Συνάντηση Τραμπ-Ερντογάν: Τι προσδοκά και τι μπορεί να αποκομίσει η Τουρκία

Μπορούν να χωρέσουν διαφορές έξι χρόνων σε μια συζήτηση τριάντα λεπτών; Γιατί τόσο προβλέπεται από το πρόγραμμα του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι θα διαρκέσει το τετ-α-τετ του με τον Τούρκο ομόλογό του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ο Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας έχει περίπου έξι χρόνια να βρεθεί στον Λευκό Οίκο, από τα χρόνια της πρώτης προεδρίας του σημερινού ενοίκου του. Στη διάρκεια της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν οι σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας βρέθηκαν στο χειρότερο ίσως σημείο τους και ο Ερντογάν δεν κατάφερε ποτέ να λάβει πρόσκληση για το Οβάλ Γραφείο.

Εκεί θα βρεθεί όμως και πάλι σήμερα, Πέμπτη, στις 11:00 τοπική ώρα, δηλαδή 18:00 ώρα Ελλάδος. Οι «κακές γλώσσες» στα διεθνή πηγαδάκια λένε ότι για να κλειστεί αυτό το πολυπόθητο για την Άγκυρα ραντεβού, ο Ταγίπ Ερντογάν χρειάστηκε να υποσχεθεί στον γιο του Αμερικανού προέδρου, τον Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ, με τον οποίο συναντήθηκε πρόσφατα, ότι η χώρα του είναι έτοιμη να προβεί σε μια θηριώδη παραγγελία εκατοντάδων επιβατικών αεροσκαφών από την πληγωμένη Μπόινγκ.

Αυτό το θέμα θα είναι πρώτο στην ατζέντα της συνάντησης με τον Πρόεδρο Τραμπ στο σαλόνι του γραφείου του, η οποία βάσει του προγραμματισμού του Λευκού Οίκου πρόκειται να διαρκέσει μισή ώρα μετά τις σύντομες φιλοφρονήσεις και δηλώσεις μπροστά στις κάμερες. Σημειωτέον ότι ο χρόνος περιλαμβάνει τις εκατέρωθεν τοποθετήσεις και τις διερμηνείες, καθώς ο Τούρκος πρόεδρος συζητά στη γλώσσα του, ωστόσο ο χρόνος της συνάντησης μπορεί στην πραγματικότητα να επιμηκυνθεί αν το κρίνει ο οικοδεσπότης. Θα ακολουθήσει γεύμα εργασίας στην αίθουσα του υπουργικού συμβουλίου, όμως τα βασικά θέματα πρέπει να έχουν τεθεί στη συνάντηση πρωτύτερα.

Η αμερικανική πλευρά προσέρχεται στο ραντεβού αυτό με ένα μάλλον αυστηρό πλαίσιο συζήτησης. Ο Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να έχει κατ’ επανάληψη μιλήσει με θετικό τρόπο για τον Ταγίπ Ερντογάν -είναι άλλωστε γνωστή η έλξη που του προκαλούν ηγέτες με ροπή στον αυταρχισμό, ωστόσο η ατζέντα έχει σαφή όρια και είναι κάμποσα τα «κρατούμενα» του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την Τουρκία, όπως έδειξαν και οι δηλώσεις του Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. 

Είναι σαφές ότι οι Αμερικανοί είναι σταθερά ενοχλημένοι με τις σκληρές επιθέσεις του κ.Ερντογάν σε βάρος του Ισραήλ για την συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Λωρίδα της Γάζας. Ο Τούρκος πρόεδρος δεν χάνει ευκαιρία να επιτίθεται με σφοδρότητα εναντίον του Ισραήλ και ιδίως κατά του πρωθυπουργού της χώρας, Μπενιαμίν Νετανιάχου, όπως έπραξε και στην ομιλία του από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Ωστόσο, η Τουρκία παραμένει για τις ΗΠΑ ένα περιφερειακός παράγοντας με «ειδικό» βάρος για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Δεν είναι μόνο οι σχέσεις που διατηρεί η τουρκική κυβέρνηση με τα ηγετικά κλιμάκια της Χαμάς… Είναι και ο κομβικός ρόλος που έχει πλέον να διαδραματίσει η Άγκυρα στη Συρία. Οι σχέσεις έμμεσης πατρωνίας που διέπουν τους δεσμούς της διακυβέρνησης Ερντογάν με το νέο συριακό καθεστώς του αλ Σαράα ή αλ Τζολάνι δεν περνούν προφανώς απαρατήρητες. Μολονότι, όμως, η Ουάσιγκτον αντιλαμβάνεται πλήρως τη σημασία της διατήρησης ανοιχτών διαύλων με την Άγκυρα, δεν είναι και διατεθειμένη να ξεχάσει όλες τις «αμαρτίες» του Ερντογάν.

Στο κάδρο αυτό θα τεθούν ξανά από την τουρκική πλευρά τα εξοπλιστικά ζητήματα που την «καίνε», δηλαδή τα προγράμματα για μαχητικά αεροσκάφη F-16 Viper και F-35. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι καλά πληροφορημένος για τη σημασία που αποδίδουν οι Τούρκοι σε αυτά τα δύο θέματα, γι’ αυτό άλλωστε και τα συμπεριέλαβε στην ανάρτηση με την οποία ανήγγειλε την επερχόμενη συνάντηση πριν λίγες ημέρες. Ο Λευκός Οίκος είναι καταρχάς έτοιμος να επαναλάβει πόσο πρόθυμες είναι οι ΗΠΑ να κάνουν όσα χρειάζεται για να προχωρήσει το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των τουρκικών F-16. 

Το πρόγραμμα ωστόσο μοιάζει να έχει λιμνάσει, κυρίως λόγω του «ανταρτοπολέμου» που δέχεται στο Κογκρέσο από τη συνδυαστική επιρροή του ελληνικού, του αρμενικού και φυσικά κυρίως του εβραϊκού λόμπυ. Το πρόσφατο νομοσχέδιο για τα αμυντικά προγράμματα του οικονομικού έτους 2026 ουσιαστικά δεν έκανε καμία αναφορά στο τουρκικό πακέτο. 

Και ο Λευκός Οίκος μπορεί να μιλήσει με θερμά λόγια για τη σημασία της Τουρκίας ως συμμάχου στο ΝΑΤΟ και παράγοντα στην ευρύτερη περιφέρειά της, ακόμα και να δηλώσει την ετοιμότητα της κυβέρνησης για ολοκλήρωση του προγράμματος των τουρκικών Viper. Αυτό που δεν μπορεί να κάνει όμως είναι να κάμψει τις αντιστάσεις του Κογκρέσου, αν οι αρμόδιες επιτροπές σε Βουλή των Αντιπροσώπων και Γερουσία δεν πειστούν ότι η Άγκυρα θα περιορίσει την επιθετική ρητορική της, πρωτίστως προς το Ισραήλ.

Σε πολύ χειρότερη μοίρα βρίσκεται το τουρκικό πρόγραμμα απόκτησης μαχητικών αεροσκαφών F-35. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα πρόγραμμα που είναι στην πράξη νεκρό, τυπικά απομένουν να ολοκληρωθούν κάποιες διαπραγματεύσεις για τη διευθέτηση των τουρκικών προκαταβολών. Οι Τούρκοι όμως δεν έπαψαν ποτέ να το θέτουν στο τραπέζι, οι δε Αμερικανοί δεν έχουν πάψει ποτέ να λένε ότι είναι πρόθυμοι να συζητήσουν για μια πιθανή αναβίωση του προγράμματος, εφόσον όμως η τουρκική πλευρά προχωρήσει στην απομάκρυνση κάθε κομματιού του ρωσικής κατασκευής συστήματος S-400 από την επικράτειά της, ώστε να ξεφύγει η γειτονική μας χώρα από τις διατάξεις του νόμου CAATSA, που αποκλείει την παροχή αμυντικής τεχνολογίας τελευταίας γενιάς σε χώρες που χρησιμοποιούν αμυντικά συστήματα ρωσικής προέλευσης.

Φήμες κυκλοφόρησαν πρόσφατα ότι η Ρωσία ζητά από την Τουρκία την επαναγορά των S-400, επειδή τους έχει ανάγκη για τη δική της άμυνα. Οι φήμες αυτές δημιούργησαν εύλογα εικασίες για το άνοιγμα ενός δρόμου «νεκρανάστασης» του προγράμματος των F-35. Η τουρκική κυβέρνηση όμως διέψευσε κάθε σχετική πληροφορία, δηλώνοντας ότι δεν υπάρχει πρόθεση να επιστραφεί το αντιβαλλιστικό σύστημα στη Ρωσία. Συνεπώς, δεν προκύπτει ως τώρα πουθενά στον ορίζοντα προοπτική για επανάκαμψη της Τουρκίας στη λέσχη των συμμαχικών κρατών των ΗΠΑ που προμηθεύονται το πολυπόθητο μαχητικό 5ης γενιάς.

Συνεπώς, αν και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει επενδύσει -μεταφορικά και κυριολεκτικά- πολλά στην προσωπική του συνεργασία με τον Ντόναλντ Τραμπ, το τοπίο για τη συνάντηση των δύο ηγετών είναι μάλλον αρκετά περιχαρακωμένο. Και οι περιορισμοί που οριοθετούν το πλαίσιο των τουρκικών προσδοκιών δεν είναι άσχετοι με την ίδια τη διεθνή πολιτική του Τούρκου προέδρου, που ναι μεν έχει φέρει την Τουρκία σε μια θέση σημαίνουσα σε περιφερειακό επίπεδο, έχει όμως γεννήσει παράλληλα και μια σειρά αδιέξοδα που η γειτονική χώρα καλείται να αντιμετωπίσει. Η απαξίωση του αεροπορικού της στόλου είναι ένα από τα σημαντικότερα τέτοια αδιέξοδα και στον Λευκό Οίκο ο Ταγίπ Ερντογάν θα τα παίξει όλα για όλα προκειμένου να απαλλαγεί απ’ αυτό…