Τι θέλει πραγματικά ο Πούτιν από τον Τραμπ

Τα πρώτα βήματα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προς την επίτευξη της συμφωνίας του στην Ουκρανία αντιμετωπίστηκαν με θύελλα συναισθημάτων στη Μόσχα.

Ποτέ πριν τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης δεν ανέφεραν τόσο εκτενώς τους δυτικούς ομολόγους τους. Εξάλλου, τα τελευταία τρία χρόνια, η ρωσική κοινωνία κλήθηκε να απομακρυνθεί από την «προδοτική, παρακμιακή Δύση» και να κοιτάξει προς την Ανατολή – δηλαδή, την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα. Και όμως, ακόμη και η πιο ισχυρή καθημερινή εφημερίδα της χώρας Kommersant – συνήθως γνωστή για τον λογικό και ορθολογικό τόνο της – είχε τον τίτλο «Ο θρίαμβος του Πούτιν» στην ανασκόπηση της διεθνούς κάλυψης γύρω από την τηλεφωνική συνομιλία του Τραμπ με τον Ρώσο πρόεδρο.

Αλλά υπάρχει ένας λόγος για αυτή την ξαφνική αλλαγή.

Τα μηνύματα από την Ουάσιγκτον ευθυγραμμίζονται τώρα με την κοσμοθεωρία του Κρεμλίνου: ο Τραμπ, ο «ισχυρός Αμερικανός νονός», θα καθίσει απέναντι από τον «βαρόνο του εγκλήματος» Βλαντιμίρ Πούτιν – λιγότερο ισχυρός από πριν, αλλά εξακολουθεί να γίνεται ισχυρότερος – και θα αποφασίσουν τι θα κάνουν με την Ουκρανία.

Το Κρεμλίνο βλέπει την κίνηση του Τραμπ ως σωστή απάντηση στο αίτημα της Μόσχας να σεβαστεί τον Πούτιν ως ισότιμο εταίρο, καθώς και δημόσια αναγνώριση ότι η Ουκρανία και η Ευρώπη πρέπει να έχουν δευτερεύοντα ρόλο στις διαπραγματεύσεις. Πιστεύει ότι η Ευρώπη – φιλελεύθερη και υποκριτικά προσκολλημένη στο κράτος δικαίου – πρέπει να προσαρμοστεί στην πραγματική της θέση σε αυτόν τον γενναίο νέο κόσμο: αυτή ενός υποστηρικτικού παράγοντα στο δράμα των ισχυρών ανδρών.

Δεν υπάρχει χώρος για το διεθνές δίκαιο σε αυτή την πρωτόγονη αφήγηση του 19ου αιώνα. Και ο ρόλος της Ουκρανίας περιορίζεται σε αυτόν ενός πελάτη ή ενός αποτυχημένου κράτους στη μισθοδοσία των ΗΠΑ, αντιμέτωπη με την πραγματικότητα της αποπληρωμής της στρατιωτικής και οικονομικής υποστήριξης που έλαβε κατά τη διάρκεια του πολέμου και της χορήγησης στις ΗΠΑ δικαιωμάτων εξόρυξης των φυσικών πόρων της, συμπεριλαμβανομένων των σπάνιων γαιών – όλα πλήρως κατανοητά από την οπτική γωνία της Μόσχας.

Το πρακτικό αποτέλεσμα που αναμένει το Κρεμλίνο από όλα αυτά είναι να κερδίσει κάποια ουκρανικά εδάφη – τις τέσσερις περιοχές που προσαρτήθηκαν, καθώς και τα τμήματα των περιοχών του Ντόνετσκ και του Λουγκάνσκ που δεν έχουν ακόμη καταληφθεί. Αυτό, μαζί με την απομάκρυνση του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, είναι αυτό που το Κρεμλίνο θα πουλήσει στον λαό του ως νίκη.

Τα αιτήματα είναι τακτικά και συμβολικά – το κεφάλι του Ζελένσκι, η αναγνώριση της προέλασης της Ρωσίας στο ουκρανικό έδαφος και μια τελεία σε οποιαδήποτε συζήτηση για ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, αυτό το σενάριο εξακολουθεί να απέχει πολύ από τον πλήρη ρωσικό έλεγχο στην Ουκρανία ή μια σημαντική αλλαγή στη θέση της Ρωσίας στην Ευρώπη. Μοιάζει με μια πιο προσωρινή λύση από ό,τι θα ήθελε η Μόσχα – ή, όπως παραδέχονται οι περισσότεροι επαγγελματίες της εξωτερικής πολιτικής του Κρεμλίνου, δεν είναι η Γιάλτα.

Αλλά η αλήθεια είναι ότι αυτή η συμφωνία δεν προορίζεται πραγματικά να οδηγήσει σε βιώσιμη ειρήνη – αυτός δεν ήταν ποτέ ο στόχος. Ο Τραμπ μπορεί να πιστεύει στη δεύτερη αμερικανική επανάστασή του, αλλά οι συνομιλητές του στη Μόσχα όχι. Είναι πολύ πιο πεπεισμένοι για την ανθεκτικότητα του βαθέως κράτους από οποιονδήποτε πιστεύει σε θεωρίες συνωμοσίας στις ΗΠΑ. Και πιστεύουν ότι αυτό το βαθύ κράτος ήταν πάντα, και πάντα θα είναι, εχθρικό προς τη Ρωσία.

Ελλείψει οποιασδήποτε πραγματικής ιδεολογίας, το Κρεμλίνο έχει κάνει τη δυσαρέσκεια πιστεύω του – ένα μείγμα υπερηφάνειας για την πρώην ρωσική αυτοκρατορία, είτε υπό τσάρους είτε υπό σοβιετικούς κομισάριους, και μια ισχυρή αίσθηση παράπονου και αδικίας προς την προδοτική Δύση. Και όπως συμβαίνει με κάθε ιδεολογία, έρχεται με μια σαφής αφήγηση για το τι πήγε στραβά και ποιος φταίει.

Αναπόσπαστο μέρος αυτής της νοοτροπίας είναι μια ισχυρή αίσθηση της ιστορίας, κατανοητή ως μια συλλογή παραπόνων αιώνων, που οδηγεί στην ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι η Ρωσία είναι καταδικασμένη να πολεμά συνεχώς τη Δύση, με τη μία ή την άλλη μορφή, έως ότου η μία πλευρά επιτύχει πλήρη νίκη. Και το Κρεμλίνο είναι βέβαιο ότι η Δύση πάντα κυνηγούσε την πλήρη καταστροφή της Ρωσίας, ξεκινώντας από τους σταυροφόρους που έστειλε ο Πάπας για να εισβάλουν στην Ορθόδοξη Ρωσία τον 13ο αιώνα.

Εν ολίγοις, η πραγματική ειρήνη με τη Δύση είναι ανέφικτη. Μόνο περιοδικά ιντερλούδια είναι δυνατά. Και η Ρωσία, πάντα ένα πολιορκημένο φρούριο, δεν μπορεί να έχει πραγματικούς συμμάχους. Η διάσημη φράση που αποδίδεται στον τσάρο Αλέξανδρο Γ ́ στα τέλη του 19ου αιώνα – ότι «η Ρωσία έχει μόνο δύο συμμάχους, τις ένοπλες δυνάμεις και το ναυτικό» – έχει αναφερθεί με υπερηφάνεια και αδιάκοπα και έχει βαθιά απήχηση στον Πούτιν.

Ως συνέπεια αυτής της αφήγησης, η Ρωσία δεν αισθάνεται πραγματικά σαν παγκόσμιος παρίας – όχι μόνο λόγω της υποστήριξης που λαμβάνει από την Κίνα, αλλά επειδή οι ελίτ της δεν πιστεύουν στην έννοια των πραγματικών συμμάχων ή στις μακροχρόνιες συνθήκες που επιτρέπουν αυτές οι σχέσεις.

Είναι μια πολύ σκοτεινή άποψη του κόσμου. Που υποθέτει ότι ο Πούτιν θα προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει τον Τραμπ για να αποκτήσει πλεονέκτημα – επιλέγοντας μια τακτική κίνηση, καθώς η στρατηγική ειρήνη είναι αδύνατη.
Αλλά ενώ ο Ρώσος ηγέτης μπορεί να βλέπει τον εαυτό του ως πιο έμπειρο και εξειδικευμένο σε αυτό το είδος παιχνιδιού τακτικής, στην πραγματικότητα, είναι πολύ πιο επιρρεπής σε ξαφνικές συναισθηματικές εκρήξεις. Η Ρωσία πάντα καθόριζε τον εαυτό της μέσω της σχέσης της με τη Δύση – και από τον Ψυχρό Πόλεμο, της σχέσης της με τις ΗΠΑ ειδικότερα.

Και αυτό που απαιτεί πάντα η Ρωσία είναι σεβασμός.

Για να μην ξεχνάμε, ο Πούτιν ξεκίνησε την προεδρία του το 2000 επιδιώκοντας ακριβώς αυτό από τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Τζορτζ Μπους. Βαθιά μέσα του, αναζητά πάντα αναγνώριση από την Ουάσιγκτον.

Πηγή: Politico.eu