Στις πωλήσεις όπλων, η Κίνα δεν είναι ακόμη υπερδύναμη

Δύο ένοπλες συγκρούσεις που ξέσπασαν μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο έχουν αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τις προοπτικές της Κίνας ως εξαγωγέα όπλων. Ωστόσο, ακόμη και με ένα ελκυστικό εμπορικό pitch που βασίζεται στην προηγμένη τεχνολογία, τις χαμηλές τιμές και, ουσιαστικά, την απουσία ερωτήσεων, η χώρα θα δυσκολευτεί να βρει μια mainstream αγορά πέρα από μια εξαιρετικά συγκεντρωμένη ομάδα υφιστάμενων πελατών.

Μετά από δεκαετίες επενδύσεων, η Κίνα κατατάσσεται στις πέντε πρώτες θέσεις των παγκόσμιων πωλητών στρατιωτικού εξοπλισμού σε έναν κλάδο που σημειώνει διαδοχικά ρεκόρ, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI). Ωστόσο, η ανερχόμενη υπερδύναμη δεν έχει εμπλακεί σε σημαντικό πόλεμο εδώ και σχεδόν μισό αιώνα, οπότε τα όπλα της είναι σε μεγάλο βαθμό μη δοκιμασμένα στη σύγχρονη πολεμική τέχνη. Το μερίδιο του Πεκίνου στις εξαγωγές όπλων έχει σημειώσει μόνο ελάχιστη αύξηση.

Γι’ αυτό και η σύγκρουση του περασμένου έτους μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν, που ακολούθησε μια τρομοκρατική επίθεση στο Κασμίρ, ήταν τόσο σημαντική. Ήταν η πρώτη ένδειξη για το πώς η κινεζική στρατιωτική τεχνολογία θα μπορούσε να σταθεί απέναντι σε δοκιμασμένα στο πεδίο της μάχης δυτικά συστήματα. 

Το Πακιστάν ισχυρίστηκε ότι χρησιμοποίησε μαχητικά αεροσκάφη J-10C κινεζικής κατασκευής για να καταρρίψει ινδικά μαχητικά αεροσκάφη που είχαν αγοραστεί από χώρες όπως η Γαλλία, την οποία το SIPRI κατατάσσει ως τον δεύτερο μεγαλύτερο πωλητή όπλων στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ. Το Νέο Δελχί επιβεβαίωσε τελικά ότι χάθηκε τουλάχιστον ένα αεροσκάφος.

Η "ετυμηγορία" για τον κινεζικό εξοπλισμό δεν ήταν οριστική. Τέσσερις ημέρες συγκρούσεων μέτριας έντασης προσέφεραν μόνο περιορισμένη εικόνα για την ποιότητα και την αντοχή του. Παρόλα αυτά, οι μάχες έφεραν τα οπλικά συστήματα της χώρας στο προσκήνιο - και η προσοχή δεν έχει εξασθενήσει.

Όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στην υποστήριξη ΄- και πόσο απτή είναι αυτή - που ενδέχεται να προσφέρει το Πεκίνο στο Ιράν, έναν στρατηγικό εταίρο, κατά τη διάρκεια της συνεχιζόμενης σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Δεν υπάρχουν στοιχεία για άμεση ανάπτυξη κινεζικών όπλων. Ωστόσο, το Πεντάγωνο επισημαίνει ότι το Πεκίνο έχει ιστορικό προμήθειας τεχνολογίας διπλής χρήσης (dual-use) με εφαρμογές τόσο στον πολιτικό όσο και στον στρατιωτικό τομέα, συγκεκριμένα εξαρτημάτων για προγράμματα βαλλιστικών πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Αυτό είναι σημαντικό, καθώς ιρανικά drones έχουν χρησιμοποιηθεί για να χτυπήσουν αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και πολιτικούς στόχους στη Μέση Ανατολή. Ορισμένοι εμπειρογνώμονες της κοινότητας των μυστικών υπηρεσιών πιστεύουν επίσης ότι το Ιράν ενδέχεται να χρησιμοποιεί ένα κινεζικό δίκτυο δορυφορικής πλοήγησης. Ωστόσο, αυτού του είδους η βοήθεια θα είχε παρασχεθεί πολύ πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών. Η υποστήριξη του Πεκίνου προς την Τεχεράνη κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης ήταν κυρίως οικονομική.

Στην πραγματικότητα, η στρατηγική της Κίνας να αποφεύγει στρατιωτικές εμπλοκές και δεσμευτικές υποχρεώσεις ασφαλείας είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους δυσκολεύεται να διεισδύσει στην αγορά εξαγωγών. Οι χώρες δεν αγοράζουν απλώς εξοπλισμό, αγοράζουν μια σχέση, μου είπε ο Siemon Wezeman, ανώτερος ερευνητής στο SIPRI. Η απροθυμία του Πεκίνου να σταθεί στο πλευρό εταίρων όπως το Ιράν και η Βενεζουέλα, που δέχθηκαν επίθεση από τις ΗΠΑ φέτος, αποτελεί εμπόδιο στην προσέλκυση νέων πελατών.

Οι εξαγωγικές φιλοδοξίες του Πεκίνου εξαρτώνται από μία και μόνο χώρα. Στο Πακιστάν, το οποίο η Κίνα περιγράφει ως "ακλόνητο αδελφό", το 80% των εισαγωγών όπλων κατά την περίοδο 2021-2025 προήλθε από την Κίνα, όπως επισημαίνει το SIPRI, σημειώνοντας αύξηση σε σχέση με το 73% της προηγούμενης πενταετίας. Οι αγορές - συμπεριλαμβανομένων προηγμένων μαχητικών αεροσκαφών, πυραύλων, ραντάρ και συστημάτων αεράμυνας - έχουν καθοδηγηθεί από τη μακροχρόνια αντιπαλότητα του Ισλαμαμπάντ με την Ινδία. 

Το παγκόσμιο εμπόριο όπλων διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική των ΗΠΑ και τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες ανταποκρίνονται σε αυτήν. Πριν από είκοσι χρόνια, οι ΗΠΑ και η Κίνα κατείχαν περίπου ίσα μερίδια στις εισαγωγές όπλων του Πακιστάν. Ωστόσο, η σχέση με την Ουάσιγκτον επιδεινώθηκε πριν από περισσότερο από μια δεκαετία λόγω της απογοήτευσης για την φερόμενη υποστήριξη του Ισλαμαμπάντ προς μαχητές συνδεδεμένους με τους Ταλιμπάν που επιχειρούσαν στο τότε υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ Αφγανιστάν, αφήνοντας το Πεκίνο να καλύψει το κενό.

Η μέτρια αύξηση των εξαγωγών όπλων της Κίνας τα τελευταία πέντε χρόνια μπορεί επομένως να αποδοθεί σχεδόν εξ ολοκλήρου στην αυξανόμενη ζήτηση από το Πακιστάν, του οποίου οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 66% κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, όπως δείχνουν τα στοιχεία του SIPRI. Τον περασμένο μήνα, η Κίνα αναγνώρισε για πρώτη φορά ότι προσωπικό της παρείχε υποστήριξη επί του πεδίου στο Πακιστάν κατά τη διάρκεια της περσινής σύγκρουσης.

Μετά τη σύγκρουση, το Ισλαμαμπάντ ανακοίνωσε αύξηση 20% στον στρατιωτικό προϋπολογισμό του. Αυτή η αύξηση θα μπορούσε να εξηγήσει την ανοδική πορεία της AVIC Chengdu Aircraft Co., του κατασκευαστή του αεροσκάφους J-10C, η οποία σημείωσε ρεκόρ κερδών πέρυσι και σχεδόν διπλασίασε τις πωλήσεις της το πρώτο τρίμηνο του 2026.

Η Κίνα έχει δεκάδες άλλους πελάτες, αλλά αυτές οι σχέσεις είναι πολύ μικρότερες. Από τους υπόλοιπους 10 μεγαλύτερους πελάτες της, μόνο η Σαουδική Αραβία είναι μεταξύ των 20 κορυφαίων εισαγωγέων όπλων, σύμφωνα με το SIPRI, και λαμβάνει μόλις το 1% των κινεζικών εξαγωγών. Η πολύ βαθύτερη συνεργασία του Ριάντ με την Ουάσινγκτον στον τομέα της ασφάλειας περιορίζει τον βαθμό ανάπτυξης των σχέσεων.

Βεβαίως, οι προοπτικές της Κίνας στις εξαγωγές όπλων δεν πρέπει να υποτιμηθούν. Είναι μία από τις λίγες χώρες εκτός των ΗΠΑ που διαθέτουν μια ολοκληρωμένη αμυντική βιομηχανία, από την αρχή μέχρι το τέλος.

Ωστόσο, η ικανότητά της να πωλεί οπλικά συστήματα ωχριά μπροστά στην υπεροχή της στην κυριαρχία άλλων βιομηχανικών κλάδων, όπως τα αυτοκίνητα, τα πλοία και οι μπαταρίες. Επιπλέον, στερείται του απαραίτητου πεδίου για να δοκιμάζει και να βελτιώνει τον εξοπλισμό της σε πραγματικές συνθήκες μάχης.

Για να προωθήσει τα προϊόντα της, η Κίνα θα πρέπει να επεκτείνει τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και να συνεχίσει να επιδεικνύει μαχητικά αεροσκάφη σε διεθνείς εκθέσεις άμυνας. Ωστόσο, θα δυσκολευτεί να κατακτήσει μεγαλύτερο μερίδιο της παγκόσμιας αγοράς όπλων μέχρι να είναι σε θέση να πουλήσει, παράλληλα, και στενότερες σχέσεις.

Bloomberg