«Τα πρώτα σημάδια μιας νέας τάξης πραγμάτων» – Αρθρο του Κωνσταντίνου Φλώρου

 Κοινό τόπο αποτελεί πλέον το γεγονός ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα, ασταθή φάση, μάλλον διαρκείας, όπου οι βεβαιότητες της μεταψυχροπολεμικής εποχής καταρρέουν σε πολλά σημεία της υδρογείου.

Γράφει ο Κωνσταντίνος Φλώρος - Στρατηγός, επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ

Ωστόσο, αναμφισβήτητα, δύο είναι τα κυρίαρχα μέτωπα, κληρονομιά της τελευταίας τριετίας: η Ουκρανία και η Μέση Ανατολή. Ενας ολοκληρωτικός πόλεμος «παλαιάς κοπής» σε ευρωπαϊκό έδαφος και μια γιγαντιαία σύγκρουση του Ισραήλ και των ΗΠΑ με το Ιράν, που ξεκίνησε μετά τα αιματηρά γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023 και την επίθεση της Χαμάς και εξελίσσεται έκτοτε σε πολλά υπο-θέατρα επιχειρήσεων. Βέβαιο πρέπει να θεωρείται ότι από όλο αυτό θα αναδυθεί μια νέα Μέση Ανατολή, από πλευράς κατανομής ισχύος και ζωνών επιρροής.

Η σχετική προβλεψιμότητα και η όποια επιρροή των διεθνών οργανισμών στα διεθνώς τεκταινόμενα δείχνουν να υποχωρούν άτακτα και με μεγάλη ταχύτητα. Στη θέση τους εισέρχεται (ακριβέστερα, επανεμφανίζεται) η κυνική και απροσχημάτιστη πραγματικότητα της ισχύος, που διεκδικεί πλέον στοιχεία κανονικότητας και όχι μεμονωμένης απειλής.

Υπό αυτή την έννοια, το πρωτεύον αναδυόμενο ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν συγκρούσεις, αλλά αν αυτές εντάσσονται σε ένα νέο μοντέλο «ειρήνης διά της ισχύος» ή αν προοιωνίζονται μια παρατεταμένη περίοδο ανεξέλεγκτης αποσταθεροποίησης και μικρότερων ή μεγαλύτερων πολεμικών συγκρούσεων.

ΗΠΑ: Νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας και επιστροφή του Δόγματος Μονρόε
Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ δεν θα μπορούσε να αποτυπώσει καλύτερα αυτή την επιστροφή στον στρατηγικό ρεαλισμό. Βεβαίως, η έννοια της πρωτοκαθεδρίας της ισχύος δεν εμφανίζεται τώρα για πρώτη φορά στην υφήλιο – το αντίθετο ισχύει. Από ιστορικής απόψεως θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι μάλλον αποτελεί την κανονικότητα, δεδομένου ότι η ιστορία του κόσμου είναι μια μακρά σειρά διαρκών πολέμων με μικρά διαλείμματα ειρήνης.

Η ισχύς, λοιπόν, είναι παρούσα ως επίσημος οδηγός πολιτικής και αυτή η πολιτική φαίνεται να ευθυγραμμίζεται σχεδόν απόλυτα με τη ρεαλιστική σχολή των διεθνών σχέσεων, σύμφωνα με την οποία το διεθνές σύστημα είναι και μάλλον θα παραμείνει άναρχο. Συνεπώς οι μεγάλες δυνάμεις -και όχι μόνο- αναγκάζονται να βασίζονται πρωτίστως στις δικές τους δυνατότητες για την επιβίωσή τους. Λόγω ελλείψεως χώρου για εκτενή ανάλυση της θεωρίας θα επιχειρήσω μια συνοπτική αποτύπωση με δύο αποφθέγματα, ένα αρχαίο και ένα σύγχρονο, που νομίζω ότι συμπυκνώνουν και αποτυπώνουν απολύτως αυτά που βλέπουμε και μάλλον θα δούμε στο μέλλον:

1. «Οι ισχυροί πράττουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους, ενώ οι ασθενέστεροι προσαρμόζονται σε όσα επιβάλλει η αναγκαιότητα» (Θουκυδίδης)

2. «Καμία μεγάλη δύναμη δεν μπορεί να είναι βέβαιη για τις προθέσεις των άλλων· γι’ αυτό επιδιώκει τη μέγιστη δυνατή ισχύ, ως εγγύηση επιβίωσης» (J. Mearsheimer)

Σε αυτό το πλαίσιο εδράζεται και η ολική επαναφορά του Δόγματος Μονρόε, βάσει του οποίου το δυτικό ημισφαίριο αντιμετωπίζεται ως ζώνη αποκλειστικής αμερικανικής επιρροής. Ο όρος, δε, «ημισφαιρική άμυνα» σαφέστατα περιλαμβάνει όλη την αμερικανική ήπειρο στην οποία, σημειωτέον, γεωγραφικώς ανήκει και η Γροιλανδία.

Βενεζουέλα: Περίπτωση-οδηγός για το μέλλον
Η υπόθεση της Βενεζουέλας αποτελεί «σήμα» πολιτικής προς όλους τους ενδιαφερομένους και υπογραμμίζει με έμφαση την απόλυτη θέση της Ουάσιγκτον: καμία ανοχή σε γκρίζες ζώνες επιρροής κοντά στον αμερικανικό πυρήνα, χωρίς να πολυενδιαφέρεται για την εξωτερική ή ακόμη και για την εσωτερική νομιμοποίηση των ενεργειών της.

Ιράν: Μετά το δυτικό ημισφαίριο, μήνυμα στο παγκόσμιο κοινό
Το Ιράν αναδεικνύεται σε κεντρικό κόμβο της παρούσας παγκόσμιας αναμέτρησης. Η εν εξελίξει κατάσταση στη χώρα αποτελεί μείζον γεωστρατηγικό γεγονός και η κατάληξη σαφέστατα θα έχει παγκόσμιες επιπτώσεις. Θα διαμορφώσει νέες ισορροπίες με χαμένους και κερδισμένους και θα αποτελέσει, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, το τέλος αυτού που πυροδότησε η 7η Οκτωβρίου 2023. Η προστασία και ο έλεγχος των πλουτοπαραγωγικών πηγών πάσης φύσεως στην περιοχή, ο εξαναγκασμός αποκλεισμού του ανταγωνιστή (Κίνα) από αυτές, καθώς και η επικράτηση των προτιμητέων διαδρομών (χερσαίων και θαλάσσιων) διακινήσεως, με αντίστοιχη εξαφάνιση ή δραματική υποβάθμιση των αντιστοίχων ανταγωνιστικών (IMEC-Δύση vs OneBelt-OneRoad-Κίνα), είναι και εδώ το κυρίαρχο διακύβευμα.

Η αλλαγή καθεστώτος και η μετάβαση του Ιράν σε δημοκρατία δεν προβάλλει ως το πιθανότερο σενάριο στην παρούσα φάση. Αντιθέτως, θεωρείται πιθανή η μεταφορά του κέντρου βάρους της εξουσίας από το θεοκρατικό ιερατείο σε λιγότερο δογματικά και περισσότερο πραγματιστικά κέντρα, με δραστικό περιορισμό των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν.

Η πρωτοφανής αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή (βάσεις και τεράστια συγκέντρωση αεροναυτικών δυνάμεων) αυτό το μήνυμα δείχνει να εκπέμπει, λειτουργώντας ως εργαλείο καταναγκασμού για το επιθυμητό αποτέλεσμα, χωρίς να αποκλείεται η χρήση της.

Η περίπτωση της Γροιλανδίας, η παρ’ ολίγον αχίλλειος πτέρνα της Δύσης
Αναμφισβήτητα η υπόθεση της Γροιλανδίας λειτούργησε ως δοκιμασία συνοχής της Δύσης και ουσιαστικά ανέδειξε τα όρια της συμμαχικής αλληλεγγύης όταν διακυβεύονται κρίσιμα στρατηγικά συμφέροντα.

Προσώρας τα πράγματα φαίνεται να εξομαλύνονται και να αναζητείται κοινά αποδεκτή λύση εντός του πλαισίου της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, με τρόπο που δεν θα προσβάλλεται ο μικρότερος σύμμαχος από την ηγέτιδα δύναμη του συμμαχικού συνασπισμού.

Ο Θουκυδίδης, 2.500 χρόνια πριν, «περιγράφει» το παρόν με σχεδόν ανατριχιαστική ακρίβεια. Πώς δηλαδή η Δηλιακή Συμμαχία εξελίχθηκε σε αθηναϊκή ηγεμονία και εντέλει σε αθηναϊκή τυραννία, με αποτέλεσμα τη στρατηγική ήττα των Αθηνών, την αποδυνάμωση των ελληνικών πόλεων-κρατών και τελικά την υποδούλωση των Ελλήνων στην καραδοκούσα Περσία. Μια διαχρονική προειδοποίηση ιστορικά επιβεβαιωμένη πολλές φορές μέχρι σήμερα.

Η ειρήνη, επομένως, δεν είναι ευχή, είναι ισορροπία ισχύος και κόστους. Η «ειρήνη διά της ισχύος» μπορεί να φέρει σταθερότητα μόνο αν συνοδεύεται από στρατηγική σύνεση, καθαρές κόκκινες γραμμές και σεβασμό στους συμμάχους. Και ο νοών νοείτω.