Όποιος ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ θα κερδίσει και τον πόλεμο

Τάνκερ, πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και bulk carriers συνωστίζονται στην είσοδο των Στενών του Ορμούζ εδώ και τουλάχιστον ένα μήνα, από τη στιγμή που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν  στο Ιράν. Από το σημείο στο οποίο πραγματοποιούνταν τουλάχιστον 100 διελεύσεις την  ημέρα πριν από τον πόλεμο, σήμερα περνούν λιγοστά πλοία, και αυτά, συχνά έχοντας πληρώσει ένα  σεβαστό ποσό στο ιρανικό καθεστώς. 

Η ικανότητα του Ιράν να ελέγξει αυτό το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα, από το οποίο περνούσε πριν τον πόλεμο το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, έχει γίνει το μεγαλύτερο μέσο πίεσης που έχει η Τεχεράνη απέναντι στις ΗΠΑ, τις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου και την παγκόσμια οικονομία συμφωνα με το moneyreviews.gr. 

Το εάν ο πόλεμος αυτός θα λήξει με νίκη ή ήττα για το Ιράν, εξαρτάται κυρίως από το εάν η Τεχεράνη θα βγει από τη σύγκρουση  έχοντας διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών και μαζί της, το «κλειδί» της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς. 

«Για τους Ιρανούς, τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλέον μεγαλύτερη σημασία από το πυρηνικό πρόγραμμα. Το πυρηνικό πρόγραμμα ήταν συμβολικό, αλλά δεν τους παρείχε καμία δύναμη αποτροπής», δήλωσε μιλώντας στη Wall Street Journal ο Vali Nasr, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins και πρώην ανώτερος αξιωματούχος του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος έχει συμμετάσχει σε άτυπες συζητήσεις με Ιρανούς εκπροσώπους. «Τώρα, ο μόνος λόγος για τον οποίο επιβιώνουν από αυτόν τον πόλεμο είναι λόγω των Στενών. Η λογική των Ιρανών είναι ότι, τελικά, τα Στενά πρέπει να παραμείνουν υπό τον έλεγχό τους, επειδή είναι η μόνη τους δύναμη αποτροπής και η μόνη πηγή εσόδων».

Πράγματι, το ιρανικό καθεστώς έχει ανακοινώσει πολύ φιλόδοξα σχέδια για τα Στενά του Ορμούζ, καθώς προωθείται νέα νομοθεσία που θα απαιτεί από τα διερχόμενα πλοία να πληρώνουν αλλά και θα απαγορεύει την είσοδο στον Περσικό Κόλπο σε μη φιλικές χώρες. 

Μέσω αυτού του μοχλού πίεσης, η Τεχεράνη ελπίζει να αναγκάσει τις ευρωπαϊκές χώρες, την Ιαπωνία και άλλους να άρουν τις οικονομικές κυρώσεις εναντίον της, αλλά και να εκδιώξει οριστικά το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ από τα ύδατα του Κόλπου.

«Ο Trump επιτέλους πέτυχε το όνειρό του για αλλαγή καθεστώτος -αλλά στο θαλάσσιο καθεστώς της περιοχής. Τα Στενά του Ορμούζ σίγουρα θα ανοίξουν ξανά, αλλά όχι για εσάς: Θα είναι ανοιχτά για όσους συμμορφωθούν με τους νέους νόμους του Ιράν», δήλωσε ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής, Ebrahim Azizi.

Βέβαια, μπορεί ο Ιρανοί αξιωματούχοι να συγκρίνουν το σύστημα διοδίων που προτείνουν με εκείνο που εφαρμόζεται στη Διώρυγα του Σουέζ, η οποία παράγει έσοδα δισεκατομμυρίων δολαρίων για την Αίγυπτο κάθε χρόνο, όμως όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, τα δύο θαλάσσια περάσματα είναι θεμελιωδώς διαφορετικά με βάση το διεθνές δίκαιο. Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα φυσικό πέρασμα, όχι μια τεχνητή διώρυγα που διασχίζει το  έδαφος μιας κυρίαρχης χώρας. Επιπλέον, το Ιράν κατέχει μόνο μία ακτή, με το Μουσαντάμ του Ομάν να βρίσκεται στην άλλη.

«Δεν υπάρχει κανένα λογικό νομικό επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο το Ιράν θα μπορούσε να ρυθμίσει την εμπορική ναυσιπλοΐα στην πλευρά του Ομάν», δήλωσε στη WSJ ο James D. Fry, ειδικός στο διεθνές ναυτικό δίκαιο και καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ.

Όσο για τις προθέσεις των ΗΠΑ, ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump έχει δώσει αντιφατικές  ενδείξεις. Την Τετάρτη δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν εισάγουν πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο και άρα όσοι το κάνουν –χώρες της Ευρώπης και της Ασίας- θα πρέπει να αναλάβουν να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Σε κάθε περίπτωση, τόνισε, «τα Στενά θα ανοίξουν φυσικά» μόλις τελειώσει ο πόλεμος. 

Αλλά σε αναρτήσεις του έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα χτυπήσουν δυνατά το Ιράν μέχρι τα Στενά «να είναι ανοικτά, ελεύθερα και καθαρά». Άλλωστε, έχει ήδη στείλει χιλιάδες άνδρες του Πολεμικού Ναυτικού στη Μέση Ανατολή, μονάδες  οι οποίες θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν  για μια χερσαία επιχείρηση προκειμένου να ανοίξει το πέρασμα. 

Μια τέτοια επιχείρηση, πάντως, θα μπορούσε να συνεπάγεται σημαντικές απώλειες για τις ΗΠΑ, με δεδομένο ότι το Ιράν διαθέτει drones, πυραύλους και μικρά ταχύπλοα για να χτυπήσει σκάφη που θα επιχειρούσαν να αψηφήσουν τον αποκλεισμό του.

Ο τερματισμός του πολέμου με το Ιράν να εξακολουθεί να ελέγχει την κρίσιμη πλωτή οδό, θα αποτελούσε γεωπολιτική καταστροφή για τους συμμάχους και τους εταίρους της Αμερικής στη Μέση Ανατολή και πέραν αυτής, είπε στη WSJ ο Hasan Alhasan, εταίρος του International Institute for Strategic Studies και πρώην αξιωματούχος εθνικής ασφαλείας στο Μπαχρέιν. 

«Το Ιράν θα μπορούσε να επιβάλει επιλεκτικές κυρώσεις σε όποιον θέλει και όποτε θέλει, και ουσιαστικά να θέσει σε κίνδυνο τη ροή της ναυσιπλοΐας μέσω του στενού, εάν το επιθυμεί», εξηγεί ο Alhasan. «Αυτό θα εξασφάλιζε απεριόριστη ιρανική επιρροή στις οικονομίες των κρατών του Κόλπου και στην παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, και θα άφηνε το Ιράν σε μια κατάσταση στην οποία θα εξακολουθεί να είναι ικανό να αποτελεί απειλή, πληγωμένο, πικραμένο και σε εχθρική στάση απέναντι στις περισσότερες χώρες της περιοχής».

Τα κράτη του Κόλπου έχουν προσπαθήσει να μετριάσουν τις επιπτώσεις του κλεισίματος των στενών.  Η Σαουδική Αραβία έχει ανακατευθύνει μέρος των εξαγωγών πετρελαίου της μέσω αγωγού στο λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μεταφέρουν το πετρέλαιό τους στο λιμάνι Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν. Στο λιμάνι Χορφακάν των ΗΑΕ βρίσκονται ουρές από φορτηγά, για να παραλάβουν φορτία που δεν μπορούν πλέον να φτάσουν στο Ντουμπάι.

Μέχρι στιγμής, οι ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες εμφανίζονται απρόθυμες να συμμετάσχουν στην όποια αμερικανική προσπάθεια να ανοίξουν ξανά τα Στενά. Τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, διαθέτουν σημαντικές ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, αλλά θα ήταν απίθανο να πολεμήσουν το Ιράν για τον έλεγχο των Στενών, χωρίς μια σημαντική αμερικανική παρέμβαση.

Θα μπορούσαν, όμως, μαζί με άλλες δυνάμεις της περιοχής, όπως  η Τουρκία, η Αίγυπτος και το Πακιστάν, να πιέσουν πολιτικά και οικονομικά την Τεχεράνη να επιτρέψει την ελεύθερη διέλευση στο πέρασμα. 

Εάν το Ιράν προσπαθήσει να επιβάλει τον έλεγχό του στα Στενά του Ορμούζ μετά το τέλος του πολέμου, αυτό θα ισοδυναμεί με πειρατεία, λέει ο Mehran Haghirian, διευθυντής έρευνας στο think tank Bourse & Bazaar. «Αυτό θα οδηγούσε απλώς σε πλήρη απομόνωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, μεγαλύτερη από ό,τι ισχύει αυτή τη στιγμή». 

Άλλωστε, υπάρχει και μία ακόμα πρακτική δυσκολία στη διατήρηση του ελέγχου των στενών από το Ιράν. Καθώς το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν θεωρείται από πολλά κράτη  τρομοκρατική οργάνωση, όλες οι τυχόν οικονομικές συναλλαγές –όπως η καταβολή διοδίων για τη διέλευση του Ορμούζ- θα υπόκεινται σε κυρώσεις των ΗΠΑ και θα ήταν αποτρεπτικές για τις μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες του κόσμου.

«Σε αυτήν την παράξενη εποχή της πληρωμένης προστασίας στις θάλασσες, οι πλοιοκτήτες θα διακινδυνεύσουν το πλοίο τους αν δεν πληρώσουν το Ιράν – αλλά αν πληρώσουν το Ιράν, διακινδυνεύουν το μέλλον τους στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα», εξηγεί ο Jason Chuah, καθηγητής ναυτικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο City του Λονδίνου. «Αυτό που ζητούν οι Ιρανοί δεν είναι απλώς ένα τέλος διέλευσης, αλλά μια δοκιμασία πίστης. Είναι μια δοκιμασία που καμία εμπορική οντότητα δεν μπορεί να ελπίζει να περάσει».