρόνου τα γεγονότα που ζούμε σήμερα. Το Ισραήλ ανακήρυξε την ανεξαρτησία του ως κράτος το 1948, μετά από μια αποτυχία των συνομιλιών υπό τους Βρετανούς για την κοινή ίδρυση εβραϊκού και αραβικού κράτους στην Παλαιστίνη. Αυτό είχε ως άμεσο αποτέλεσμα το ξέσπασμα πολέμων και συγκρούσεων για περίπου τρεις δεκαετίες, που έμειναν στην ιστορία γνωστοί ως Αραβοϊσραηλινοί πόλεμοι.

Στους πολέμους αυτούς ενεπλάκησαν και άλλες δυνάμεις, από τη Βρετανία και τη Γαλλία αρχικά, ως τη Σοβιετική Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες στη συνέχεια. Το Ισραήλ -με τη βοήθεια των ΗΠΑ- κατόρθωσε να υπερισχύσει κατά κράτος σε όλες αυτές τις συγκρούσεις και από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 και εξής άρχισε ένας πρώτος κύκλος εξομάλυνσης των σχέσεών του με κάποια αραβικά κράτη της περιοχής, όπως η Ιορδανία και η Αίγυπτος. Από εκείνη όμως ακριβώς την περίοδο και μετά αλλάζει ο χάρτης των διεθνών σχέσεων στη Μέση Ανατολή, όχι μόνο από το τέλος των αραβοϊσραηλινών πολέμων, αλλά και από την Ισλαμική Επανάσταση που ήρθε να αλλάξει τις τύχες του Ιράν.

Το Ιράν δεν ήταν πάντα εχθρός του Ισράηλ και των ΗΠΑ. Αντιθέτως ως το 1979 και όσο κυβερνούσε το ολιγαρχικό καθεστώς του Σάχη, το Ιράν ήταν ο πιο πιστός σύμμαχος της Ουάσιγκτον στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, έχοντας εποικοδομητικές σχέσεις και με το Ισραήλ. Όμως η πτώση του Σάχη και η άνοδος του Ρουχολάχ Χομεϊνί στην εξουσία, με τη μετατροπή του Ιράν σε μια σκληρή και φανατικά αντιδυτική ισλαμική σιιτική θεοκρατία, οδήγησε στην στοχοποίηση του Ισραήλ ως του κυριότερου εχθρού του καθεστώτος της Τεχεράνης.

Ειδικά από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και εξής, μετά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, η Τεχεράνη άρχισε να συγκροτεί μια ολόκληρη εθνική πολιτική "περικύκλωσης" του Ισραήλ μέσα από τον λεγόμενο "Άξονα της Αντίστασης", με τη λεγόμενη Quds Force των διαβόητων Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και το χτίσιμο συνεργασιών με μια σειρά ένοπλες μαχητικές οργανώσεις στη Συρία, τον Λίβανο, τα παλαιστινιακά εδάφη, το Ιράκ και την Υεμένη. Από αυτές τις δυνάμεις εκδηλώνονταν εδώ και δεκαετίες επιθέσεις εναντίον του κράτους του Ισραήλ, με αποκορύφωμα την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 από τη Χαμάς, που είχε ως άμεση συνέπεια τις πολεμικές επιχειρήσεις του Ισραήλ εναντίον της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας και εναντίον της Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο, αλλά και την ανοιχτή πλέον πολεμική σύγκρουση με το ίδιο το Ιράν, όλο το τελευταίο έτος και ιδίως από τις 28 Φεβρουαρίου, με τη συμμετοχή φυσικά και των ΗΠΑ.

Σήμερα, η περιοχή προσπαθεί να πάρει μια ανάσα και ελπίζει στον τερματισμό της πολεμικής σύγκρουσης που εκτός από το ίδιο το Ιράν, το Ισραήλ και τις αμερικανικές δυνάμεις στην περιοχή, έχει εμπλέξει άμεσα ή έμμεσα το Κουβέιτ, το Ιράκ, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν, το Κατάρ, το Μπαχρέιν, την Υεμένη, την Τουρκία και την Κύπρο! Χωρίς να ξεχνάμε φυσικά όλες τις ενεργειακές και οικονομικές περιπλοκές που δημιουργεί λόγω του κλεισίματος των στενών του Ορμούζ και των επιπτώσεων στην παγκόσμια αγορά.